Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διακυβέρνηση ή διαχείριση εξουσίας
EUROKINISSI/ ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ

Διακυβέρνηση ή διαχείριση εξουσίας

  • A-
  • A+

Από την ίδρυσή του το φιλελεύθερο κράτος δικαίου αξίωνε τον έλεγχο της ελεύθερης οικονομίας έως ότου, με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ο παγκοσμιοποιημένος νεοφιλελευθερισμός επιβάλλει ανοιχτά την ηγεμονία του.

Εκτοτε, τέθηκε υπό τον έλεγχο των αγορών και όσων διασφαλίζουν τα συμφέροντά του, συναινώντας στη διάλυση του κοινωνικού κράτους, με την καταπάτηση των δικαιωμάτων στην εργασία και στα στοιχειώδη κοινωνικά αγαθά.

Στο πλαίσιο αυτό, το ερώτημα τι είναι και τι μπορεί να είναι η πολιτική δεν είναι επικαιρικό ή περιστασιακό. Οι πολιτικοί και οι πολιτικοί επιστήμονες θα έλεγαν ότι όλα είναι πολιτική, με την ίδια λογική που οι οικονομολόγοι λένε ότι όλα είναι οικονομία. Οι πολίτες, με μια μη αναγωγική λογική, θα έλεγαν ότι όλα είναι ζωή, σε κοινωνίες που διαφυλάσσουν την αξιοπρέπεια των μελών τους.

Είναι εύλογο ότι τέτοια ερωτήματα δεν απαντώνται με στατιστικές μετρήσεις ή εμπειρικές έρευνες. Απαιτούν αναλύσεις ώς ένα βαθμό φιλοσοφικές. Η διανοητική περιέργεια, ωστόσο, που τα θέτει έχει τους λόγους και τη σοφία της.

Κάποτε οι απαντήσεις ανοίγουν τον δρόμο για λύσεις που αποκαθιστούν το χάος της α-δικίας με αναγκαίες αντιστροφές, ώστε να στηθούν σε όρθια θέση πράγματα βιαίως αντεστραμμένα.

Ας επιμείνουμε, μια και το πολιτικό σύστημα, ενώ ασθενεί βαρέως, εξακολουθεί να εμφανίζεται ισχυρό. Οσα αφορούν τα ανθρώπινα είναι δυνάμει πολιτική συνυφασμένη με δημόσιες πράξεις υποκείμενες στην κρίση πολιτών και πολιτικών. Το πράττειν, καθώς αποσκοπεί στη λύση προβλημάτων ή διλημμάτων, δεν νοείται χωρίς το κρίνειν.

Χωρίς εκφορά κρίσεων, δεν θα είχαμε θέσμιση θεσμών, τρόπων διακυβέρνησης και λήψη μέτρων επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων, με αποτέλεσμα η πολιτική να αλώνεται από ιδιωτικές σκοπιμότητες που αχρηστεύουν κατευθυντήριες αρχές και αξίες.

Από το έν-κριτο πράττειν ή από την άκριτη απραξία προκύπτει η Ιστορία όσων κάναμε ή δεν κάναμε που ιστορικοί αλλά και οι πολίτες αποτιμούν ως σωτηρία ή καταδίκη για τους επόμενους.

Εδώ και δεκαετίες, η διακυβέρνηση, αποσχισμένη από την κοινωνία, μετατράπηκε σε διαχείριση εξουσίας, ιδίως σε χώρες που, ενώ έχασαν ή χάνουν τη δυνατότητα να αυτοπροσδιορίζονται, η θεσμική τους υστέρηση επιτρέπει σφοδρούς πολιτικούς ανταγωνισμούς.

Είναι σαν σε άδεια σκηνή και άδεια πλατεία, οι ηθοποιοί να παίζουν εξουσιαστικές πρακτικές και τις αναγκαίες ίντριγκες, μπρος σε θεατές που αγωνιούν για τις εκτός σκηνής συνθήκες απροσδιοριστίας και χάους, καθώς σαρώνονται κατακτημένα και προσδοκώμενα. Χρειάζεται, επομένως, να διακρίνουμε την πολιτική ως διακυβέρνηση από το πολιτικό ως διαχείριση εξουσίας.

Ως πλέγμα πολιτικών ανταγωνισμών με αντικείμενο την εξουσία, το πολιτικό προωθεί εξουσιαστικές πρακτικές επικράτησης έναντι του αντιπάλου, που αποκτούν βραχύβια ηγεμονικά ή αντι-ηγεμονικά χαρακτηριστικά.

Πολλά κακέκτυπα αρχιτεκτονήματα, που εμφανίζονται ως επίλυση προβλημάτων, δεν θυμίζουν σε τίποτα τη δημόσια τέχνη της αρχιτεκτονικής, με την οποία ο Αριστοτέλης παρομοίαζε τη διακυβέρνηση θεωρώντας την ύψιστη των τεχνών.

Με τη μανία της πολιτικής επικράτησης, η δημόσια σφαίρα εκτίθεται στον θεμιτό ή αθέμιτο ανταγωνισμό που καθορίζει προτεραιότητες, ιεραρχίες, τρόπους άσκησης και νομής της εξουσίας, το είδος των σχέσεων πολιτευομένων και ψηφοφόρων κ.λπ. Με την ίδια δυσανάλογη βαρύτητα, φτάνει να καθορίσει, ως εκ του αντιθέτου, τι να μαθαίνουν οι πολίτες, τι να πιστεύουν, πώς να σκέπτονται και ώς ένα μεγάλο βαθμό τι να θέλουν να επιλέγουν.

Με την παγκοσμιοποίηση, το πολιτικό κυριάρχησε στις χώρες της Δύσης, με τις ίδιες αλλά λιγότερο επώδυνες συνέπειες απ' ό,τι στη χώρα μας, λόγω της θεσμικής τους θωράκισης.

Η τέχνη της διακυβέρνησης για την κάλυψη των κοινωνικών αναγκών και των εθνικών συμφερόντων κρίθηκε δεύτερη κατά σειράν, ενώ πρωτοστάτησε η άσκηση και νομή της εξουσίας σε τοπική και παγκόσμια κλίμακα, εξ ου και οι λυσσαλέες πολιτικές αναμετρήσεις.

Αυτό ήταν εύκολο να γίνει, αφού η διαχείριση της εξουσίας είναι προσωποπαγής, όπως και η διακυβέρνηση, πράγμα που κάνει τις ατομικές υπερφιλοδοξίες ανόδου στην εξουσία να ζυγίζουν βαρύτερα από την ευθύνη της διακυβέρνησης.

Είναι σαφές ότι στις συνθήκες της παγκοσμιοποιημένης ηγεμονίας των αγορών η διακυβέρνηση γίνεται ολοένα δυσκολότερη έως αδύνατη. Ας μη γελιόμαστε, όμως.

Αν το πολιτικό πρωτοστατεί όπου επικρατούν κληρονομική δημοκρατία, υπερενισχυμένες πολιτικές ελίτ και υπερκομματικός φανατισμός, δεν μπορεί, ωστόσο, να υποκαταστήσει την κοινωνία των πολιτών, εκτός εάν, αντί πολιτών, έχουμε φανατικούς ή ευκαιριακούς οπαδούς.

Οσοι ισχυρίζονται το αντίθετο, ανατρέχουν στις μεσαιωνικές θεολογικές ερμηνείες του κόσμου ως έργου καταδαμασμού και κατίσχυσης. Παρά την εκκοσμίκευση της θεοδικίας σε ανθρωποδικία, από τα τέλη ακόμη του 18ου αι., τέτοιες ερμηνείες επανέρχονται σε κρίσιμες φάσεις, όταν το καθεστώς ηγεμονίας ενισχύεται από τις συγκυρίες που δρομολόγησε σε ανύποπτο χρόνο.

Οσοι τις επικαλούνται, ισχυρίζονται ότι κάθε άλλη ερμηνεία διαψεύδεται από την ανθρώπινη φύση και συμπεριφορά. Και θα μας αποστόμωναν, αν ξεχνούσαμε τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της αύξησης των κοινωνικών ανισοτήτων συνδυασμένης με την κοινωνική αποξένωση.

Το πρόβλημα γίνεται σοβαρό, όταν οι εξαθλιωμένοι, μη έχοντας να ελπίσουν, παρά μόνον διάθεση για φιλανθρωπία, στρέφονται σε ακροδεξιά σχήματα που υπόσχονται τα πάντα, δημιουργώντας καθεστώτα ηγεμόνευσης και τυφλής χειραγώγησης. Είναι η κατάληξη λυσσαλέων ανταγωνισμών με μοναδική βλέψη την εξουσία.

* ομ. καθηγήτριας Φιλοσοφίας, συγγραφέως

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ωραία κυρία Ελένη
Κάθε πρωί η κυρία του δευτέρου ορόφου -ας τη λέμε Ελένη, γιατί κάποτε πρέπει να υπήρξε καλλονή- βγαίνει από την είσοδο της πολυκατοικίας καλοχτενισμένη και προσεκτικά ντυμένη.
Η ωραία κυρία Ελένη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διαχείριση φονικών περιβαλλοντικών κρίσεων
Εν μέσω εθνικού πένθους, βιώνουμε απύθμενης σκληρότητας εκμετάλλευση της τραγωδίας στο Μάτι από ΜΜΕ ή κόμματα της αντιπολίτευσης που καμώνονται πως γεννήθηκαν χθες, άσπιλα και αμόλυντα. Με καταγγελτικό...
Διαχείριση φονικών περιβαλλοντικών κρίσεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ακρωτηριασμοί…
Το παράξενο είναι ότι ενώ ο πρωθυπουργός μιλά για τη φυγή των νέων, δεν έχει πει κουβέντα για τη δημογραφική κατάρρευση που επιταχύνεται λόγω της φυγής. Το εξοργιστικό είναι ότι όλοι οι πολιτικοί της εποχής...
Ακρωτηριασμοί…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο άνθρωπος-άγαλμα
«Οι θεοί τον ευλογούν! Αυτόν, που είναι μιασμένος από τη φρικιαστική λέπρα της υπομονής, ποτισμένος ώς το κόκκαλο από την αγιάτρευτη αρρώστια της αναισθησίας». Αναρωτιέμαι, τι είδους νούμερο θεατρικό είναι...
Ο άνθρωπος-άγαλμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δεν γουστάρω...
Τα συνεργεία της Τροχαίας που κρύβονται στους δρόμους για να τσακώσουν τον παραβάτη που τρέχει παραπάνω από το όριο, αντί να δηλώνουν την παρουσία τους διαρκώς και εμφανώς. Το ζητούμενο ποιο είναι, ρε μάγκες;...
Δεν γουστάρω...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνειδησιακή λογική της κρίσης
Βρισκόμαστε στο έτος 2017 και έχουν συμπληρωθεί οκτώ (8 τον αριθμό) σχεδόν χρόνια από τότε που ο τόπος μας βυθίστηκε σε μια βαθιά κρίση και όλοι μας θέτουμε το υπαρξιακό ερώτημα: Γιατί η κοινωνία μας βιώνει...
Η συνειδησιακή λογική της κρίσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας