• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.1°C / 27.9°C
    3 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.0°C / 28.6°C
    2 BF
    64%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.3°C / 28.7°C
    3 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 23.1°C / 25.9°C
    2 BF
    38%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.1°C / 22.1°C
    4 BF
    69%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.0°C / 25.4°C
    1 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.4°C / 21.8°C
    2 BF
    77%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    26°C 22.7°C / 26.4°C
    5 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.5°C / 24.9°C
    3 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 25.4°C
    5 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    4 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 27.1°C / 27.1°C
    2 BF
    66%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.1°C
    0 BF
    57%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    27°C 22.5°C / 28.4°C
    1 BF
    51%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.0°C / 27.8°C
    1 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.3°C / 28.0°C
    3 BF
    46%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    2 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 24.7°C / 27.3°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    0 BF
    76%

Η «Επιτροπή Σοφών» και το λοκ άουτ

  • A-
  • A+

Η δυνατότητα ερμηνευτικής αξιοποίησης του άρθρου 656 ΑΚ ως «άτυπης ανταπεργίας», στις σημερινές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και τον διαρκώς επιδεινούμενο σε βάρος της εργασίας συσχετισμό δυνάμεων, δεν ήταν άγνωστη στην «Επιτροπή Σοφών», η οποία δεν θεωρεί αναγκαία την επαναφορά της ανταπεργίας

1 Ενώ ο εφιάλτης της πιστωτικής ασφυξίας επανέρχεται, το σχέδιο Σόιμπλε για Grexit επανεπικαιροποιείται και η σκηνοθετημένη από το κουαρτέτο παράσταση του ελληνικού χρέους στο «θέατρο του παραλόγου» συνεχίζεται, νομοτελειακές συνέπειες της ήττας και συνθηκολόγησης της «αριστερής κυβέρνησης» και της παράτασης της μνημονιακής κατοχής της χώρας, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να δώσει «μάχη»(;) για σωτηρία των εναπομεινάντων στοιχείων προστασίας στις σχέσεις εργασίας, ομνύουσα για μια ακόμη φορά (;) στην υπεράσπιση των «έσχατων κόκκινων γραμμών».

Οπως είναι γνωστό, με πρόσχημα την «προσαρμογή» του εργατικού δικαίου στις «βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές», η οποία αποτελεί υποχρέωση της ελληνικής κυβέρνησης, προβλεπόμενη από το τρίτο Μνημόνιο ως βασική προϋπόθεση επιτυχούς ολοκλήρωσης της δεύτερης αξιολόγησης, αναμένεται η κορύφωση του δράματος της απορρύθμισης-αποδιάρθρωσης των σχέσεων εργασίας.

Οι εξαγγελθείσες ήδη απαιτήσεις των δανειστών, ιδίως του ΔΝΤ, αποκαλύπτουν το αληθινό νόημα της «προσαρμογής».

Με σκοπό την υποβοήθηση της κυβέρνησης στον επικείμενο «διάλογο» με το κουαρτέτο για τα εργασιακά, μέσω παροχής «ευρωπαϊκής νομικής τεχνογνωσίας», συγκροτήθηκε μια, προβλεπόμενη από το τρίτο Μνημόνιο, οκταμελής «Επιτροπή Σοφών», μεταξύ των οποίων βρίσκεται ένας Ελληνας ως εκπρόσωπος των δανειστών.

Στο τραπέζι του επικείμενου «διαλόγου» βρίσκεται μεταξύ άλλων και το συνδικαλιστικό δίκαιο (Ν. 1264/82), ιδίως δε το κρίσιμο ζήτημα των εργασιακών αγώνων. Αυτό σημαίνει ότι, πέραν της αιτούμενης «αναπροσαρμογής» του δικαίου της απεργίας τίθεται και ζήτημα ανταπεργίας, που ως γνωστόν απαγορεύεται ρητά από τον Ν. 1264/82 (άρθρο 22 παρ. 2).

Το προσφάτως κατατεθέν πόρισμα της «Επιτροπής Σοφών» δεν θεωρεί αναγκαία την επαναφορά της ανταπεργίας.

Ωστόσο φαίνεται να θεωρεί αναγκαία την απαλλαγή του εργοδότη από την υποχρέωση καταβολής του μισθού στους μη απεργούς μισθωτούς, όταν δεν μπορεί να τους απασχολήσει λόγω απεργίας, παραπέμποντας στη ρύθμισή της μέσω της νομοθετικής οδού.

Η θέση αυτή του πορίσματος, που βεβαίως δεν είναι δεσμευτική ούτε για την κυβέρνηση ούτε για τους θεσμούς, δημιούργησε σχετική ευφορία στον υπουργό Εργασίας, αλλά και γενικότερα την εντύπωση ότι ζήτημα επαναφοράς του λοκ άουτ δεν τίθεται πια, καθώς η απαγόρευσή του είναι σύμφωνη με τις «βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές».

Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά όσο ενδεχομένως εμφανίζονται, ούτε τόσο αθώα. Αλλωστε συχνά ο Διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες.

Ετσι, πριν από την αναγκαία εγγύτερη προσέγγιση και προσεκτικότερη ανάγνωση του σχετικού πορίσματος, επιβάλλεται μια σύντομη αναδρομή στην περιπετειώδη διαδρομή της επίμαχης προβληματικής.

2 Η ισχύουσα απαγόρευση της ανταπεργίας (άρθρο 22 παρ. 2 Ν. 1264/82), ως δήθεν επιβαλλόμενου από την αρχή της «ισότητας των όπλων» εργοδοτών-εργαζομένων λειτουργικού αντισταθμίσματος της απεργίας, υπήρξε προϊόν έντονων συζητήσεων σε επιστημονικό, νομολογιακό, πολιτικό και συνδικαλιστικό επίπεδο ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 (βλ. σχετικά ήδη Τραυλού-Τζανετάτου, «Εργατικό Δίκαιο και βιομηχανική κοινωνία» 1977, σ. 183-233).

Ενδεικτική της σχετικής διαμάχης, η οποία τερματίστηκε με τη νομοθετική απαγόρευση της ανταπεργίας, είναι η 1740/1980 απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου (βλ. σχετικά ΕΕργΔ 1981, σ. 197-220).

Η επίμαχη ρύθμιση στηρίχθηκε στη βασική θέση ότι η τυχόν νομοθετική αναγνώριση της ανταπεργίας, πέραν των πιθανών προβλημάτων συνταγματικότητας που θα προκαλούσε, δεδομένου του εμπλουτισμού του οπλοστασίου του εργοδότη με σειρά «άτυπων αγωνιστικών μέσων» αντιμετώπισης της απεργίας, όπως είναι π.χ. η μη καταβολή μισθού στους απεργούς σε συνδυασμό με την ανυπαρξία στη χώρα απεργιακού ταμείου των συνδικάτων, θα οδηγούσε σε μια σημαντική εξασθένηση, αν όχι εξουδετέρωση, του δικαιώματος απεργίας.

Ωστόσο η ρητή απαγόρευση της ανταπεργίας, παρά την ιδιαίτερα σημαντική συμβολή της στη διασφάλιση μιας πραγματικής σχετικής ισορροπίας δυνάμεων, δεν αποτέλεσε οριστική λύση του επίμαχου ζητήματος.

Αυτό γίνεται ιδιαίτερα σαφές στην περίπτωση μερικής απεργίας, ιδίως στη μορφή αυτή της απεργίας στα ευπαθή σημεία (π.χ. στο τμήμα μηχανοργάνωσης ή πληροφορικής μιας επιχείρησης), που ανέκαθεν, ιδίως όμως σήμερα, αποτελεί την πιο δραστική μορφή απεργίας.

Στις περιπτώσεις αυτές τίθεται το κρίσιμο ερώτημα αν ο εργοδότης φέρει τον κίνδυνο μισθού έναντι των μη απεργών εργαζομένων, τους οποίους δεν μπορεί να απασχολήσει λόγω της απεργίας, είναι δηλαδή υποχρεωμένος να τους καταβάλλει μισθό ή όχι.

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό εξαρτάται από την ερμηνεία του άρθρου 656 του Αστικού Κώδικα, όπως θα αποσαφηνιστεί παρακάτω.

Στη θέση αυτή πρέπει πάντως να αποσαφηνιστεί το εξής: Η τυχόν αναγνώριση στον εργοδότη στις περιπτώσεις αυτές του παραπάνω δικαιώματος, ανεξαρτήτως μάλιστα της ιδιότητας των μη απεργών ως μελών της συνδικαλιστικής οργάνωσης που απεργεί, μπορεί, παρά την απαγόρευση του λοκ άουτ, να ακυρώνει ουσιαστικά τη συγκεκριμένη αγωνιστική επιλογή του συνδικάτου, οδηγώντας στη ματαίωση του επιδιωκόμενου σκοπού της, κατά οφθαλμοφανή παραβίαση της συνδικαλιστικής ελευθερίας.

Ετσι, γενικεύοντας τον εργασιακό αγώνα, παρά την αντίθετη βούληση τόσο του απεργούντος συνδικάτου όσο και, κυρίως, των μη απεργούντων μη ανηκόντων σε αυτό εργαζομένων ή μη συνδικαλισμένων, ο εργοδότης αυτοαναγορεύεται ανεπίτρεπτα σε κυρίαρχο παράγοντα επηρεασμού του εργασιακού αγώνα και της τελικής του έκβασης, υποδαυλίζοντας αλλά και προκαλώντας τριβές, έριδες και διασπαστικές τάσεις στο μέτωπο της εργασίας.

Με δεδομένο ότι η ανταπεργία στην αμυντική της μορφή, η οποία και ενδιαφέρει εν προκειμένω, στοχεύει στη διεύρυνση του αγωνιστικού πεδίου, μέσω της μη καταβολής μισθού στους μη απεργούς που δεν μπορεί να απασχολήσει λόγω της απεργίας, γίνεται εύκολα αντιληπτή η ουσιαστική, συγκαλυμμένη αντιαπεργιακή λειτουργία της μέσω ερμηνευτικής του άρθρου 656 επίτευξης του ίδιου αποτελέσματος, καταστρατηγητική μάλιστα της ρητής απαγόρευσης της ανταπεργίας (Για την προβληματική αυτή βλ. αναλυτικά ήδη Τραυλού-Τζανετάτου, Ανταπεργία και εργατικός αγώνας στο φως του νέου Συντάγματος, ΕΕργΔ 1976, σ. 337 επ.).

Ο κίνδυνος αυτός καταστρατήγησης είχε ήδη υπογραμμιστεί αμέσως μετά τη θέση σε ισχύ του Ν. 1264/1982 με αφορμή σχετική ερμηνευτική δήλωση του υπουργού Εργασίας (βλ. Τραυλού-Τζανετάτου, ΕΕργΔ 1983, σ. 743 επ.).

Είναι δε αυτονόητο ότι η επιχειρηματολογία που οδήγησε το 1982 στην απαγόρευση διατηρεί, μάλιστα κατά μείζονα λόγο, στο ακέραιο τη σημασία της (βλ. σχετικά πρόσφατη μελέτη Χ. Σεβαστίδη, προέδρου Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων, ΕΕργΔ 2016, σ. 783 επ.).

Σύμφωνα έτσι με τα παραπάνω, η ρητή απαγόρευση της ανταπεργίας δεν αποκλείει από τον εργοδότη τη δυνατότητα να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα, δηλαδή τη μη απασχόληση και πληρωμή των μη απεργών, μάλιστα με τρόπο κοινωνικά πιο «εύπεπτο» από την καταφυγή στην έχουσα εμφανώς αντικοινωνική διάσταση, ανταπεργία ως τυπικά αναγνωρισμένο δικαίωμα.

Οπως ήδη τονίστηκε, η καταφυγή στην «άτυπη» αυτή ανταπεργία ή «κρυπτοανταπεργία» εξαρτάται από την ερμηνεία του άρθρου 656 του Αστικού Κώδικα, το οποίο απαλλάσσει τον εργοδότη από την υποχρέωση καταβολής του μισθού στις περιπτώσεις αντικειμενικής αδυναμίας απασχόλησης, εφόσον το κώλυμα αποδοχής α) οφείλεται σε γεγονός που αφορά τον εργοδότη (τη σφαίρα εξουσίας και ευθύνης του) ή β) αποτελεί ανώτερη βία.

Στη θέση αυτή αρκεί να σημειωθεί ότι, ενώ στην επιστήμη επικρατεί η άποψη ότι η απεργία εντάσσεται στη σφαίρα ευθύνης του εργοδότη, ως μέρος του επιχειρηματικού κινδύνου, σπανίως δε μπορεί να χαρακτηριστεί ανώτερη βία (βλ. για όλα αυτά αναλυτικά Τραυλού-Τζανετάτου, «Απεργία και κίνδυνος λειτουργίας της εκμετάλλευσης», 1980), η νομολογία φαίνεται να προσανατολίζεται στην αντίθετη άποψη (βλ. ενδεικτικά απόφαση 1303/2004 Αρείου Πάγου, δημοσίευση Νόμος).

Η δυνατότητα ερμηνευτικής αξιοποίησης του άρθρου 656 ΑΚ ως «άτυπης ανταπεργίας», στις σημερινές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και τον διαρκώς επιδεινούμενο σε βάρος της εργασίας συσχετισμό δυνάμεων, δεν ήταν άγνωστη στην «Επιτροπή Σοφών», η οποία δεν θεωρεί αναγκαία την επαναφορά της ανταπεργίας.

Αντιθέτως, όπως προκύπτει από το πόρισμα, στη θέση του αυτή καταλήγει επειδή ακριβώς στο ίδιο αποτέλεσμα οδηγεί η απαλλαγή του εργοδότη από τον κίνδυνο μισθού, προτρέποντας στη νομοθετική αντιμετώπισή του.

Και τούτο ανεξαρτήτως από το αν το χαρακτηρίζει ή όχι «άτυπη ανταπεργία» επικαλείται δε την 213/1993 απόφαση του προέδρου του Εφετείου Πατρών (ΕΕργΔ 1993, σ. 978 επ.), αγνοώντας ή μη λαμβάνοντας υπόψη την κρατούσα στην επιστήμη άποψη, την οποία ωστόσο υιοθετεί και το μέλος της επιτροπής, καθηγητής Κουκιάδης (Εργατικό Δίκαιο, Ατομ. Εργασ. Σχέσεις, 2012, σ. 652-653).

3 Ετσι, ανεξαρτήτως των όποιων θετικών ή αμφιλεγόμενων προτάσεων ή «παγίδων» του πορίσματος της επιτροπής και της τυχόν επιρροής του στο, άνισο αν όχι προσχηματικό, «διαπραγματευτικό παίγνιο», η αλήθεια για το ζήτημα της ανταπεργίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ερμηνευτική ή νομοθετική αντιμετώπιση της «κρυπτοανταπεργίας».

Πάντως πέραν της σοβαρής πιθανότητας να εμμείνουν οι θεσμοί στην επαναφορά του λοκ άουτ υπάρχει σοβαρός κίνδυνος υιοθέτησης της (έμμεσης) προτροπής της «Επιτροπής Σοφών» στον νομοθέτη να προβεί σε αναγνώριση της «άτυπης ανταπεργίας».

Η παρουσίαση του πορίσματος από τον υπουργό Εργασίας μάλλον ενισχύει μια τέτοια εξέλιξη. Μια τέτοια, απευκταία αλλά πολύ πιθανή, περίπτωση θα παρεμπόδιζε τη νομολογία να αλλάξει θέση, επιλέγοντας μια εναλλακτική φιλεργατική ερμηνεία, στοιχούμενη προς την κρατούσα επί τριάντα οκτώ συναπτά έτη στην επιστήμη άποψη τόσο στο εργατικό όσο και στο αστικό δίκαιο (βλ. ενδεικτικά Καζάκου, «Συλλογικό Εργατικό Δίκαιο», 2013, σ. 617 επ., Σταθόπουλου, «Γενικό Ενοχικό Δίκαιο», 2004, σ. 1.138 επ.).

Αν συνεπώς η θέση αυτή υιοθετηθεί από την κυβέρνηση στο πλαίσιο ενός δήθεν «δίκαιου συμβιβασμού» με τους δανειστές, θα καταφέρει ένα νέο ισχυρό πλήγμα στο ήδη βαριά τραυματισμένο δικαίωμα της απεργίας.

Αξίζει, τέλος, η υπόμνηση ότι μια άλλη «Επιτροπή Σοφών», συγκροτημένη το 2013 με πρωτοβουλία του ΣΥΡΙΖΑ, από Ελληνες ειδικούς αυτή τη φορά, στην οποία συμμετείχε και ο ίδιος ο υπουργός Εργασίας, στο πλαίσιο επεξεργασίας μηχανισμού θωράκισης του δικαιώματος απεργίας από τις ενταθείσες κατά τη μνημονιακή περίοδο απορρυθμιστικές τάσεις, είχε ομοφώνως μεταξύ άλλων δεχτεί την ανάγκη ρύθμισης του κρίσιμου αυτού ζητήματος προς την αντίθετη, ωστόσο, κατεύθυνση, σε αρμονία με την κρατούσα στη θεωρία θέση, σύμφωνα με την οποία, σε περίπτωση μερικής απεργίας ή απεργίας σε τρίτη επιχείρηση τον κίνδυνο μισθού έναντι των μη απεργών εργαζομένων φέρει ο εργοδότης.

* Ομότιμος καθηγητής Εργατικού Δικαίου στη Νομική Σχολή ΕΚΠΑ

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αλληλεγγύη και εργασία στην Ελλάδα
Δύο καθηγητές με εξοικείωση στα ευρωπαϊκά συστήματα αλληλεγγύης, ο Alain Supiot και ο Αιμίλιος Χριστοδουλίδης, συζητούν μέσω της «Εφ.Συν.» για τις επιπτώσεις της νεοφιλελεύθερης λαίλαπας που σαρώνει...
Αλληλεγγύη και εργασία στην Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Πληρώνουμε για εκπαίδευση και πληρώνουν συντάξεις!»
Στους διεθνείς συγκριτικούς δείκτες της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ για τις δεξιότητες των ανθρώπινου δυναμικού και την εκπαίδευση εργαζομένων και ανέργων, η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις από το τέλος.
«Πληρώνουμε για εκπαίδευση και πληρώνουν συντάξεις!»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί απεργούν οι εργαζόμενοι;
Οι εργαζόμενοι απεργούν γιατί βλέπουν τα εργασιακά τους δικαιώματα να αποσαθρώνονται, να απειλείται η συλλογική τους αυτονομία και να ανοίγει ο δρόμος στον κυβερνητικό εργοδοτικό έλεγχο των σωματείων.
Γιατί απεργούν οι εργαζόμενοι;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το 12ωρο στην Αυστρία και… η έκπληκτη Ελλάδα
Η πρόσφατη νομοθέτηση του 12ωρου και του 60ωρου ως ανώτατου ημερήσιου και εβδομαδιαίου αντίστοιχα χρόνου εργασίας από την κυβέρνηση ακροδεξιών στην Αυστρία συνοδεύτηκε από την έκπληξη του ελληνικού Τύπου αλλά...
Το 12ωρο στην Αυστρία και… η έκπληκτη Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παράθυρο ευκαιρίας για ένα ευρωπαϊκό «bonus» κατά της ανεργίας
Η αποδέσμευση από τη στενή μνημονιακή εποπτεία, με την επιστροφή της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή «κανονικότητα», και μάλιστα εκτός διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος, δημιουργεί νέα περιθώρια και ελευθερίες στην...
Παράθυρο ευκαιρίας για ένα ευρωπαϊκό «bonus» κατά της ανεργίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πού οδηγούμαστε;
Οι ηγέτες των χωρών της Ε.Ε. συμμετέχουν στην Κοινωνική Σύνοδο Κορυφής του Γκέτεμποργκ για να συζητήσουν το θέμα των δίκαιων σχέσεων στους τομείς της εργασίας και της ανάπτυξης. Το γεγονός είναι ότι δεν θα...
Πού οδηγούμαστε;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας