Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τι είναι το «Εθνικό Σύμφωνο» που επικαλείται ο Ερντογάν;
EPA/ TURKISH PRESIDENT PRESS OFFICE

Τι είναι το «Εθνικό Σύμφωνο» που επικαλείται ο Ερντογάν;

  • A-
  • A+

«Δεν έχουμε ξεχάσει τη Μοσούλη» δήλωνε τον Οκτώβριο του 2006 στον έκπληκτο Φικρέτ Μπιλά ο τότε αρχηγός του CHP, Ντενίζ Μπαϊκάλ, σε συνέντευξή του στο CNN Türk, παραλληλίζοντας την τύχη της Μοσούλης, που είχε «αφεθεί» στην Κοινωνία των Εθνών και «χάθηκε», με τη φινλανδική πρόταση του 2006 να αποδοθούν στα Η.Ε. τα Βαρώσια στην Κύπρο.

Οπως υποστήριζε, ο Ισμέτ Ινονού είχε δεχτεί τότε εκβιασμό στη Λωζάννη, «είτε θα δεχτείτε την πρόταση για τη Μοσούλη, είτε δεν αναγνωρίζουμε το Εθνικό σας Σύμφωνο».

Σχολιάζοντας τη στάση αυτή του Μπαϊκάλ, ο έμπειρος πολιτικός αναλυτής Μουράτ Γετκίν αναρωτιόταν κατά πόσο συνέπιπτε με ένα προεκλογικό άνοιγμά του στην «Κεντροδεξιά» εν όψει των επικείμενων εκλογών του 2007 και διατύπωνε σοβαρές αμφιβολίες για την σκοπιμότητά της.

Αντίστοιχες επιφυλάξεις για την κατά καιρούς ανακίνηση του θέματος του «Εθνικού Συμφώνου» έχει εκφράσει αρκετές φορές και η ιστορικός και πολιτική σχολιάστρια Αϊσέ Χιουρ, επισημαίνοντας την πολιτική χρησιμοποίησή του με εθνικιστικά κίνητρα και κάνοντας λόγο για μία «χωρίς τέλος πολιτική εκμετάλλευση» του θέματος.

Οι πρόσφατες επανειλημμένες δηλώσεις του προέδρου της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, για τα «σύνορα της καρδιάς μας» όπως αποτυπώνονται στο «Εθνικό Σύμφωνο» και οι παροτρύνσεις του προς την τουρκική νεολαία και προς τους πολιτικούς αντιπάλους του να το μελετήσουν προσεκτικά για να «κατανοήσουν το δικαιολογημένο» ενδιαφέρον της Τουρκίας για τις όμορες περιοχές φέρνουν στο προσκήνιο αυτήν ακριβώς την «χωρίς τέλος» πολιτική εκμετάλλευση του θέματος.

Τι είναι όμως αυτό το περίφημο «Εθνικό Σύμφωνο»;

Σύμφωνα με την καθεστηκυία άποψη στη γειτονική Τουρκία, εκείνη που «διδαχθήκαμε και στα σχολεία», όπως αναφέρει και ο Ερντογάν, πρόκειται για το κείμενο των 6 σημείων που είχε ψηφίσει σε μυστική συνεδρίαση η τελευταία οθωμανική Βουλή των Αντιπροσώπων στις 28 Ιανουαρίου 1920, με την υψηλή καθοδήγηση του Μουσταφά Κεμάλ, λίγο πριν από τη διάλυσή της από τις συμμαχικές δυνάμεις και δη τους Αγγλους στις 16 Μαρτίου 1920.

Θεωρείται ότι είναι εμπνευσμένο από τα 14 σημεία του Αμερικανού προέδρου Ουίλσον και ότι ενσωματώνει τις μεταπολεμικές πολιτικές επιδιώξεις του κεμαλικού κινήματος, όπως είχαν εκφραστεί στα συνέδρια του Ερζουρούμ και της Σεβάστειας λίγους μήνες πριν.

Για το κείμενο του «Συμφώνου» έχουν γραφεί πολλά κατά καιρούς, επιστημονικά και μη, τόσο για τις ιστορικές συνθήκες υπό τις οποίες είχε παραχθεί, όσο και για το περιεχόμενο του κειμένου καθ’ εαυτό.

Στο τελευταίο αυτό όμως σημείο αρχίζουν οι εκπλήξεις. Οπως έχει καταδείξει ήδη από το 1976 ένας από τους πλέον καταξιωμένους Τούρκους ιστορικούς της νεότερης και σύγχρονης τουρκικής ιστορίας, ο Μέτε Τουντζάι, τόσο το περίφημο 1ο άρθρο του, όσο και οι συνθήκες ψήφισής του είναι εξαιρετικά θολά.

Ο Τουντζάι, μάλιστα, το είχε χαρακτηρίσει «μύθο» σε ένα συνέδριο της ίδιας χρονιάς, για να επικριθεί ακολούθως με δριμύτητα από ηχηρά ονόματα της πολιτικής επιστήμης, όπως ο καθηγητής Ταρίκ Ζαφέρ Τούναγια.

Γεγονός ωστόσο είναι ότι ουδείς μπόρεσε μέχρι σήμερα να επικαλεστεί αυστηρά ιστορικά δεδομένα για να αντικρούσει τις θέσεις του.

Ο Τουντζάι, λοιπόν, σημείωνε σε κείμενό του μετά το συνέδριο ότι στο πρώτο άρθρο του «Συμφώνου», όπου γίνεται λόγος για το δικαίωμα των περιοχών που βρίσκονται «εντός» της γραμμής της Ανακωχής του Μούδρου να καθορίσουν τη μοίρα τους με δημοψήφισμα, το «αυθεντικό» κείμενο αναφέρει «εντός και εκτός» της συγκεκριμένης γραμμής.

Αυτό σημαίνει ότι για πολιτικούς λόγους αφαιρέθηκε με λαθροχειρία η επίμαχη φράση «και εκτός», προφανώς για να διατηρηθούν οι λεπτές ισορροπίες και να μη δοθεί αφορμή να κατηγορηθεί η χώρα για τυχοδιωκτισμούς.

Αυτό προφανώς είναι και το «ευαίσθητο» σημείο που επικαλείται στη ρητορική του ο Ερντογάν, προκειμένου να στηρίξει το ιστορικά «φυσικό ενδιαφέρον» που έχει η Τουρκία για περιοχές όπως η Μοσούλη και το Κιρκούκ που βρίσκονται σήμερα «εκτός», όχι της γραμμής του Μούδρου, αλλά των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων της χώρας του.

Ακολούθως ο Τουντζάι καταδεικνύει στο άρθρο του τον συνολικά προβληματικό χαρακτήρα της φράσης «εντός και εκτός της γραμμής της Ανακωχής του Μούδρου», στον βαθμό που η γραμμή εκείνη, όπως λέει, δεν ήταν ευκρινώς καθορισμένη.

Οπως επισημαίνει, ήταν άγνωστο τι ακριβώς περιλάμβαναν περιοχές όπως η «Κιλικία» και η «Συρία», κάτι που προκύπτει και από τις διευκρινίσεις που ζητούσε τότε για τις συγκεκριμένες περιοχές ακόμη και ο ίδιος ο Μουσταφά Κεμάλ!

Ο Τούρκος ιστορικός, καταφεύγοντας σε στρατιωτικό χάρτη της εποχής, ανακαλύπτει ότι ναι μεν οι περιοχές της Αλεξανδρέττας (προσαρτήθηκε τελικά το 1939) και της Μοσούλης βρίσκονται «εντός», η Αντιόχεια όμως που ανήκει στη σημερινή Τουρκία βρίσκεται «εκτός», όπως άλλωστε και το Κιρκούκ.

Επιπλέον, υπογραμμίζει τον προβληματικό χαρακτήρα της φράσης του Συμφώνου «οι περιοχές που βρίσκονται υπό ξένη στρατιωτική κατοχή».

Εκτιμά ότι την εποχή εκείνη «ξένη κατοχή» δεν ήταν μόνο εκείνη των Βρετανών και των Γάλλων, αλλά και εκείνη των εξεγερμένων Αράβων επί του οθωμανικού εδάφους, στο «Εθνικό Σύμφωνο» όμως επελέγη η γενική αναφορά «ξένη κατοχή», ακριβώς για να μην ενταχθούν ονομαστικά και οι Αραβες σε αυτήν.

Νέος όμως χάρτης που προσκομίζει, τυπωθείς το 1920, με τίτλο «το νέο Εθνικό μας Σύμφωνο», εικονίζει εντός της τουρκικής επικράτειας και τις αραβικές περιοχές μεταξύ της γραμμής Αλεξανδρέττας-Πορτ Σαΐντ, δηλαδή εδάφη της Συρίας, του Ιράκ, του Λιβάνου και της Παλαιστίνης!

Κορωνίδα όλων των παραπάνω, όπως επισημαίνει, είναι ότι, σύμφωνα με τα πρακτικά της οθωμανικής Βουλής, ουδέποτε έλαβε χώρα φανερή ή απόρρητη συνεδρίαση της τελευταίας στις 28 Ιανουαρίου 1920.

Πρώτη ανάγνωση ενός κειμένου του «Εθνικού Συμφώνου» γίνεται 20 ημέρες αργότερα, στις 17 Φεβρουαρίου από τον βουλευτή Αδριανούπολης Σερέφ, κατόπιν δικής του πρωτοβουλίας και αφού δεν είχε γίνει κατορθωτό να συγκεντρωθούν οι απαραίτητες υπογραφές βουλευτών για να τεθεί το θέμα προς συζήτηση.

Τελικά το κείμενο του «Εθνικού Συμφώνου» θα ψηφιζόταν στις 18 Ιουλίου 1920, όχι στην οθωμανική Βουλή της Κωνσταντινούπολης, που είχε στο μεταξύ διαλυθεί, αλλά στην «επαναστατική» Τουρκική Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Αγκυρας, υπό τον έλεγχο του Μουσταφά Κεμάλ.

Δυόμισι χρόνια πριν, στις 23 Απριλίου 2014, ο ερευνητής και φιλοκυβερνητικός δημοσιογράφος Μουράτ Μπαρντακτσί δημοσίευσε στην εφημερίδα «Χαμπέρ Τουρκ» το «πρωτότυπο κείμενο» του «επί 94 έτη απολεσθέντος Εθνικού Συμφώνου», όπως του το ενεχείρισαν οι αρμόδιοι των στρατιωτικών αρχείων του τουρκικού Γενικού Επιτελείου (ATASE).

Ο δημοσιογράφος υποστηρίζει ότι πρόκειται για το κείμενο που είχε ψηφιστεί στις 28 Ιανουαρίου 1920.

Η καθυστερημένη όμως δημοσιοποίηση του οθωμανικού αυτού κειμένου, καθώς και το γεγονός ότι μέχρι σήμερα δεν έχει εξεταστεί από κάποιον ειδικό ιστορικό εκείνης της περιόδου καθιστούν άγνωστο το κατά πόσο ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα τα όσα υποστηρίζει ο Τούρκος δημοσιογράφος, τόσο για την ημερομηνία, όσο και για το περιεχόμενό του.

Φαίνεται πως μέχρι να ξεκαθαρίσει ο ιστορικός «κουρνιαχτός», το πεδίο είναι ελεύθερο για πολιτικές ερμηνείες και τοποθετήσεις που εξυπηρετούν μάλλον τους προεδρικούς σχεδιασμούς του Ερντογάν, παρά το «ξεκαθάρισμα» με το παρελθόν.

Προς το παρόν, λοιπόν, συνεχίζονται οι δηλώσεις του τελευταίου που θέτουν και την ατζέντα της δημόσιας αντιπαράθεσης, αλλά και οι συζητήσεις στα τουρκικά ΜΜΕ για το περιεχόμενο και την «επικαιρότητα» του «Εθνικού μας Συμφώνου», παρέχοντας αφειδώς το έδαφος σε ερμηνείες και τοποθετήσεις για το μέχρι πού φτάνουν τα «σύνορα της (τουρκικής) καρδιάς».

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αγώνας για ελευθερία και δημοκρατία
Η βαρβαρότητα των ένοπλων ισλαμικών ομάδων, παράλληλα με τη βαρβαρότητα του συριακού και των άλλων καθεστώτων στην περιοχή και τις επεμβάσεις των ξένων μεγάλων δυνάμεων, έφερε τη μεγάλη αυτή καταστροφή και τον...
Αγώνας για ελευθερία και δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διαχρονικό ρήγμα, αλλεπάλληλες διαμάχες
Με την ανατροπή του σάχη από την ισλαμική επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1979 επικράτησε το θρησκευτικό αίσθημα στη Μέση Ανατολή. Η ίδρυση της οργάνωσης Χεσμπολάχ στον αραβικό Λίβανο ήταν η πρώτη συνέπεια...
Διαχρονικό ρήγμα, αλλεπάλληλες διαμάχες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συνολική σύγκρουση
Δυναμική μετωπικής συνολικής σύγκρουσης σκιάζει τις σχέσεις Αιγύπτου-Τουρκίας, μια δυναμική που δεν περιορίζεται στη Λιβύη αλλά αργά ή γρήγορα θα συμπεριλάβει τη Συρία και το Ιράκ.
Συνολική σύγκρουση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προπέτασμα και άλλοθι
Χρονικό προαναγγελθείσας αναδίπλωσης θα μπορούσε να αποκληθεί η προσέγγιση του Ερντογάν προς τις ΗΠΑ. Μια προσέγγιση η οποία από τις αρχές του χρόνου έχει προβάλει ως υποχρεωτικός μονόδρομος.
Προπέτασμα και άλλοθι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το αδιέξοδο Ερντογάν στη Συρία
Σχεδόν εννέα χρόνια μετά την εμπλοκή της Αγκυρας στη Συρία, η Τουρκία είναι ταυτόχρονα αφερέγγυος σύμμαχος για τις ΗΠΑ, αναξιόπιστος συνομιλητής για τη Ρωσία και ανεπιθύμητος προστάτης για την πλειονότητα των...
Το αδιέξοδο Ερντογάν στη Συρία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη Βαλτική στη Συρία
Η Τουρκία απειλεί με βέτο τον επιχειρησιακό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ στην Πολωνία και τις Βαλτικές, μέχρι η Συμμαχία να στηρίξει πολιτικά την Αγκυρα στη σύγκρουσή της με τους Κούρδους της Συρίας. Είναι προφανές ότι...
Από τη Βαλτική στη Συρία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας