Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οικονομισμός και θετικιστική κοσμοθεώρηση

Οικονομισμός και θετικιστική κοσμοθεώρηση

  • A-
  • A+

Ο οικονομισμός, ως μία αντιδημοκρατική, αυταρχική ιδεολογία, δεν βάζει μόνο την οικονομία πάνω από την πολιτική, αλλά πολύ πιο θετικιστικά και αντικοινωνικά -αφού έχει πρώτα πλήρως μαθηματικοποιήσει, με τη χρήση ψυχρών μαθηματικών μοντέλων, την οικονομική επιστήμη- προσπαθεί να επιβάλει τις θέσεις του μέσα σε ένα πλαίσιο βιο-εξουσιαστικού εργαλειακού ορθολογισμού, όχι μόνο στα μνημόνια καθολικής φτωχοποίησης και υποταγής, αλλά και σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής.

Στο πλαίσιο αυτό, που χαρακτηρίζεται από οικονομικό φετιχισμό και ντετερμινισμό, δεν είναι πλέον διόλου παράξενο που όλα υπολογίζονται με θεωρήσεις κόστους-οφέλους, που μονίμως επιδιώκεται το πάση θυσία οικονομικό κέρδος -εις βάρος ανθρώπων, κοινωνιών και της ίδιας της βιόσφαιρας-, που όλες οι αξίες υποβαθμίζονται σε μετρήσιμες οικονομικές και χρηματιστικές αξίες, που γονείς και μαθητές αντιμετωπίζονται ως πελάτες, που μάνατζερ απαιτούνται, και ιδιωτικές χορηγίες και διαφημίσεις, για τη διεύθυνση και λειτουργία των σχολείων, και που οτιδήποτε αξιολογείται θα έχει πρωτίστως ποσοτικά χαρακτηριστικά.

Ετσι, διόλου περίεργα δεν ακούγεται ότι οι αρχές της οικονομικής επιστήμης είναι ίδιες με τις αρχές των επιστημών του μηχανικού και επομένως, προφανώς, αυτά που ισχύουν για την πρώτη θα ισχύουν και για τις δεύτερες (CATASTROΪKA privatization goes public, CD - ένθετο, «Εφ.Συν.», 20/4/2013).

Επιστημολογικά, οι ρίζες του οικονομισμού ανιχνεύονται στον αγγλοσαξονικό εμπειρισμό, στον Διαφωτισμό και πολύ πιο αισθητά και καθοριστικά στον θετικισμό. Πιο συγκεκριμένα, στην ηθική φιλοσοφία, ο Σκότος φιλόσοφος Φράνσις Χάτσισον (1694-1746) υποστηρίζει την εφαρμογή ενός μαθηματικού υπολογισμού στην αξιολογική θεώρηση των ηθικών ζητημάτων.

Πέρα από την κοινωνικοπολιτική, χειραφετική, πολιτισμική και τεχνοεπιστημονική του συμβολή, ο Διαφωτισμός του 18ου αιώνα έρχεται επίσης να βάλει με τον επιστημονικό του ορθολογισμό, τον τεχνολογικό θαυμασμό, οπτιμισμό και ντετερμινισμό και την εμμονή του στην έννοια της ατέρμονης προόδου, το δικό του λιθαράκι στην εμφάνιση και μετέπειτα εδραίωση ενός επιστημονισμού και μιας τεχνοκρατικής αντίληψης, που έχουν κύριο γνώρισμά τους τον ψυχρό θετικιστικό υπολογισμό και τον εξουσιαστικό γραφειοκρατικό ολοκληρωτισμό.

Λίγο αργότερα, οι Αγγλοι φιλόσοφοι και πολιτικοί αναμορφωτές Τζέρεμι Μπένθαμ (1748-1832) και Τζον Στιούαρτ Μιλ (1806-1873) ανέπτυξαν την ηθική θεωρία του κλασικού ωφελιμισμού, που στα αχνάρια του Χάτσισον εκφράζει μια υπολογιστική θεώρηση της ηθικής.

Ο Γάλλος φιλόσοφος Ογκίστ Κοντ (1798-1857), την ίδια περίοδο με τον Μιλ, εισάγει τη θεωρία του θετικισμού, φτάνοντας στο σημείο, στο πλαίσιο ενός ακραίου φυσικαλισμού, να ονομάσει την κοινωνιολογία, της οποίας θεωρείται θεμελιωτής, κοινωνική φυσική.

Ωστόσο, οι ιδεολογικές διολισθήσεις και διαστροφές, όπως πιστεύω ότι είναι, του επιστημονισμού και του οικονομισμού, μαζί με το θετικιστικό τους ρίζωμα, δεν έμειναν φιλοσοφικά στο απυρόβλητο. Ο κριτικός λόγος του Γερμανού φαινομενολόγου Εντμουντ Χούσερλ (1859-1938), για να αναφέρω ένα διακεκριμένο παράδειγμα, στο έργο του «Κρίση των ευρωπαϊκών επιστημών και η υπερβατολογική φαινομενολογία» (βλ., σχετικώς, Γκόλφω Μαγγίνη, «Για μια ερμηνευτική του τεχνικού κόσμου.

Από τον Χάιντεγκερ στη σύγχρονη τεχνοεπιστήμη», εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2010, σ. 83-100), «εντοπίζει στη θετικιστική γνωσιοθεωρία το βασικό αίτιο της κρίσης των επιστημών».

Οπως επίσης σημειώνει η Μαγγίνη, ερμηνεύοντας το χουσερλιανό έργο, «ο θετικισμός εξανεμίζει κάθε ιδέα αυτονομίας και οικουμενικότητας του Λόγου υποβιβάζοντάς τον σε Λόγο που προσανατολίζεται αποκλειστικά στην εξαντικειμενίκευση και στην υπολογισιμότητα».

Σύμφωνα με τον Χούσερλ, «ο ιδεατός μανδύας (Ideenkleid) των μαθηματικών και της μαθηματικής φυσικής επιστήμης ή ο μανδύας των συμβόλων [...] έχει ως συνέπεια να εκλαμβάνουμε ως αληθές “Είναι” ό,τι είναι μέθοδος. Η ιδεατή μεταμφίεση έχει ως συνέπεια να παραμένει ακατανόητο το αληθινό νόημα της μεθόδου, των μορφών, των θεωριών, ένα νόημα που δεν κατανοήθηκε ποτέ κατά την αφελή ανάδυση της μεθόδου».

Ετσι, ενθυμούμενος εδώ τον Γεώργιο Παπανδρέου και την εμπειρική ρήση του, αν δεν κάνω λάθος, ότι οι αριθμοί ευημερούν ενώ οι άνθρωποι δυστυχούν, εύκολα γίνεται κατανοητό, και από φιλοσοφική άποψη, ότι η μαθηματικοποιημένη και τεχνικοποιημένη διερεύνηση της ανθρώπινης κοινωνίας και της φύσης, στη βάση των θετικιστικών εννοιών της ακρίβειας και της αντικειμενικότητας, συχνά επίσης μας απομακρύνει από μια βαθύτερη, μια ουσιαστική κατανόηση και νοηματοδότηση του «βιόκοσμου», οδηγώντας μας επίσης σε στρεβλές και επικίνδυνες θεωρήσεις και διαχειρίσεις του.

Στο πλαίσιο αυτό -κι ενώ σίγουρα, αυτό που περιμένουμε από μια μικροβιολογική μας εξέταση είναι η ακριβέστατη και αντικειμενικότατη μέτρηση των αιματολογικών μας δεδομένων, όπως και η άρτια λειτουργία, από τεχνοκρατική άποψη, ενός αξονικού τομογράφου- ο στυγνός υπολογιστικός θετικισμός και τεχνοκρατισμός δεν είναι τα ζητούμενα σε πεδία που βρίσκονται έξω από τον σκληρό πυρήνα της τεχνοεπιστημονικής πρακτικής.

Θα πρέπει να γίνει σαφές ότι η χρήση μαθηματικών μοντέλων σε ευαίσθητους τομείς, όπου είναι παρακινδυνευμένη η εφαρμογή τους, και γενικότερα στην κοινωνική πολιτική, καθώς και η ψυχρή πίστη, από τους τεχνοκράτες και τους λάτρεις του οικονομισμού, στην ακρίβεια και την αντικειμενικότητα των μοντέλων, δεν προδίδει μόνο τη νεοφιλελεύθερη επιστημονική και επιστημολογική απαιδευσιά τους αλλά και την απάνθρωπη και εγκληματική τους επικινδυνότητα απέναντι στους ανθρώπους, τους λαούς και ολόκληρο τον πλανήτη.

*καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Προεκλογικοί διάλογοι για την τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση
Ο δημόσιος λόγος εδώ και λίγο καιρό κινείται στο πλαίσιο των απαιτήσεων των εκλογών. Εκεί όμως που κάθε λογικός άνθρωπος αρχίζει να αναρωτιέται για το αν οι πρωταγωνιστές έχουν συνειδητοποιήσει σε ποια χώρα...
Προεκλογικοί διάλογοι για την τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ένα βήμα πριν την Ακροδεξιά και τον Φασισμό και εμείς τυφλοί;
Οι μέρες του '67 και της δικτατορίας δεν είναι μακριά. Με τη μόνη διαφορά ότι η ακροδεξιά και ο φασισμός δεν χρειάζονται πραξικοπήματα για να επικρατήσουν. Αυτό μπορεί εύκολα να γίνει και με δημοκρατικό τρόπο...
Ένα βήμα πριν την Ακροδεξιά και τον Φασισμό και εμείς τυφλοί;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα καλύτερα και τα χειρότερα για το 2019
Η ζωή συνεχίζεται μεταξύ αισιοδοξίας και απαισιοδοξίας, μεταξύ προσδοκιών και διαψεύσεων –όπως τότε στον Μεσοπόλεμο. Αλλά όπως έλεγε ο φιλόσοφος Καρλ Πόπερ «οι απαισιόδοξοι έχουν συνήθως δίκιο∙ αν όμως η...
Τα καλύτερα και τα χειρότερα για το 2019
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας
Τον Αύγουστο του 2018 ο κύκλος της δημοσιονομικής προσαρμογής έκλεισε. Η πρώτη μάχη κερδήθηκε. Για να ακολουθήσει η αμέσως επόμενη. Σκληρότερη. Η οικοδόμηση της Ελλάδας της νέας εποχής. Ανασηκώνοντας το κεφάλι...
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παρα-πολιτικές υπο-θέσεις
Η οικονομοποίηση της Δημοκρατίας και η οριζοντιοποίηση των δικαιωμάτων, στη λογική της επανεξέτασης των πάντων υπό το πρίσμα της αποδοτικότητας της αγοράς, μετατρέπουν το εθνικό κράτος σε νομικό/θεσμικό κλώνο...
Παρα-πολιτικές υπο-θέσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φαντασιακή «κανονικότητα»
Αν θέλουμε να αντικρούσουμε έναν επερχόμενο νέο μεσαίωνα, αν θέλουμε να διαφυλάξουμε τις αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της αλληλεγγύης, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ειρηνικής συμβίωσης, πρέπει...
Φαντασιακή «κανονικότητα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας