Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δύο ξένα εκλογικά σώματα και ο θρίαμβος του λαϊκισμού
AP PHOTO/ TED S. WARREN

Δύο ξένα εκλογικά σώματα και ο θρίαμβος του λαϊκισμού

  • A-
  • A+

Οι αμερικανικές προεδρικές εκλογές της περασμένης Τρίτης θα καταγραφούν στην ιστορία ως μία από τις πιο πολωμένες αναμετρήσεις όλων των εποχών, γεγονός που καταδεικνύεται και από το οριακό αποτέλεσμα στο επίπεδο της λαϊκής ψήφου (47,7% - και 47,4% υπέρ της Χίλαρι Κλίντον) αλλά και από την αντιστροφή της στο πεδίο των εκλεκτόρων (306 - 232 υπέρ του Ντόναλντ Τραμπ), φαινόμενο που συμβαίνει για 4η φορά στην ιστορία (μετά το 1876, το 1884 και το 2000).

Ωστόσο, η οριακή αυτή διαφορά στο σύνολο των ΗΠΑ δεν συνοδεύτηκε και από μία συνακόλουθη εξισορρόπηση των εκλογικών τάσεων στα επιμέρους τμήματα του εκλογικού σώματος, τόσο σε δημογραφικό ή κοινωνικό όσο και στο κρίσιμο γεωγραφικό επίπεδο.

Αντιθέτως, το τελικό αποτέλεσμα προέκυψε για άλλη μια φορά ως η τελική συνισταμένη εντελώς αντίθετων συσχετισμών και μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις διογκωμένων σε σχέση με το πρόσφατο ή το ιστορικό παρελθόν, ενισχύοντας έτσι την εικόνα των αντιθέσεων που κατά κανόνα αποτυπώνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες και που είχαν ήδη ενταθεί στην προηγούμενη αναμέτρηση μεταξύ Ομπάμα και Ρόμνεϊ το 2012.

Συγκεκριμένα, στη βασική μάχη για την πλειοψηφία στις διάφορες πολιτείες, ο Ντ. Τραμπ υπερίσχυσε συνολικά σε 30.

Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι σε 7 από αυτές (Γουαϊόμινγκ, Δυτ. Βιρτζίνια, Αρκάνσας, Κεντάκι, Αλαμπάμα, Ν. Ντακότα, Τενεσί) η διαφορά του έναντι της Χ. Κλίντον ήταν η μεγαλύτερη που έχει εξασφαλίσει Ρεπουμπλικανός υποψήφιος από το 1980, ενώ σε άλλες 5 (Οκλαχόμα, Λουιζιάνα, Β. Ντακότα, Αϊόβα και Μισούρι) ο Ρόναλντ Ρίγκαν ήταν ο τελευταίος που είχε επικρατήσει με μεγαλύτερες διαφορές.

Βέβαια, ο Τραμπ κατάφερε να κερδίσει και σε «βαρομετρικές» για την αναμέτρηση πολιτείες (Φλόριντα, Οχάιο, Β. Καρολίνα), αλλά και σε Πενσιλβάνια, Μίσιγκαν και Γουισκόνσιν, που από το 1988 και μετά έδιναν σταθερά την πλειοψηφία στους Δημοκρατικούς, κάτι που προβλεπόταν να επαναληφθεί και από όλες τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις.

Οι τρεις τελευταίες πολιτείες ήταν καθοριστικές για τη νίκη του, αριθμώντας συνολικά 46 εκλέκτορες. Από την άλλη πλευρά, η Χίλαρι Κλίντον πέτυχε την πιο ευρεία επικράτηση των Δημοκρατικών τα τελευταία 30 χρόνια σε Καλιφόρνια, Ουάσινγκτον, Βιρτζίνια και Μέριλαντ, με το τελικό αποτέλεσμα έτσι να εντείνει σημαντικά τις διαφοροποιήσεις στον εκλογικό χάρτη των ΗΠΑ.

Αλλά και στη δημογραφική και κοινωνική ακτινογραφία των εκλογών, όπως προκύπτει από τα exit polls του CNN (βλ. Πίνακα), τα ευρήματα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.

Πρώτα απ’ όλα, διογκώνεται η διαφοροποίηση της ψήφου ανδρών/γυναικών, πράγμα που βεβαίως εξηγείται και από τη διαφορά του φύλου των υποψηφίων.

Ωστόσο, η διαφοροποίηση είναι πλέον πιο έντονη και στις ηλικιακές κατηγορίες, με τη διαχωριστική γραμμή να τοποθετείται στα 45 έτη και τη Χ. Κλίντον να διευρύνει ελαφρώς την πλειοψηφία των Δημοκρατικών στους ψηφοφόρους 30-44 ετών, ενώ αντίθετα ο Ντ. Τραμπ διπλασιάζει την κυριαρχία των Ρεπουμπλικανών στις ηλικίες 45-64.

Σημαντικός ωστόσο και ξεκάθαρος πλέον διαχωρισμός εντοπίζεται και στο μορφωτικό επίπεδο των ψηφοφόρων, με τους μη έχοντες πανεπιστημιακό δίπλωμα να στρέφονται σαφώς υπέρ του Τραμπ, ενώ οι πτυχιούχοι (και ακόμα περισσότερο οι κάτοχοι μεταπτυχιακού διπλώματος) να δίνουν αισθητή πλειοψηφία στην Κλίντον.

Το στοιχείο αυτό, πέραν του ότι παραπέμπει και στην πολιτισμική διαφοροποίηση των ψηφοφόρων, εν μέρει ανατρέπει την εικόνα των προηγούμενων ετών, όπου τα άτομα χαμηλότερης εκπαίδευσης ήταν ουσιαστικά για τους Δημοκρατικούς η δεύτερη ισχυρότερη δεξαμενή μετά από εκείνα της ανώτατης.

Μία σχεδόν συγγενής διάσταση προκύπτει και από την ανάλυση της ψήφου ανά ετήσιο εισόδημα, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ επισφραγίζει μεν την πλειοψηφία των Ρεπουμπλικανών στα μεσαία και ανώτερα εισοδηματικά στρώματα, αλλά με πιο περιορισμένη έως και οριακή έκταση της διαφοράς (1-3%) σε σχέση με το παρελθόν (οι αντίστοιχες διαφορές υπέρ του Ρόμνεϊ το 2012 ήταν μεταξύ 6-10%).

Αλλά και η υπερίσχυση της Χίλαρι Κλίντον στα κατώτερα στρώματα είναι μόλις 10%, όταν ο Μπαράκ Ομπάμα το 2012 είχε επικρατήσει με 22% (60%-38%).

Ετσι, στην εισοδηματική κλίμακα εμφανίζεται ουσιαστικά και η μοναδική ίσως άμβλυνση των παραδεδομένων εκλογικών διαφοροποιήσεων των Αμερικανών, η οποία σε συνδυασμό με τα ευρήματα στο μορφωτικό επίπεδο καταδεικνύει την επιτυχημένη διείσδυση του Τραμπ στα λαϊκότερα και κυρίως στα συμπιεζόμενα μικρομεσαία στρώματα.

Εδώ κυρίως εντοπίζεται και η «αχίλλειος πτέρνα» της Χ. Κλίντον που φάνηκε μεν να διατηρεί ακέραια τη δυναμική των Δημοκρατικών μόνο ανάμεσα στις κοινωνικές ελίτ των ΗΠΑ, ενώ αντίθετα υποχώρησε σημαντικά στα χαμηλότερα στρώματα σε σχέση με τα ποσοστά του Μπαράκ Ομπάμα, όπως φαίνεται και από την ψήφο των πληθυσμιακών/φυλετικών μειονοτήτων.

Επομένως, η νίκη του Ντόναλντ Τραμπ κατέδειξε για ακόμα μία φορά και με τον πιο ανάγλυφο τρόπο πως όσο οι πολιτικές ελίτ αδυνατούν να προσεγγίσουν και να παράσχουν εχέγγυα στις επισφαλείς λαϊκές μάζες τόσο αυτές γίνονται πιο ευεπίφορες σε έναν ακραίο, διχαστικό, απομονωτικό, λαϊκίστικο έως και αντιπολιτικό λόγο, ο οποίος κατά κανόνα μπορεί να εκφράζεται και σαν αντισυστημικός, ακόμα και όταν φορέας του είναι ένας εκπρόσωπος της παραδοσιακής πλουτοκρατίας.

Η συνολική δε επικράτηση αυτών των φαινομένων στο εκλογικό τοπίο αποκτά όλο και περισσότερες πιθανότητες όταν οι κοινωνιολογικές αντιθέσεις οξύνονται και διαιρούν το εκλογικό σώμα σε όλο και πιο διακριτά τμήματα με εντελώς διαφορετική συμπεριφορά.

Τμήματα όλο και πιο ξένα μεταξύ τους, που επικοινωνούν όλο και λιγότερο πολιτικά, με το ένα να μην μπορεί να ερμηνεύσει τα κριτήρια των επιλογών του άλλου.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι εκλογικές αναμετρήσεις κρίνονται πλέον όχι μόνο από την έκταση αυτών των διακριτών επιμέρους συσχετισμών, αλλά και από τον τυχόν διαφοροποιημένο βαθμό συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία αυτών των αποξενωμένων μεταξύ τους τμημάτων.

Στοιχείο του οποίου η σημασία έχει ήδη διαφανεί και στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και σίγουρα θα είναι κρίσιμο και για το μέλλον.

δρ Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί κερδίζει ο Τραμπ;
Δεν φταίνε οι ακραίοι που καταφέρνουν να κάνουν τις ιδέες και τα πιστεύω τους ελκυστικά στον σημερινό κόσμο. Φταίνε οι άλλοι, οι μετριοπαθείς, που τους αφήνουν, μένοντας προσκολλημένοι σε πράγματα και...
Γιατί κερδίζει ο Τραμπ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο εμφύλιος που δεν τελείωσε ποτέ
Η νίκη του Τραμπ αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση μια κούφια νίκη για τους «αντισυστημικούς» ψηφοφόρους που τον έκαναν πρόεδρο. Θα καταγραφεί από τους ιστορικούς του μέλλοντος, υποψιάζομαι, ως άλλη μία...
Ο εμφύλιος που δεν τελείωσε ποτέ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μαδούρο, ο Τραμπ και το χρέος της διεθνούς κοινότητας
Η κατάσταση σήμερα, με τον αυτοανακηρυχθέντα πρόεδρο Γουαϊδό και τα τελεσίγραφα των Ευρωπαίων, είναι αποτέλεσμα μιας μακράς προσπάθειας αποσταθεροποίησης και ανατροπής της μπολιβαριανής επανάστασης. Η ντε...
Ο Μαδούρο, ο Τραμπ και το χρέος της διεθνούς κοινότητας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια δημοκρατία που αυτοκτονεί
Προσεγγίσεις στο φαινόμενο Τραμπ υπάρχουν σίγουρα πολλές. Καμία όμως δεν μπορεί καν να ξεκινήσει χωρίς να λάβει υπόψη τι συνέβη την πρώτη μέρα της νέας κρατικής εξουσίας. Είναι πολύ πιθανόν η μέρα αυτή να...
Μια δημοκρατία που αυτοκτονεί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περισσότερα τα ερωτήματα, παρά οι απαντήσεις
Ισως σε αυτές τις εκλογές να διαφάνηκε η απέχθεια πολυπληθών αμερικανικών στρωμάτων για ένα αφυδατωμένο δικομματικό σύστημα, που δεν αφήνει χώρο σε κανένα άλλο κίνημα ή κόμμα. Ισως να φάνηκε περίτρανα στους...
Περισσότερα τα ερωτήματα, παρά οι απαντήσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Τραμπ και η κρίση της Δημοκρατίας
ΑΡΘΡΟ ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΓΟΥΟΛΙΝ: Η τρομακτική νίκη του Τραμπ φωτίζει αυτό που κάποιος θα χαρακτήριζε ως κρίση της πολιτικής αντιπροσώπευσης: μια κολοσσιαία έλλειψη εμπιστοσύνης στην ικανότητα των επαγγελματιών...
Ο Τραμπ και η κρίση της Δημοκρατίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας