Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Επάγγελμα δάσκαλος
EUROKINISSI/ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Επάγγελμα δάσκαλος

  • A-
  • A+

Ενας ορισμός του δάσκαλου και της διδασκαλίας είναι, ακόμη και σήμερα, πολύ δύσκολος, επειδή ο δάσκαλος εκπληρώνει διάφορες και ποικίλες λειτουργίες, όπως τη διαμόρφωση του μαθητή, τη μεσολάβηση ανάμεσα στον μαθητή και την κουλτούρα, τον διδασκόμενο και την κοινωνία, τον διδακτικό προγραμματισμό κ.λπ.

Σύμφωνα με μια αντίληψη, η διδασκαλία είναι αυτό που κάνουν οι δάσκαλοι, και κάνουν πολλά: προσφέρουν γνώσεις, κατευθύνουν, οργανώνουν το υλικό, βάζουν στόχους, έχουν ανησυχίες, φόβους, απογοητεύσεις και ικανοποιήσεις που συνδέονται με τη δουλειά τους, αντιδρούν μπροστά στους μαθητές και τους συναδέλφους, αξιολογούν.

Με άλλα λόγια, εκφράζουν χαρακτηριστικές δραστηριότητες αυτού που ονομάζουμε εκπαίδευση.

Στην πραγματικότητα μπορούμε να δούμε τη διδασκαλία από διαφορετικές οπτικές γωνίες: την παιδαγωγική, στη βάση των δραστηριοτήτων και των προοπτικών που αναπτύσσει, την ψυχολογική, στη βάση της συμπεριφοράς του δάσκαλου και του μαθητή και την αμοιβαία τους σχέση, την κοινωνιολογική, στη βάση των πολυσύνθετων σκοπών, αξιών, θεσμών και κανόνων συμπεριφοράς μιας συγκεκριμένης κουλτούρας, τη φιλοσοφική, στη βάση των διαφορετικών συστημάτων ανάλυσης και αντίληψης.

Ο δάσκαλος, λοιπόν, είναι εκείνος που προωθεί την αυτομόρφωση του μαθητή μέσα από τη διαπαιδαγώγηση, που προγραμματίζει, οργανώνει, καθοδηγεί, αξιολογεί και προσανατολίζει. Η εκπαίδευση είναι μια ανθρώπινη ανακάλυψη και την οδηγεί αυτός που την κατανοεί, πέρα από την απλή διαδικασία της κατανόησης.

Πράγματι, ο άνθρωπος γεννιέται μέσα σε μια κουλτούρα που έχει ως κύρια λειτουργία της να διαφυλάξει και να μεταδώσει τα διδάγματα του παρελθόντος. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να βασίζεται στην «τυχαία» εκμάθηση, αλλά πρέπει να «δεχτεί» μια εκπαίδευση.

Πρέπει να αποφεύγει αυτό που βρίσκει ξεκάθαρα διακεκριμένο και χειροπιαστό, προς όφελος πραγμάτων που υπάρχουν σε μορφή δυσδιάκριτη και συχνά ακατανόητη κι αυτό πρέπει να το κάνει σε έναν συγκεκριμένο χώρο: στις αίθουσες διδασκαλίας και στα θρανία.

Η διδασκαλία, λοιπόν, δικαιολογείται από μια τριπλή συνθήκη: γενετική, γιατί είναι αποτέλεσμα της ίδιας της ανθρώπινης ανάπτυξης, ψυχοκοινωνική, γιατί είναι αναγκαία στη μετάδοση των κατακτήσεων του παρελθόντος, παιδαγωγική, γιατί συμβάλλει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας μέσα από τις κοινωνικές λειτουργίες της.

Ο ρόλος του δάσκαλου γεννήθηκε όταν –με την εξέλιξη της κοινωνίας– η κουλτούρα του ανθρώπινου είδους ξεπέρασε κατά πολύ εκείνη των μεμονωμένων ατόμων κι όταν, αμέσως μετά, η μάθηση, που είναι μια φυσική και σχεδόν μη εθελοντική δραστηριότητα του ανθρώπου, μετατράπηκε σε εκπαίδευση και άρα σε μάθηση όχι τυχαία αλλά εξαρτώμενη από εξωτερικές συνθήκες.

Η λειτουργία της διδασκαλίας, λοιπόν, είναι πολύ παλιά. Αντίθετα, η μετατροπή της σε επάγγελμα είναι σχετικά σύγχρονη. Από τη στιγμή που η διδασκαλία έγινε ένα συγκεκριμένο επάγγελμα, βασισμένο σ’ ένα επίπεδο προετοιμασίας και με την υποχρέωση να εκπληρώσει ορισμένους όρους, μπήκε το πρόβλημα της ίδιας της φύσης αυτού του επαγγέλματος.

Η παραδοσιακή κατηγοριοποίηση κάνει διάκριση ανάμεσα σε ασχολίες πνευματικές ή ελεύθερες, υπαλληλικές, βιοτεχνικές ή τεχνικές και αποδίδει τον χαρακτηρισμό του επαγγέλματος μόνον στις πρώτες, γιατί βασίζονται σε σύνθετες πνευματικές διαδικασίες που δεν αποκλείουν τις φυσικές ή χειρωνακτικές εργασίες (π.χ. ο χειρουργός), που αποκτήθηκαν έπειτα από μακρά προετοιμασία, προϋποθέτουν μια πλατιά αυτονομία και μια προσωπική ευθύνη όσον αφορά την κρίση και τη συμπεριφορά, ρυθμίζονται από ένα σταθερό σύστημα ηθικών κανόνων, αντλούν την οντότητά τους από την προσωπική κατάρτιση και όχι από μια γραφειοκρατική οργάνωση.

*ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Σχολική αποτυχία και… Διαγωγή «Κοσμία»
Η μετατροπή του φαινομένου της σχολικής αποτυχίας σε μονοδιάστατο φαινόμενο μαθησιακής διαταραχής πετυχαίνει μόνο να δυσχεραίνει τον εντοπισμό των πραγματικών αιτιών της.
Σχολική αποτυχία και… Διαγωγή «Κοσμία»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τηλεκπαίδευση πέρα από την εικονική πραγματικότητα του ΥΠΑΙΘ
Πρόκειται για τα παιδιά του “τελευταίου θρανίου”. Εκείνους τους μαθητές που, έτσι κι αλλιώς, το αστικό σχολείο των πολλαπλών ταξικών φραγμών δεν τους προσφέρει χώρο και θέση.
Τηλεκπαίδευση πέρα από την εικονική πραγματικότητα του ΥΠΑΙΘ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η σημαία ως έπαθλο βαθμολογικής αξιολόγησης
Μέχρι τώρα, σημαιοφόρος στο Δημοτικό σχολείο οριζόταν ο καλύτερος μαθητής/τρια. Αν δεχτούμε όμως ότι η σημαία συμβολίζει την αγάπη για την πατρίδα οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι καμία σχέση δεν μπορεί να έχει...
Η σημαία ως έπαθλο βαθμολογικής αξιολόγησης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τις αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας
Tα χρόνια που έχω στην εκπαίδευση με έχει εντυπωσιάσει η συνέχεια -ανεξάρτητα από τις κυβερνήσεις- της απαξίωσης των εκπαιδευτικών από το υπουργείο Παιδείας. Στην καλύτερη περίπτωση θεωρούνται απλοί και όχι...
Για τις αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να αλλάξει το Πρόγραμμα Σπουδών στην Ιστορία;
Βρίσκεται σε εξέλιξη ο διάλογος για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στο μάθημα της Ιστορίας και αφορμή για το κείμενο αυτό είναι η ανακοίνωση της Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων (ΠΕΦ) επί του σχεδίου του Ινστιτούτου...
Να αλλάξει το Πρόγραμμα Σπουδών στην Ιστορία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση με τα μάτια του ΟΟΣΑ
Με βάση τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, προτείνονται μεταρρυθμίσεις για την ελληνική εκπαίδευση που αφορούν -μεταξύ άλλων- την αύξηση του φόρτου εργασίας των εκπαιδευτικών, τον εξορθολογισμό του σχολικού δικτύου, την...
Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση με τα μάτια του ΟΟΣΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας