Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η ιδέα της γραφειοκρατικής σοσιαλδημοκρατίας

Η ιδέα της γραφειοκρατικής σοσιαλδημοκρατίας

  • A-
  • A+

Κατά τη μακρά περίοδο της οικονομικής κρίσης, την οποία βιώνουμε ως κοινωνία και ως άτομα, διανύουμε και ένα μεταβατικό στάδιο όσον αφορά τη συγκρότηση και τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος.

Σε παλαιότερα κείμενά μας στην «Εφημερίδα των Συντακτών» αναλύσαμε παθολογικά φαινόμενα, όπως π.χ. είναι η εμφάνιση κομματικών συλλογικοτήτων, οι οποίες διεκδικούν για τον εαυτό τους τον τίτλο του κοινοβουλευτικού κόμματος και την ένταξή τους στο σύστημα της κομματικής δημοκρατίας, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι παρά είτε εγκληματικές οργανώσεις (βλ. Χρυσή Αυγή) είτε υποπολιτικές κινήσεις (βλ. Ποτάμι) είτε γραφειοκρατικοί κομματικοί μηχανισμοί (βλ. ΠΑΣΟΚ).

Στο σημερινό κείμενο θα εστιάσουμε την προσοχή μας στο πολιτικό φαινόμενο της σοσιαλδημοκρατίας, επειδή κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα συντελούνται διεργασίες και αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες, οι οποίες στοχεύουν στη δημιουργία ενός νέου κομματικού φορέα που φιλοδοξεί να κινηθεί στον χώρο ανάμεσα στην Κεντροδεξιά και τον ΣΥΡΙΖΑ.

Προτού επιχειρήσουμε μια θεωρητική και πολιτική ανάλυση για την πολιτική σοσιαλδημοκρατία κρίνουμε ότι είναι απαραίτητο και χρήσιμο να αναφέρουμε, έστω και στοιχειωδώς, κάποια ιστορικά δεδομένα.

Με τον όρο σοσιαλδημοκρατία έχει επικρατήσει στην πολιτική μεταπολεμική ιστορία της Ευρώπης να ονομάζουμε ένα «πράγμα» (με τη φιλοσοφική έννοια του όρου), το οποίο ως πολιτικός αστερισμός συνδέει την κομματική δημοκρατία ως οργανωτική και λειτουργική διαδικασία της πολιτικής εξουσίας από τη μία και το κοινωνικό κράτος ως μηχανισμό για την άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων από την άλλη.

Αυτό λοιπόν το πολιτικό «πράγμα», δηλαδή η σοσιαλδημοκρατία, επινοήθηκε στις πολιτικές κοινωνίες της Δυτικής και της Βόρειας Ευρώπης αμέσως μετά τον πόλεμο και ως ιστορικό φαινόμενο δεν μπορούσε να ζει αιωνίως.

Θα συμφωνήσουμε όλοι ότι πράγματι τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στην Ευρώπη διαμόρφωσαν επί πενήντα ή και επί εξήντα τόσα χρόνια μια πολιτική πραγματικότητα η οποία μπορεί να ονομαστεί χωρίς δισταγμό «η χρυσή εποχή» της σοσιαλδημοκρατίας. Από τα πρώτα χρόνια του εικοστού πρώτου αιώνα, η λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού δεν αφήνει τίποτε όρθιο σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Δεν θα αναλύσουμε εδώ τη διαπάλη και τη σύγκρουση ανάμεσα στον νεοφιλελευθερισμό και τη σοσιαλδημοκρατία. Είναι ένα μεγάλο φιλοσοφικό και πολιτικό κεφάλαιο. Θα υποστήριζα ότι είναι το σύγχρονο πολιτικό πεδίο διαμάχης για την ελευθερία του ατόμου και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό για το σύστημα της κομματικής δημοκρατίας: είναι η ιδεολογική και η πολιτική μήτρα η οποία θα γεννήσει τους νέους κομματικούς φορείς για το ελληνικό πολιτικό σύστημα.

Ολοι οι πολίτες θέτουν το ερώτημα: οι διεργασίες που συντελούνται και οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σχετικά με τη δημιουργία ενός σοσιαλδημοκρατικού φορέα μπορούν να έχουν κάποια τύχη, κάποια προοπτική; Ή μήπως θα έχουν την τύχη που είχε η πρωτοβουλία των 58 προσωπικοτήτων την άνοιξη του 2014; Θυμόμαστε όλοι την «πρωτοβουλία των 58» και αναρωτιόμαστε τι έχει αλλάξει από τότε;

Εάν οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι επιθυμούν να ιδρύσουν έναν μηχανισμό εξουσίας, ο οποίος θα αντικαταστήσει τα υφιστάμενα κοινοβουλευτικά κόμματα μπορούν να το κάνουν και να «πληρώσουν τον λογαριασμό στον εαυτό τους».

Το ερώτημα για όλους εμάς είναι το εξής: εάν οι ίδιοι ως υφιστάμενοι κοινοβουλευτικοί, γραφειοκρατικοί μηχανισμοί δεν μπορούν να διατηρηθούν στο σύστημα της κομματικής δημοκρατίας, γιατί επιδιώκουν να εμπλέξουν και άλλους πολίτες, οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως φορείς αξιών της κλασικής πολιτικής σοσιαλδημοκρατίας και έχουν ως συνειδήσεις λάβει τις οριστικές αποφάσεις τους να υποστηρίζουν κοινοβουλευτικά κόμματα, τα οποία εκ των πραγμάτων καταλαμβάνουν τον πολιτικό χώρο της διαμεσολάβησης ανάμεσα στην κομματική δημοκρατία και το κοινωνικό κράτος (δηλαδή τον ΣΥΡΙΖΑ);

Η αβελτηρία όλων όσοι σχεδιάζουν τον νέο σοσιαλδημοκρατικό φορέα δεν έγκειται λοιπόν μόνο στην ιστορική τύφλωσή τους: δηλαδή ότι η σοσιαλδημοκρατία ως πολιτικός αστερισμός, όπως αναλύθηκε, είναι ιστορικό φαινόμενο και δεν επαναλαμβάνεται.

Εξάλλου ο αείμνηστος Ralf Dahrendorf πολύ νωρίς (περί τα τέλη της δεκαετίας του ’90) μίλησε για το «τέλος της σοσιαλδημοκρατίας».

Η προχειρότητα του σχεδιασμού τους έγκειται και στο γεγονός ότι δεν ομολογούν στους εαυτούς και πολύ περισσότερο στους οπαδούς τους πως ο πολιτικός χώρος ανήκει ήδη στον ΣΥΡΙΖΑ, επειδή ακριβώς το αριστερό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ λειτουργεί σε σχέση προς τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα που έθεσε η κλασική πολιτική σοσιαλδημοκρατία, ως «πολιτικός αναστοχασμός».

Υπό καθεστώς εποπτείας και επιτήρησης ο ΣΥΡΙΖΑ ασκεί την πολιτική εξουσία με κύριο άξονα τις ιδέες της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ελευθερίας του ατόμου. Αυτές οι ιδέες είναι οι ιδέες της κλασικής πολιτικής σοσιαλδημοκρατίας.

Οι διεργασίες για συνέδριο των υφιστάμενων κοινοβουλευτικών κομμάτων, οι πρωτοβουλίες για επεξεργασία θέσεων και ιδεολογικών προτάσεων και πολλά άλλα φαντάζουν στα μυαλά των πολιτών σχέδια επί χάρτου. Ούτε κοινωνία των πολιτών υπάρχει ούτε κοινωνικά κινήματα αναπτύσσονται ούτε ιδεολογικές αναζητήσεις εκφράζονται.

Στα κλειστά επιτελεία των γραφειοκρατικών κομματικών οργανισμών (ΠΑΣΟΚ, Ποτάμι κ.ά.) πασχίζουν ενδεχομένως να βρουν τον «ράφτη» για τα ρετάλια μιας παρωχημένης υπόθεσης. Ο Γερμανός φίλος Josef Dietzgen στο βιβλίο του «Σοσιαλδημοκρατική φιλοσοφία» γράφει:

«Η υπόθεσή μας γίνεται ολοένα πιο καθαρή και ο λαός μας ολοένα πιο έξυπνος». Επιτέλους, όλοι μας είτε ως πολίτες είτε ως «λαός» είτε ως μέλη κομμάτων θα συνειδητοποιήσουμε ότι τεχνητά κατασκευάσματα στο πολιτικό σύστημα γραφειοκρατικού τύπου δεν μπορούν να υπάρξουν. Πρώτιστη συνθήκη γέννησης νέων κομμάτων είναι η πραγματική κοινωνική ανάγκη, η οποία μετατρέπεται σε πολιτική ιδέα.

Οι τεχνολόγοι σχεδιαστές της γραφειοκρατικής σοσιαλδημοκρατίας αντιλαμβάνονται και οι ίδιοι ότι η πρωτοβουλία τους έχει υπονομευθεί, επειδή ακριβώς δεν είναι πολιτική.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Σοσιαλδημοκρατία: ο μεγάλος απών
Η νίκη ΣΥΡΙΖΑ, υπό κάποιες προϋποθέσεις, μπορεί να συμβάλει στην ανακατανομή ισχύος στην Ευρώπη, να αποτελέσει αφετηρία για ευρύτερη ανασυγκρότηση και επανίδρυση της ευρωζώνης. Υπό κάποιες άλλες προϋποθέσεις,...
Σοσιαλδημοκρατία: ο μεγάλος απών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η απειλή του εθνοταυτοτισμού
Τα τελευταία χρόνια έχει εισβάλει ορμητικά στην πολιτική και κοινωνική ζωή της Ευρώπης ένα νέο πρόβλημα με τις κωδικές ονομασίες «συλλογική ταυτότητα», «ταυτοτικές ομάδες», «πολιτική ταυτοτήτων», που...
Η απειλή του εθνοταυτοτισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
2019, έτος σημαντικών επετείων
Στην αρχή κάθε χρονιάς σημειώνουμε ποιες επετείους θα τιμήσουμε με την παρέλευση στρογγυλού αριθμού ετών κατά προτίμηση. Εχουμε λοιπόν και λέμε για το 2019: 100 χρόνια από την έναρξη της καταστροφικής...
2019, έτος σημαντικών επετείων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την ενότητα της ανταγωνιστικής Αριστεράς
Το βασικότερο πρόβλημα για τις κατώτερες τάξεις, τον κόσμο της εργασίας, της επισφάλειας και της ανεργίας, είναι η πλήρης έκλειψη της ελπίδας πως η ζωή μπορεί να βελτιωθεί και πως κάτι μπορούμε να κάνουμε γι’...
Για την ενότητα της ανταγωνιστικής Αριστεράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ξεσηκωθείτε»: ένα κίνημα των προοδευτικών δυνάμεων στη Γερμανία
Εδώ και μερικούς μήνες, ένα πολιτικό κίνημα με το όνομα «Ξεσηκωθείτε» γεννήθηκε στη γερμανική κοινωνία. Η πρωτοβουλία ανήκει στην πρόεδρο της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος της Αριστεράς, Sahra...
«Ξεσηκωθείτε»: ένα κίνημα των προοδευτικών δυνάμεων στη Γερμανία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το παρελθόν και το μέλλον των λαών
Είναι οι λαοί της Ευρώπης σε μια διαρκή βίαιη κίνηση που αποδομούν τις κυρίαρχες αφηγήσεις και χωρίς οδηγό για κοινωνικές ρήξεις σπρώχνουν τα βήματα σε εθνικιστικά εκλογικά μορφώματα και ακροδεξιές ρητορείες....
Το παρελθόν και το μέλλον των λαών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας