Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα μεταξωτά βρακιά…
EUROKINISSI/ANDREA BONETTI

Τα μεταξωτά βρακιά…

  • A-
  • A+

Είναι πασίγνωστη η συνέχεια της παροιμιακής φράσης. Αποτυπώνει έναν φιλοσοφικό προβληματισμό που έχει απασχολήσει πολλούς διανοητές, αποτέλεσε θεμέλιο λίθο της χριστιανικής θεολογίας αλλά και καταστατική αρχή της αισθητικής.

Η παροιμιακή έκφραση υπενθυμίζει, σ’ όσους παραβλέπουν ή υποτιμούν τη λαϊκή σοφία ως μια αβαθή αντίληψη του κόσμου, πως ο λαϊκός πολιτισμός δεν είναι αποπαίδι μιας αφαιρετικής πνευματικής διαδικασίας που συγκροτεί συλλογισμούς, οι οποίοι απογειώνουν την εμπειρία μετασχηματίζοντάς την σε οδηγό για τη φύση των δομικών συστατικών του πολιτισμού και της κοινωνίας.

Ο Καντ στην Κριτική του καθαρού λόγου έθεσε σε θέση μηχανοδηγού αυτής της διεργασίας τη φιλοσοφία, θεωρώντας πως μόνο ο λόγος, με την ικανότητά του να διερευνά τις προεμπειρικές αρχές του χώρου και του χρόνου, μπορεί να δώσει νέο νόημα στην εμπειρία. Ετσι, μ' όλο που ο Καντ αναγνωρίζει πως η γνώση έχει ως αφετηρία την εμπειρία, υποστηρίζει πως η εμπειρία δεν είναι η πηγή της γνώσης.

Υπ’ αυτή την έννοια, θα ήταν εύλογο να καταλήξει κάποιος στο συμπέρασμα πως οι παροιμιακές εκφράσεις είναι η αποτύπωση μιας αισθητηριακής εμπειρίας, που διατυπώνεται μ’ έναν αποφθεγματικό λόγο.

Θα υπενθυμίσω, όμως, την άποψη του Λιοτάρ (Discours, Figure), που ορίζει τη μεταφορικότητα ως μια ασύλληπτη οντότητα, πέρα απ’ όσα ορίζει η εμπειρία και η κυριολεξία, παρ' όλο που η έννοια της μεταφοράς χρησιμοποιήθηκε σαν το όχημα για ενδιαφέρουσες φιλοσοφικές αναζητήσεις.

Τα «μεταξωτά βρακιά…», λοιπόν, συνοψίζουν μια βασική αρχή της κοσμολογίας του λαϊκού πολιτισμού, όπου η μορφή και το περιεχόμενο συγκροτούν ένα αξεχώριστο σύνολο.

Με άλλα λόγια, είναι αδύνατο, για μια μορφή «μεταξωτή», να λειτουργήσει ως το σχήμα συνάντησης με ένα περιεχόμενο ανάξιο λόγου. Η αισθητική δεν είναι απλώς μια μορφή. Είναι ένα σύνθετο όλο που μετασχηματίζει τη συντακτική σχέση μορφής και περιεχομένου.

Το θέμα αυτό αποτέλεσε αφορμή έντονων συζητήσεων την περασμένη βδομάδα. Με αφορμή τη συνάντηση του Ελληνα πρωθυπουργού με τον Αμερικανό πρόεδρο ειπώθηκαν πολλά.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχεδόν περιορίστηκαν στη γλώσσα του σώματος του πρωθυπουργού, στην ενδυματολογία του. Κάποιοι αποφάνθηκαν πως το ύφος του πρωθυπουργού στη συνάντηση απεικόνισε το ήθος του. Αναμφίβολα, καλοδεχούμενη η πολιτική κριτική, όσο σκληρή κι αν είναι.

Ωστόσο, η συζήτηση αυτή επαναφέρει τα θεωρητικά ζητήματα για τη σχέση ύφους και ήθους. Αν το θέμα αυτό εξακολουθεί να γοητεύει την τέχνη, για τις κοινωνικές σχέσεις και την πολιτική συμπεριφορά το θέμα παρουσιάζει ανορθογραφίες. Πρώτα απ’ όλα, η σχέση ύφους και ήθους, στην περίπτωση αυτή, δεν είναι ένας γενικός κανόνας.

Το ύφος στον δημόσιο χώρο δεν οδηγεί σε αντιστοίχιση με το ήθος, τόσο το προσωπικό όσο, πρωτίστως, το συλλογικό. Στις κοινωνικές σχέσεις αλλά και στην πολιτική συμπεριφορά το ύφος δεν αποτελεί αδιάσπαστη ενότητα με το ήθος.

Προσηνείς, ευγενείς, ως δημόσια εικόνα, αλλά κυνικοί και εγωπαθείς στην υποστήριξη των προσωπικών συμφερόντων. Ο πολιτικός δε λόγος διέπεται από τη σύγκρουση ανάμεσα στην εκφορά του και την προσδοκία. Αυτή η ρήξη ύφους και ήθους έχει προκαλέσει την κρίση του πολιτικού λόγου.

Η κατάσταση αυτή βιώνεται από τους Ελληνες τα τελευταία έξι χρόνια. Η πολιτική τάξη που κυβέρνησε δεκαετίες τη χώρα ήταν άψογη όσον αφορά το ύφος της. Κάτοχοι της διπλωματικής γλώσσας και με ζηλευτή ευφράδεια στις ξένες γλώσσες έσυραν τη χώρα σε μια περιπέτεια που αναδεικνύει το ήθος τους.

Την αδιαφορία για το μέλλον της χώρας. Την αποσάθρωση των κοινωνικών σχέσεων και των οικονομικών δομών. Οι Ευρωπαίοι με το άψογο στιλ και μια ελεγχόμενη γλώσσα του σώματος εξέφρασαν το ήθος τους με την επιμονή σε μια εκδικητική πολιτική που ισοπεδώνει την ελληνική κοινωνία.

Το πρόβλημα, λοιπόν, με τη γλώσσα του σώματος του πρωθυπουργού είναι αν συνεχίζει να συνοψίζει τις προσδοκίες για ένα διαφορετικό ήθος στην πολιτική ζωή του τόπου.

Αν εγγράφει η συμβολική αυτή γλώσσα την αγωνία και την πίεση για μια πολιτική που θα οδηγεί τη χώρα προς ένα μέλλον που ονειρεύτηκε τον Ιανουάριο του 2015. Αν οι δυσκολίες είναι μέρος της τακτικής και όχι αναθεώρησης του πολιτικού ήθους, αυτού που μπορεί να ορίσουμε ως πολιτικό κεφάλαιο της Αριστεράς.

* καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Κρίση πολιτισμού, κρίση πολιτικής
Ο πολιτισμός και η πολιτική είναι δύο πεδία στενά δεμένα μεταξύ τους, και ειδικά για τους προοδευτικούς ανθρώπους -από παράδοση και από συνειδητή ιδεολογική τοποθέτηση- σημαίνουν ταύτιση και αλληλεξάρτηση.
Κρίση πολιτισμού, κρίση πολιτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ανάγκη αντικατάστασης των πολιτικών που επιδεινώνουν τη κρίση
Αυτή την περίοδο, παρά την επικοινωνιακή μονομέρεια στήριξης της Ν.Δ., πολλαπλά κέντρα συστημικών δυνάμεων, «επιτρέπουν» αρθρογραφίες -όχι τυχαία- που σχετίζονται με την ανάγκη «συναινέσεων» που θα γίνουν...
Η ανάγκη αντικατάστασης των πολιτικών που επιδεινώνουν τη κρίση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Άρθρο του πρωθυπουργού στην «Εφ.Συν.»: Απόφαση ζωής η μεγάλη ανατροπή
«Η Ελλάδα πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά άλλαξε και η Αριστερά έγινε αυτά τα χρόνια η κινητήρια δύναμη των εξελίξεων».
Άρθρο του πρωθυπουργού στην «Εφ.Συν.»: Απόφαση ζωής η μεγάλη ανατροπή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ισως δεν αρκεί το «είχαμε αυταπάτες»
Με προεξάρχοντα τον προοδευτικότερο (και μοναδικό Αφροαμερικανό) πρόεδρο των ΗΠΑ, τον Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος στο τέλος της θητείας του (15/11/2016) πραγματοποίησε ιστορική επίσκεψη στη χώρα μας δηλώνοντας...
Ισως δεν αρκεί το «είχαμε αυταπάτες»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αν θες να δεις τον γάιδαρο να πετάει, τελικά τον βλέπεις…
Το νέο «γαλάζιο» επιχείρημα είναι πως κάθε θετική είδηση οφείλεται στη δήθεν επικείμενη νίκη Μητσοτάκη στις εκλογές. Σε 8 μήνες! Οταν όλες -μα όλες…- οι καταστροφολογικές προβλέψεις διαψεύστηκαν παταγωδώς και...
Αν θες να δεις τον γάιδαρο να πετάει, τελικά τον βλέπεις…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο μεσαίος χώρος δεν είναι γιατροσόφι δίχως απαιτήσεις...
«Λάβαμε το μήνυμα» (Ανδρέας Παπανδρέου) Όποιος θέλει να ατενίζει το μέλλον, κάνοντας στο σήμερα απολογισμούς και δίνοντας υποσχέσεις, θα πρέπει με...
Ο μεσαίος χώρος δεν είναι γιατροσόφι δίχως απαιτήσεις...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας