• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 19.2°C
    0 BF
    77%
  • Θεσσαλονίκη
    Ασθενής ομίχλη
    11°C 10.6°C / 10.6°C
    2 BF
    93%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    4 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    2 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    0 BF
    94%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 10.0°C / 16.0°C
    1 BF
    73%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 12.4°C
    2 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 16.6°C
    1 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 20.8°C
    3 BF
    60%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    5 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.1°C / 19.8°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.6°C / 17.6°C
    4 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.9°C / 17.9°C
    3 BF
    68%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.5°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.5°C / 10.5°C
    1 BF
    74%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 21.8°C
    3 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 19.4°C
    0 BF
    63%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 10.3°C
    2 BF
    93%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.2°C / 16.7°C
    0 BF
    65%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    1 BF
    82%

Αριστερά, ο Ιγνάτιος Ντόνελι και δεξιά, ο Γιουτζίν Ντεμπς

Ο Σάντερς, ο Τραμπ και η αμερικανική πολιτική ιστορία

  • A-
  • A+

Αριστερά, ο Ιγνάτιος Ντόνελι με το μυθιστόρημά του «Η Στήλη του Καίσαρα» παρουσίασε και στηλίτευσε -από το 1890 κιόλας- τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό των ημερών μας, την κοινωνία του ακραίου πλούτου και της ακραίας φτώχειας, όπου το 1% καταδυναστεύει όλους τους υπόλοιπους.

Δεξιά, ο Γιουτζίν Ντεμπς, ένας θαρραλέος και φωτισμένος αγωνιστής, συγκέντρωσε πολλά εκατομμύρια ψήφους στις προεδρικές εκλογές του 1912 και του 1920, στις τελευταίες όντας φυλακισμένος για την αντίθεσή του στη συμμετοχή των ΗΠΑ στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο​

Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των αμερικανικών προεδρικών εκλογών, το σίγουρο είναι πως δεν ήταν βαρετές, μια επανάληψη αυτού που συνέβαινε τις τελευταίες δεκαετίες.

Το απαράβατο σενάριο ήταν να αναμετρώνται ένας τυπικός Δημοκρατικός και ένας τυπικός Ρεπουμπλικάνος υποψήφιος, με τον νικητή σχεδόν εκ των προτέρων δεδομένο.

Η εμφάνιση υποψηφίων όπως ο Σάντερς και ο Τραμπ αποτελεί δείγμα της κατάρρευσης του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος και των βαθιών ανακατατάξεων στην αμερικανική κοινωνία υπό το βάρος της κρίσης.

Φυσικά, βάζοντας τα δύο αυτά ονόματα πλάι πλάι, δεν κάνουμε καμιά απολύτως σύνδεση ανάμεσά τους. Ο Σάντερς εξέφρασε μια προοδευτική, δημοκρατική απόκριση στην κρίση, αναβιώνοντας το πνεύμα και τα αιτήματα του κινήματος Occupy.

Η φασίζουσα, ξενοφοβική κατεύθυνση του Τραμπ, αντίθετα, αντανακλά την προσπάθεια μιας επιθετικής μερίδας του αμερικανικού κατεστημένου να παρουσιάσει ένα αντίδοτο στα αδιέξοδα, ο αξιοθρήνητος χαρακτήρας του οποίου φανερώνει την έλλειψη μιας πραγματικής διεξόδου ακόμη και για την ηγέτιδα καπιταλιστική δύναμη του κόσμου.

Αν ο Σάντερς και ο Τραμπ φαίνονται να είναι κάτι εντελώς νέο σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, η παλιότερη αμερικανική πολιτική ιστορία, ωστόσο, έχει να παρουσιάσει όχι λίγες ανάλογες φυσιογνωμίες.

Μια αναφορά σε αυτές μπορεί να κάνει πιο κατανοητή την παρούσα, μεταβατική ιστορική στιγμή που τους έφερε στο προσκήνιο.

Από τη δεκαετία του 1880, όταν είχαν αρχίσει να σχηματίζονται τα μονοπώλια στις ΗΠΑ, με συνέπεια την καταστροφή των μικρών επιχειρήσεων και των αγροτών, είχαν αναληφθεί οι πρώτες προσπάθειες να σχηματιστεί ένα τρίτο, προοδευτικό κόμμα, πέρα από τους Δημοκρατικούς και τους Ρεπουμπλικάνους.

Το κόμμα Γκρίνμπακ στα 1874-1889 και το Λαϊκό Κόμμα στα 1891-1919 ήταν δυο τέτοιες περιπτώσεις που απέκτησαν αξιόλογη επιρροή.

Τότε παρουσιάστηκε στις ΗΠΑ και μια πρώιμη δημοκρατική και σοσιαλιστική φιλολογία, που αποτύπωσε την κοινωνική διαμαρτυρία.

Ξεκινώντας από το «Κοιτάζοντας πίσω» του Εντουαρντ Μπέλαμι, μια ουτοπική αναζήτηση μιας κοινωνίας δικαιοσύνης και ισότητας, γνώρισε το αποκορύφωμά της στο «Η Στήλη του Καίσαρα» του Ιγνάτιου Ντόνελι, ένα μυθιστόρημα στο οποίο στιγματίστηκαν οι ολοκληρωτικές τάσεις του αμερικανικού καπιταλισμού και σκιαγραφήθηκαν τα μεγάλα αδιέξοδα στα οποία οδηγούσαν.

Ο Ντόνελι, μια προικισμένη αλλά άνιση φυσιογνωμία, παρουσίασε ανάγλυφα, διά στόματος του ήρωά του, του Γκάμπριελ Βελτστάιν, τις εξελίξεις που έτειναν να μετατρέψουν τις ΗΠΑ σε ολιγαρχική κοινωνία.

«Υπήρξε μια χρυσή εποχή κάποτε στην Αμερική, μια εποχή ελευθερίας· συγκριτικά ίσης κατανομής του πλούτου· δημοκρατικών θεσμών. Τώρα δεν έχουμε παρά το κέλυφος και την επίφαση όλων αυτών. Είμαστε μια Δημοκρατία μόνο κατ’ όνομα· ελεύθεροι μόνο τυπικά...».

Στην πράξη, κάτω από το περίβλημα των δημοκρατικών τύπων, μια αδίστακτη και λαίμαργη ολιγαρχία κατηύθυνε τα πάντα. Ο ήρωας συνόψιζε τις εντυπώσεις του από το σπίτι του πρίγκιπα Καμπάνο, του ηγέτη των πλουτοκρατών:

«Αυτό είναι το πραγματικό κέντρο της κυβέρνησης της αμερικανικής ηπείρου· όλα τα υπόλοιπα είναι φενάκη και τύπος. Οι άνθρωποι που συναντιούνται εδώ καθορίζουν την κατάσταση όλων των εκατοντάδων εκατομμυρίων που κατοικούν στη μεγάλη γη που αποκαλύφθηκε στον κόσμο από τον Κολόμβο.

»Εδώ γίνονται και ξεγίνονται τα πολιτικά κόμματα, τα δικαστήρια, οι ένορκοι, οι κυβερνήτες, τα νομοθετικά σώματα, τα κογκρέσα, οι πρόεδροι· και από αυτό το σημείο ελέγχονται και κατευθύνονται στην εκπλήρωση των πολύμορφων λειτουργιών τους. Τα διατάγματα που διατυπώνονται εδώ επαναλαμβάνονται από εκατό χιλιάδες εφημερίδες και πολλές χιλιάδες ομιλητές· και επιβάλλονται από έναν τεράστιο στρατό στρατιωτών, υπαλλήλων, οργάνων, κατασκόπων, ακόμη και δολοφόνων.

»Αυτός που στέκεται στον δρόμο των ανθρώπων οι οποίοι συγκεντρώνονται εδώ εκμηδενίζεται. Αυτός που θα τους αντιταχθεί παίρνει τη ζωή του στα χέρια του».

Είναι αδύνατο να αρνηθεί κάποιος τη διεισδυτικότητα του Ντόνελι. Αυτό που περιγράφει, από τόσο νωρίς, είναι στην ουσία ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός των ημερών μας, η κοινωνία του ακραίου πλούτου και της ακραίας φτώχειας, όπου το 1% καταδυναστεύει όλους τους υπόλοιπους.

Και η κοινωνική κριτική του Σάντερς απηχεί εμφανώς σε μια σύγχρονη εκδοχή το πνεύμα των πρώτων αυτών πολέμιων της μονοπωλιοποίησης.

Αλλά ο Ντόνελι δεν ήταν κοινωνικός επαναστάτης. Στο μυθιστόρημά του παρουσίαζε τους επαναστάτες με το ίδιο αρνητικό φως που παρουσίαζε τους εξουσιαστές, στηρίζοντας τις ελπίδες του στη μετριοπάθεια των κυβερνώντων που θα άκουγαν τις προειδοποιήσεις του, των ίδιων αυτών κυβερνώντων που ζωγράφιζε με τα πιο μελανά χρώματα.

Αυτή ήταν και η αδυναμία των κινημάτων τα οποία εξέφραζε ο Ντόνελι και γι’ αυτό δεν μπόρεσαν να έχουν διάρκεια.

Παρ’ όλα αυτά, η κοινωνική κριτική που άσκησαν ο Ντόνελι και οι ομοϊδεάτες του δεν πήγε χαμένη. Φυσική συνέπειά της ήταν η εμφάνιση του αμερικανικού σοσιαλισμού, που υπό την εμβληματική φυσιογνωμία του Γιουτζίν Ντεμπς μπόρεσε στις αρχές του 20ού αιώνα να αποκτήσει σημαντική επιρροή.

Ο Ντεμπς, ένας θαρραλέος και φωτισμένος αγωνιστής, συγκέντρωσε πολλά εκατομμύρια ψήφους στις προεδρικές εκλογές του 1912 και του 1920, στις τελευταίες όντας φυλακισμένος για την αντίθεσή του στη συμμετοχή των ΗΠΑ στον Αʹ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Τραμπ, επίσης, δεν είναι νέο φαινόμενο, αν όχι στις λεπτομέρειες, τουλάχιστον ως πολιτικός τύπος. Στη δεκαετία του 1930, όταν εγκαινιαζόταν το Νιου Ντιλ, είχε εμφανιστεί ένα πρώιμο ανάλογό του στο πρόσωπο του Χιούι Λονγκ.

Ο Λονγκ, κυβερνήτης της Λουιζιάνα και γερουσιαστής, είχε έρθει στο προσκήνιο μετά το 1932, αποκτώντας αρκετή επιρροή με την ακροδεξιά, λαϊκιστική δημαγωγία του.

Η ατζέντα του περιλάμβανε κάθε λογής υποσχέσεις για προοδευτικά κοινωνικά μέτρα, αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να συνασπιστεί με τον Τσαρλς Κάφλιν, έναν αντισημίτη ιερέα, του οποίου οι ραδιοφωνικές εκπομπές είχαν εκατομμύρια ακροατές και ο οποίος υποστήριζε τις πολιτικές του Μουσολίνι και του Χίτλερ.

Φημισμένο είναι το σλόγκαν του Λονγκ, «Κάθε άνθρωπος βασιλιάς», ενώ σχεδίαζε να είναι υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές του 1936.

Ο Λονγκ αποτέλεσε το πρότυπο για τον Μπερζέλιους Γουίντριπ, τον κεντρικό ήρωα της νουβέλας του προοδευτικού Αμερικανού συγγραφέα Σίνκλερ Λιούις, «Δεν Μπορεί να Συμβεί Εδώ».

Στη νουβέλα, μια προειδοποίηση ενάντια στην απειλή του φασισμού στις ΗΠΑ, ο Γουίντριπ εκλεγόταν πρόεδρος της χώρας μετά από μια εκστρατεία εκφοβισμού της κοινής γνώμης, υποσχόμενος ριζικές μεταρρυθμίσεις και προάγοντας ταυτόχρονα την επιστροφή στον πατριωτισμό και την παράδοση, τις αμερικανικές συντηρητικές αξίες.

Μετά την εκλογή του αποκτούσε τον πλήρη έλεγχο της κυβέρνησης και επέβαλλε μια ολοκληρωτική πλουτοκρατική δικτατορία με τη βοήθεια παραστρατιωτικών ομάδων τύπου Ες Ες.

Ο Χιούι Λονγκ ήταν σαφώς πιο έξυπνος και ταλαντούχος ακροδεξιός δημαγωγός από τον Τραμπ. Δεν πρόλαβε, ωστόσο, να εκπληρώσει τα σχέδιά του, καθώς δολοφονήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1935 από τον γιο ενός δικαστή με τον οποίο βρισκόταν σε διένεξη.

Αλλά και να μην είχε συμβεί αυτό, είναι σχεδόν βέβαιο ότι τελικά θα αποτύγχανε, καθώς ο αμερικανικός καπιταλισμός διατηρούσε ακόμη αρκετή ζωτικότητα.

Σήμερα κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Και είναι αυτός κυρίως ο λόγος που θα ήταν μεγάλο λάθος να υποτιμηθεί ο κίνδυνος τον οποίο αντιπροσωπεύει το φαινόμενο Τραμπ, λόγω της φαιδρότητας αυτού που το ενσαρκώνει.

Αν τώρα ο Τραμπ αποτύχει να εκλεγεί, όπως φαίνεται το πιο πιθανό, τίποτα δεν αποκλείει την επόμενη φορά να βρεθεί ένας πιο ικανός διάδοχός του, ένας Τραμπ που θα συνδυάζει τη δύναμη του χρήματος με τα προσόντα ενός Χίτλερ.

Και η ίδια η αποσύνθεση και ο ξεπεσμός των παραδοσιακών εκπροσώπων του αμερικανικού πολιτικού συστήματος μπορεί να κάνουν, στον βαθμό που δεν διαφαίνεται μια προοδευτική διέξοδος από την κρίση, τους απελπισμένους να στραφούν προς έναν τέτοιο κάλπικο σωτήρα.

Τα γεγονότα έδειξαν και τώρα ότι ένα κίνημα στο στιλ του Σάντερς είναι ανεπαρκής απάντηση στον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει ο Τραμπ, όπως ήταν στον καιρό τους και τα κηρύγματα του Ντόνελι.

Η Αμερική έχει ανάγκη επειγόντως από τους σύγχρονους Ντεμπς, τους αληθινούς ριζοσπάστες αγωνιστές, που θα εκφράσουν αποτελεσματικά την κοινωνική διαμαρτυρία και θα βάλουν τους Τραμπ στο περιθώριο.

* Συγγραφέας, μέλος της Σ.Ε. του περιοδικού «Μαρξιστική Σκέψη». Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Μαρξιστικές Ματιές στον Σύγχρονο Κόσμο» από τις Εκδόσεις Τόπος.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενα δισκοπότηρο γεμάτο δηλητήριο
Oποιος κι εάν νικήσει στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές, θα έχει να αντιμετωπίσει ένα δισκοπότηρο με δηλητήριο. Αυτό το δηλητήριο θα βρίσκεται στην αμερικανική οικονομία. Μιλάμε για τη μεγαλύτερη και πιο...
Ενα δισκοπότηρο γεμάτο δηλητήριο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι αμερικανικές εκλογές και η απρόσμενη ανατροπή
Το μέλλον της αμερικανικής υπερδύναμης θα κριθεί πρώτα από όλα από τις πολιτικές που θα εφαρμόσει η νέα αμερικανική διοίκηση στο εσωτερικό της χώρας, προκειμένου να διαχειριστεί το χάσμα στο βιοτικό επίπεδο...
Οι αμερικανικές εκλογές και η απρόσμενη ανατροπή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο εμφύλιος που δεν τελείωσε ποτέ
Η νίκη του Τραμπ αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση μια κούφια νίκη για τους «αντισυστημικούς» ψηφοφόρους που τον έκαναν πρόεδρο. Θα καταγραφεί από τους ιστορικούς του μέλλοντος, υποψιάζομαι, ως άλλη μία...
Ο εμφύλιος που δεν τελείωσε ποτέ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κόσμος trump-αλίζεται
Ο κόσμος trump-αλίζεται, λοιπόν. Οι δηλώσεις του γίνονται παγκόσμια είδηση. Δεν υποχωρεί μπρος στον χλευασμό και τα επικριτικά σχόλια. Αναδιπλώνεται μόνο. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως διεκδικεί με πολλές...
Ο κόσμος trump-αλίζεται
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμερικανικές εκλογές: το σημείο καμπής
Υπήρξε σύζυγος του πλέον αμφιλεγόμενου προέδρου των ΗΠΑ, ο οποίος πήρε τις καταστροφικές αποφάσεις για τις ΗΠΑ. Το σκάνδαλο Λεβίνσκι δεν την άγγιξε τόσο όσο θα μπορούσε και στη συνέχεια ξεκίνησε μια νέα...
Αμερικανικές εκλογές: το σημείο καμπής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί κερδίζει ο Τραμπ;
Δεν φταίνε οι ακραίοι που καταφέρνουν να κάνουν τις ιδέες και τα πιστεύω τους ελκυστικά στον σημερινό κόσμο. Φταίνε οι άλλοι, οι μετριοπαθείς, που τους αφήνουν, μένοντας προσκολλημένοι σε πράγματα και...
Γιατί κερδίζει ο Τραμπ;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας