Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι πρώτες μας εμπειρίες
Dreamstime

Οι πρώτες μας εμπειρίες

  • A-
  • A+

Καθισμένος αναπαυτικά στο καρεκλάκι του, ο μικρούλης γελά χαρούμενος. Μπροστά του, βρίσκεται ένα μικρό αρκουδάκι από μαλακό ύφασμα. Ο μπέμπης δεν είδε ποτέ αρκούδες, κανείς δεν τις βλέπει εκτός από τον κινηματογράφο, και γι’ αυτόν εκείνο είναι ένα μαλακό, καθησυχαστικό «πράγμα».

Ξαφνικά, με μια αδέξια κίνηση, ο μπέμπης σκουντά με το χεράκι του το παιχνίδι και το ρίχνει κάτω∙ έτοιμη η μητέρα του το παίρνει από το πάτωμα, το ξεσκονίζει και το ξαναβάζει στο καρεκλάκι. Αμέσως ο μικρούλης αναστατώνεται, χειρονομεί, καταφέρνει να σπρώξει το αντικείμενο και να το ξαναρίξει.

Πάλι από την αρχή η μητέρα το μαζεύει και τον μαλώνει με ένα αγαπησιάρικο βλέμμα∙ να όμως που η σκηνή επαναλαμβάνεται, όλο και πιο γρήγορα, λες και το παιδάκι καταλαμβάνεται από μια χαρωπή και καταστροφική φρενίτιδα.

Στο τέλος η μητέρα χάνει την υπομονή της, βάζει τις φωνές, σχεδόν με κλάματα στα μάτια: σκέφτεται, χωρίς να το ομολογήσει στον εαυτό της, ότι ο μικρούλης την κοροϊδεύει, ότι δεν συμμερίζεται τον πόνο που έχει στη μέση της, ότι ίσως είναι «κακό παιδί».

Και ήδη το βλέπει, με άγχος, στο μέλλον, να γυρνάει αργά το βράδυ, λίγο ζαλισμένο απ’ το πιοτό, συντροφιά με «κακά» κορίτσια, να βρίζει και ν’ αυθαδιάζει.

Αντίθετα θα πρέπει να αντιλαμβάνεται, με θαυμασμό και έκπληξη, ότι ο γιος της εκείνη τη στιγμή είναι ένας καταπληκτικός εξερευνητής του αγνώστου. Ταυτόχρονα, Κοπέρνικος και Νεύτων, επιστήμονας και αστροναύτης.

Πρώτα κατά τύχη, μετά στην ευτυχισμένη συνθήκη του παιχνιδιού, τέλος με τις ακριβείς και επαναλαμβανόμενες συντεταγμένες της δουλειάς, ο μικρός άνθρωπος, ανίκανος ακόμη να μιλήσει, να τραφεί, να σταθεί στα πόδια του, ήδη διευθύνει σύνθετες μυϊκές κινήσεις, προβάλλει πράξεις πάνω στο περιβάλλον που τον περιβάλλει, ανακαλύπτει την αμείλικτη σχέση ανάμεσα σε κάποιες χειρονομίες και κάποιες συνέπειες, ανάμεσα στη σύγκρουση και την πτώση: με δυο λέξεις, ανακαλύπτει ότι η θέληση μεταφρασμένη σε πράξη αλλάζει τον κόσμο.

Δεν μιλώ για βρεφοκομία, τέχνη ή επιστήμη με την οποία δεν έχω καμία σχέση, αλλά για το πρόβλημα της αιτίας και του αιτιατού: ένα πρόβλημα παμπάλαιο και δυσνόητο, αντίθετα όμως αποφασιστικό για οποιαδήποτε συζήτηση γύρω από τον άνθρωπο και την τύχη του πάνω στη γη.

Ν’ ανακαλύπτεις ότι μια κάποια χειρονομία –πίεση, κρούση, ρήξη– αντιστοιχεί σε μια αναπόφευκτη συνέπεια, αναλογική και αμετάβλητη, αποτελεί μια πρώιμη και εκπαιδευτική εμπειρία, μια από τις κατηγορίες που μας τοποθετούν μπροστά στο φυσικό σύμπαν για να προσπαθήσουμε να το ερμηνεύσουμε και να το δαμάσουμε.

Εκείνη η παιδική εμπειρία, που θα μας συνοδεύει και θα μας οδηγεί σε όλη μας τη ζωή, αποτελεί, σε γενικές γραμμές, μόνο μια σύμπτωση και μόνο επιφανειακά επαναλαμβανόμενη, που βασίζεται στο γεγονός ότι η αρκούδα είναι αρκετά μεγάλη και η χειρονομία αρκετά βίαιη. Παραμένει το γεγονός ότι η αρχή της αιτίας αποκλείει την αρχή της ελευθερίας, ενώ η αρχή του τυχαίου αποκλείει την αρχή της υπευθυνότητας.

Εν τω μεταξύ, όσο γράφαμε αυτές τις σειρές, ο μικρούλης έριξε για άλλη μία φορά το αρκουδάκι του στο πάτωμα. Η μητέρα του, γαλήνια, τον αγκαλιάζει. Τελικά, εκείνο που έχει σημασία, δεν είναι να βρεις τις βεβαιότητές σου, αλλά να συνεχίσεις να ψάχνεις με ακούραστη επιμονή. Και να συνεχίσεις να αγαπάς.

*Ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ασκήσεις ισορροπίας
Πώς κατορθώνεις να μην αισθάνεται το παιδί σου στο περιθώριο μα να εισπράττει αποδοχή απ’ τον ευρύτερο περίγυρό του, σαν προσπαθήσεις να το μεγαλώσεις με βάση τα πιστεύω σου και προστατεύοντάς το απ’ τη...
Ασκήσεις ισορροπίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η σάκα
Εκείνα τα χρόνια, δεκαετίες '60, '70, ήταν χρόνια δύσκολα για τους μεγάλους. Ομως τα παιδιά σήκωναν παλάτια με τη φαντασία τους και έτσι από τις χαραμάδες έμπαινε λίγο φως, η χαρά έκανε παιχνίδι με μπάλες...
Η σάκα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δέκα δράσεις-ασπίδα για όλα τα παιδιά
Η Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού πρέπει να υπενθυμίζει σε όλους μας ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να αφήσουμε να περάσει έστω κι ένα 24ωρο χωρίς τα παιδιά να βρίσκονται στο επίκεντρο. Εμείς...
Δέκα δράσεις-ασπίδα για όλα τα παιδιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φιλοσοφία για παιδιά και η ηθική του διαδικτύου
Το κίνημα «Φιλοσοφία για Παιδιά», έχοντας ήδη ξεκινήσει στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970, κατόρθωσε να εδραιωθεί και να καρποφορήσει εκ-παιδευτικά σε πολλές πλέον χώρες του κόσμου, ενδυναμώνοντας τη θέση ότι η...
Φιλοσοφία για παιδιά και η ηθική του διαδικτύου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αρχαιοελληνική σκέψη: συμβολή και αποκλεισμός
Δεν υπάρχει σοβαρό πανεπιστημιακό ίδρυμα, τμήμα ή τομέας στη φιλοσοφία (και όχι μόνο), σε Βορρά και Νότο, Ανατολή και Δύση, σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, που δεν σκύβει με ερευνητικό και κριτικό σεβασμό...
Αρχαιοελληνική σκέψη: συμβολή και αποκλεισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εθνικό σχέδιο για (μη) θεραπεία των παιδιών με μαθησιακές και λοιπές δυσκολίες
Στον πυρήνα των εξαγγελιών, αυτό που αποτελεί το ολέθριο σφάλμα είναι ο περιορισμός και η αναγωγή των προβλημάτων και δυσκολιών των παιδιών, μαθησιακών, υπερκινητικότητας, ή όποιων άλλων, σε απλώς διαγνωστικές...
Εθνικό σχέδιο για (μη) θεραπεία των παιδιών με μαθησιακές και λοιπές δυσκολίες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας