Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φιλολογία και ιστορία της γραφής

Φιλολογία και ιστορία της γραφής

  • A-
  • A+

Ενα από τα καίρια προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα ο φιλόλογος, είναι αυτό της σχέσης ανάμεσα στο κείμενο και το προϊόν που πιστοποιεί την ύπαρξη του ίδιου του κειμένου.

Προϊόν που μπορεί να είναι ένα χειρόγραφο ή ένα έντυπο (και σ’ αυτή τη σχέση ανάμεσα στο περιεχόμενο του κειμένου και το προϊόν της γραφής επικεντρώνονται, ίσως, οι καλύτερες προσφορές που κατάφερε να δώσει η σύγχρονη φιλολογική έρευνα στην ιστορία των κειμένων).

Από τη μια μεριά λοιπόν, η ανακάλυψη της ζωής του κειμένου, μια ιδιαίτερη προσοχή στην ιστορία του μέσα στον χρόνο, σ’ αυτή τη στρωματοποίησή του, που η παλιά φιλολογία ίσως να ισοπέδωνε και που, αντίθετα, μια πιο ζωντανή σχέση με τις μαρτυρίες γραφής μπορεί να εμβαθύνει και να το αποκαταστήσει διαφορετικά.

Κι από την άλλη, ακριβώς η ανακάλυψη ενός νέου τρόπου αντιμετώπισης των προϊόντων της γραφής, που πολύ συχνά διαχωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες, προϊόντα γραφής χειρόγραφα και προϊόντα γραφής έντυπα. Μια ιστορία όπου οι άνθρωποι που συμμετείχαν, αισθάνονταν συνεχόμενη, χωρίς διακοπές.

Ενας νέος τρόπος λοιπόν για να αντιμετωπίσουμε τα προϊόντα γραφής, βάζοντας ορισμένα ερωτήματα που επιφανειακά είναι τεχνικού χαρακτήρα, αλλά βρίσκονται βαθιά ριζωμένα στην πραγματικότητα των μεμονωμένων προϊόντων και στο περιβάλλον που τα δημιούργησε, που τα υποδέχτηκε, που τα προετοίμασε να υπηρετήσουν διαφορετικές λειτουργίες.

Ενας τρόπος για να απαντήσουμε σε βασικές ερωτήσεις, όπως αυτή του πώς, είναι η ερώτηση πάνω στην τεχνική που χρησιμοποιείται για την παραγωγή των συγκεκριμένων προϊόντων γραφής. Και μέσα στο πνεύμα της τεχνικής, να απαντήσουμε στις ερωτήσεις του τύπου: ποιος έκανε ορισμένα πράγματα, ορισμένα βιβλία, ορισμένα προϊόντα, για ποιον έγιναν και γιατί.

Και μια ερώτηση ίσως δομική, εκείνη δηλαδή της λειτουργίας. Βέβαια η συζήτηση γύρω από τη λειτουργία δεν αφορά πια τη λειτουργία του αντικειμένου, του προϊόντος (το βιβλίο, για παράδειγμα), αλλά την ίδια τη λειτουργία του κειμένου. Και η ερώτηση του πώς δεν είναι και δεν μπορεί να είναι μόνο για το πώς τεχνικά, δηλαδή συγγραφικά, δημιουργήθηκε εκείνο το προϊόν.

Είναι μια ερώτηση του πώς εκείνο το κείμενο κατασκευάστηκε, γιατί είναι πολύ δύσκολο να διακρίνουμε ό,τι αφορά τη γραφή και ό,τι αφορά το κείμενο, το περιεχόμενο. Είχαν και τα δύο την ίδια πορεία κι αυτός που σκεφτόταν τις λέξεις, σκεφτόταν ταυτόχρονα τις λέξεις και τα σημεία.

Θα πρέπει λοιπόν να διευρύνουμε τις μελέτες μας προς αυτή την κατεύθυνση, να αντιμετωπίσουμε και την ιστορία της γραφής, μαζί με την ιστορία των κειμένων, για να μπορέσουμε να αποκαταστήσουμε σωστά τα ίδια τα κείμενα.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μνημόσυνο στον Σπύρο Ασδραχά
Ο Σπύρος Ασδραχάς άσκησε αναμφίβολα πολύ μεγάλη επιρροή στη μεταπολιτευτική εποχή. Ενδειξη, η υιοθέτηση νεολογισμών που ο ίδιος δημιούργησε. Αλλά νομίζω ότι φορέας της επιρροής, που εκτεινόταν πέραν των...
Μνημόσυνο στον Σπύρο Ασδραχά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κορονοϊός και η νεωτερικότητα
Με την κρίση του κορονοϊού μπήκαμε απροειδοποίητα σε μια λογική αν-ιστορική. Ή αν θέλετε ίσως (;) μετα-ιστορική. Ο,τι βλέπαμε στον κινηματογράφο το ζούμε στην πραγματικότητα.
Ο κορονοϊός και η νεωτερικότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η τραπεζική βαρβαρότητα και ο Αρθούρος Ρεμπό
Παρά την ισχυρή ρίζα στον ανθρωπισμό, στον πολιτισμό, στα γράμματα και στις τέχνες, η Ευρώπη μας απειλείται εκ νέου σήμερα από ένα άλλο στοιχείο, αυτό της παγκοσμιοποίησης: μια παγκοσμιοποίηση που σαρώνει σαν...
Η τραπεζική βαρβαρότητα και ο Αρθούρος Ρεμπό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τσέζαρε Παβέζε: ο μύθος του λυρικού ρεαλισμού
Η συμμετοχή των διανοουμένων στο «μετα-αντιστασιακό» και «νεο-ρεαλιστικό» ιταλικό κλίμα υπήρξε για ορισμένους επιφανειακή. Για άλλους, ήταν μια τραγική περιπέτεια – κι αυτή είναι η περίπτωση του Τσέζαρε...
Τσέζαρε Παβέζε: ο μύθος του λυρικού ρεαλισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια «περίεργος κοινωνία»;
Οι αντιλήψεις αυτές, που οξυγονώθηκαν και εκλαϊκεύθηκαν στον περίβολο της αθηναϊκής δημοκρατίας, είχαν διαχυθεί στα περισσότερα κέντρα της ελληνικής πνευματικής παρουσίας, όπως ιδίως τα στελέχωσαν οι επίγονοι...
Μια «περίεργος κοινωνία»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Να βλέπουμε από κοντά και από μακριά»
Mε υφάδι τον στοχασμό για τον φιλοσοφικό στοχασμό, το σύνολο σχεδόν των κειμένων του τακτοποιείται ως ένας ιδιογενής μετα-φιλοσοφικός επιλογισμός με την πρόθεση να μην «υπομένει παθητικά την εποχή» του: το...
«Να βλέπουμε από κοντά και από μακριά»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας