• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.1°C / 14.1°C
    2 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.9°C / 12.2°C
    2 BF
    90%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.4°C
    4 BF
    77%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 7.9°C / 10.0°C
    1 BF
    78%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 10.7°C
    3 BF
    87%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 10.4°C
    1 BF
    94%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 6.8°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    2 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 13.0°C
    2 BF
    94%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    3 BF
    78%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.4°C
    4 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    4 BF
    76%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 15.8°C
    4 BF
    82%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 11.1°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.7°C / 13.5°C
    0 BF
    86%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.8°C / 16.6°C
    1 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 13.2°C
    0 BF
    93%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    1 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 12.8°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    1 BF
    94%

Ηθικά απογυμνωμένη διαφάνεια και δικαιοσύνη

  • A-
  • A+

Στο προηγούμενο άρθρο μου, για τη σχέση του οικονομισμού με μια θετικιστική κοσμοθεώρηση («Εφ.Συν.», 9.11.2016), έγραφα ότι «ο στυγνός υπολογιστικός θετικισμός και τεχνοκρατισμός δεν είναι τα ζητούμενα σε πεδία που βρίσκονται έξω από τον σκληρό πυρήνα της τεχνοεπιστημονικής πρακτικής».

Ολοκληρώνοντας την αναφορά μου στο σημαντικότατο γνωσιολογικό ρεύμα του θετικισμού –με τις τόσο ευεργετικές όσο όμως, στις μέρες μας, και καταστροφικές του δράσεις σε διάφορους τομείς της κοινωνικής ζωής– ας μου επιτραπεί η σταχυολόγηση και σύντομη συζήτηση κάποιων χαρακτηριστικότατων ακόμη προβλημάτων, που καταδεικνύουν την πολλαπλή και πολυεπίπεδη επίδραση της θετικιστικής όσο και τεχνοκρατικής και γραφειοκρατικής κοσμοθεώρησης.

Θα ξεκινήσω με το βιβλίο του Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν «Η κοινωνία της διαφάνειας» (μτφρ. Ανδρέας Κράουζε, εκδ. οpera, Αθήνα 2015, σ. 9), όπου ο Κορεάτης συγγραφέας, που διδάσκει Φιλοσοφία και Πολιτισμό σε Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, συνδέει την πολυσυζητημένη σήμερα έννοια της «διαφάνειας» με την επιτήρηση, τον έλεγχο και την πορνογραφική κοινωνία της επίδειξης, υποστηρίζοντας ότι σε μια κοινωνία «οι δράσεις μετατρέπονται σε διαφανείς όταν υποτάσσονται σε μια μετρήσιμη κατεύθυνση και ελέγξιμη διαδικασία», που όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, δεν εξυπηρετεί την αλήθεια και εμφανίζει την κοινωνία της διαφάνειας «ως κοινωνία της θετικότητας» (διάβαζε του θετικισμού ή της θετικιστικής κοσμοαντίληψης).

Το θέμα της διαφάνειας από τη σκοπιά της θετικιστικής της θεώρησης ομολογώ ότι είχε μια θετικότατη συνεισφορά (επισήμανση εδώ της συχνότατης, αν όχι παντελούς, αντιφατικότητας εννοιών, δράσεων, γεγονότων, του βίου ολόκληρου) στο γενικότερο γνωσιολογικό μου εγχείρημα.

Ενα πρόσφατο παράδειγμα από τον πολιτικό-οικονομικό χώρο έρχεται επίσης να επισημάνει ότι η θετικιστική, γραφειοκρατική κοσμοαντίληψη και ο τεχνοκρατισμός δεν θα πρέπει να βρίσκουν εφαρμογή παρά μόνο σε αυστηρά τεχνοεπιστημονικά θέματα.

Αναφέρομαι στις δηλώσεις του Ρέντσι προς τους τεχνοκράτες και γραφειοκράτες των Βρυξελλών, μετά τους τελευταίους καταστροφικούς σεισμούς στην Ιταλία, όπου εντελώς αντι-θετικιστικά τους διαμήνυε, σε υψηλούς τόνους, ότι «εγώ δεν θα επιτρέψω να μου πει κάποιος Ευρωπαίος τεχνοκράτης ότι δεν μπορώ να θωρακίσω αντισεισμικά τα σχολεία, διότι υπάρχει κάποιος κανόνας ο οποίος σχετίζεται με τη σταθερότητα. Η σταθερότητα των παιδιών μας είναι πιο σημαντική, ιδίως σε μια χώρα σαν την Ιταλία, στην οποία σημειώθηκαν τρεις σεισμοί μέσα σε επτά χρόνια. Ο κρατικός προϋπολογισμός στο σημείο αυτό δεν αλλάζει» («Εφ.Συν.», 25.10.2016).

Και έρχομαι σε ένα πιο εξειδικευμένο παράδειγμα, αυτό του θετικού δικαίου, επισημαίνοντας κάποια «καυτά» ζητήματα του νομικού θετικισμού, αποκλειστικά και μόνον από τη σκοπιά ενός μελετητή που επί χρόνια ασχολείται, ερευνητικά και διδακτικά, με τα γνωσιολογικά ρεύματα του θετικισμού και του νεοθετικισμού, όπως και με τα ζητήματα της ηθικής θεώρησης της τεχνοεπιστήμης αλλά και του βίου.

Οπως μπορώ συναφώς να πληροφορηθώ (εδώ από τη Βικιπαίδεια), ο νομικός θετικισμός, ως ρεύμα της θεωρίας του δικαίου, βασίζεται στη θετικιστική θέση ότι «δεν υπάρχει αναγκαία σύνδεση-συσχέτιση του δικαίου με την ηθική», με την ξεκάθαρη διασάφηση ότι «σε καμία περίπτωση δεν τείνει να υπερασπίζεται την εγκυρότητα ηθικά αμφισβητούμενων ή "άδικων" νομοθετημάτων. Απλά [ο νομικός θετικισμός] τονίζει την κατ' αρχήν διακριτότητα δικαίου και ηθικής».

Το πόσο βέβαια, από την άλλη πλευρά, το φιλοσοφικό δίκαιο και η θεωρία της δικαιοσύνης (βλ. π.χ. και Τζον Ρολς, «Θεωρία της δικαιοσύνης», μτφρ. Φ. Βασιλογιάννης, Β. Βουτσάκης, Φ. Παιονίδης, Κ. Παπαγεωργίου, Ν. Στυλιανίδης, Α. Τάκης, επιστ. επιμ. Α. Τάκης, επίμετρο Κ. Παπαγεωργίου, εκδ. ΠΟΛΙΣ, Αθήνα 2015, όπως και M. J. Sandel, «Δικαιοσύνη», μτφρ. Α. Κιουπκιολής, εκδ. ΠΟΛΙΣ, Αθήνα 2011), διαφοροποιούνται αισθητά από τον νομικό θετικισμό και έχουν ενσωματωμένες και μεταξύ τους συσχετισμένες τις έννοιες της ηθικής και της δικαιοσύνης, αυτό δεν είναι κάτι που μπορεί εύκολα να αμφισβητηθεί.

Δεν θα επιμείνω στην κριτική συζήτηση νομικών αποφάσεων, που έχουν ληφθεί υπό το κράτος μιας θετικιστικής κοσμοθεώρησης. Ας μου επιτραπεί μόνο να αναφερθώ σε ένα χαρακτηριστικό σημείο του άρθρου του Δουζίνα «Quis custodiet ipsos custodes», όπου –σχολιάζοντας κριτικά τις αποφάσεις του Ανώτερου Δικαστηρίου στην Αγγλία και του ΣτΕ στην Ελλάδα, για το Brexit και την αντισυνταγματικότητα του νόμου Παππά για τις τηλεοπτικές άδειες, αντίστοιχα– αναφέρει ότι «στις περισσότερες αντιδικίες δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση που βρίσκεται κρυμμένη στη σχετική διάταξη και περιμένει την αποκάλυψή της. Αντίθετα, ο δικαστής πρέπει να κατασκευάσει την απάντηση χρησιμοποιώντας μια γενική πολιτική θεωρία για το πώς (πρέπει να) λειτουργεί η δημοκρατική λειτουργία.

Η ανάγκη φιλοσοφικο-πολιτικής θεώρησης είναι ακόμη πιο έντονη όταν η αντιδικία είναι απόρροια της ύπαρξης αντικρουόμενων αλλά εξίσου ισχυρών διατάξεων ή υποχρεώσεων. Τέτοια είναι και η βρετανική και η ελληνική υπόθεση» («Εφ.Συν.», 9.11.2016).

Οπως κρίνεται λοιπόν αντι-επιστημονικό, αντι-επιστημολογικό και αντιδεοντολογικό να αγνοούνται οι θετικιστικοί «κανόνες» κατά την επιστημονική μελέτη, την πειραματική μεθοδολογία και διαδικασία και την τεχνοεπιστημονική μετρητική τέχνη, τον υπολογισμό και την επεξεργασία και δημοσίευση των αποτελεσμάτων, άλλο τόσο κοινωνικο-πολιτικά, τώρα, κοινωνικο-ηθικά, οικολογικά και εκπαιδευτικά επιζήμια κρίνεται η τυφλή προσκόλληση σε θετικιστικές εμμονές και γραφειοκρατικούς τεχνοκρατισμούς στην κοινωνικο-πολιτική, νομική, οικονομική, οικολογική και εκπαιδευτική σφαίρα.

* καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στη μνήμη του David Graeber (1)
Το πρωτότυπο κείμενο, και μάλιστα το πρώτο κείμενο που αναφέρθηκε στις ασυνάρτητες δουλειές, δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο strike (3) στο τρίτο τεύχος της έντυπης έκδοσής του τον Σεπτέμβριο του 2013. Αυτό που...
Στη μνήμη του David Graeber (1)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κρίση στη Δικαιοσύνη
Και οι κρίνοντες κρίνονται και πρέπει να κρίνονται, ώστε να λειτουργεί κατά το δυνατό εύρυθμα η πάντα κινδυνεύουσα Δημοκρατία μας και η πάντα βαλλόμενη Δικαιοσύνη.
Κρίση στη Δικαιοσύνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κράτος δικαίου
Ο δικαστής είναι για την κοινή συνείδηση, και πρέπει να είναι, περισσότερο από έναν οιονδήποτε δημόσιο λειτουργό. Αποτελεί μια ενσάρκωση του νομικού δέοντος που είναι -για να μεταχειριστώ μια οιονεί υπερβολική...
Κράτος δικαίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απονομή... δικαιοσύνης
Στην αδράνεια της Δικαιοσύνης οι πολιτικοί κάθε φορά που ανακύπτει έστω κάποια έρευνα ή απόπειρα ελέγχου των πεπραγμένων τους κάνουν πλάκα, διότι προφανώς γνωρίζουν ότι κανένας δεν θα ελέγξει τα λεγόμενα και...
Απονομή... δικαιοσύνης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «Επίτιμοι»
Ο λόγος για τους θεσμούς και πάλι. Λόγος συχνός, αλλά και φλύαρος πολλές φορές στην τρέχουσα νεοελληνική πραγματικότητα, με ευδιάκριτη σκοπιμότητα και διαφανή κίνητρα, επιλεκτικός και αντιφατικός, κατά την...
Οι «Επίτιμοι»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας