• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 14.5°C
    2 BF
    92%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.2°C / 12.8°C
    4 BF
    85%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 14.8°C
    4 BF
    75%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    1 BF
    66%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 10.9°C / 11.3°C
    5 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 9.8°C
    2 BF
    95%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 6.2°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.4°C / 11.4°C
    2 BF
    81%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.3°C / 16.1°C
    3 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.1°C
    2 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 14.4°C
    3 BF
    94%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    5 BF
    87%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    4 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 9.5°C
    2 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 11.2°C
    1 BF
    92%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.8°C
    2 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 13.8°C
    2 BF
    87%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.3°C / 11.3°C
    4 BF
    71%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 12.8°C
    3 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.2°C / 5.2°C
    1 BF
    92%
EUROKINISSI

Παρανοήσεις και στρεβλώσεις για την «άμεση δημοκρατία»

  • A-
  • A+

Οπως είναι γνωστό, η πρόσφατη εξαγγελία του πρωθυπουργού για συνταγματική αναθεώρηση περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για την «ενίσχυση των θεσμών άμεσης δημοκρατίας».

Οι συγκεκριμένες προτάσεις έχουν αρκετά θετικά στοιχεία, αλλά η όλη προσέγγιση του θέματος είναι προδήλως προβληματική τόσο ως προς τη χρησιμοποιούμενη ορολογία, η οποία οδηγεί αναπόφευκτα σε παρανοήσεις, όσο και ως προς την ουσία, η οποία αφήνει πολλά περιθώρια για πολιτικές και συνταγματικές στρεβλώσεις. Ειδικότερα:

Α. Η χρήση του όρου «θεσμοί άμεσης δημοκρατίας» είναι στην καλύτερη περίπτωση εσφαλμένη και στη χειρότερη παραπλανητική, όταν κινούμαστε στο πλαίσιο των σύγχρονων δημοκρατικών πολιτευμάτων, δεδομένου ότι αυτά βασίζονται, με ρητές συνταγματικές επιταγές, στο αντιπροσωπευτικό σύστημα (το οποίο μάλιστα, για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, συνδέεται άρρηκτα με το κοινοβουλευτικό σύστημα, που απαιτεί εξάρτηση της κυβέρνησης από την εμπιστοσύνη του ή των αντιπροσωπευτικών σωμάτων).

Ως εκ τούτου οι ισχύοντες θεσμοί δεν νοείται να υποκατασταθούν από «θεσμούς άμεσης δημοκρατίας», όχι μόνο γιατί αυτοί παραπέμπουν σε άλλον τύπο πολιτεύματος (σαν αυτόν που ίσχυσε στην αρχαιότητα και εξακολουθεί εν μέρει να ισχύει στην Ελβετία), αλλά και γιατί καλλιεργούν τη λογική της παντοδυναμίας του λαού ερήμην των συνταγματικών δεσμεύσεων των άρθρων 1 και 110 του ελληνικού Συντάγματος, που ορίζουν ως θεμελιώδη και μη αναθεωρήσιμη αρχή του πολιτεύματος την «προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία».

Το ζητούμενο λοιπόν, με βάση τα ανωτέρω, δεν είναι η συνεχής επίκληση της «άμεσης δημοκρατίας» -πολλώ δε μάλλον όταν συνδέεται με την πολλαπλά τραυματική για το Σύνταγμα και τους θεσμούς εμπειρία του τελευταίου δημοψηφίσματος-, αλλά η αντιμετώπιση της υπαρκτής κρίσης πολιτικοποίησης και αντιπροσώπευσης μέσω του λελογισμένου εμπλουτισμού των δημοκρατικών στοιχείων του πολιτεύματός μας με θεσμούς άμεσης λαϊκής συμμετοχής (και όχι «άμεσης δημοκρατίας»).

Ενας τέτοιος εμπλουτισμός, μακριά από λαϊκιστικά στερεότυπα και λογικές αλλοίωσης του πολιτεύματος, αποτελεί την καλύτερη απάντηση στη λογική των «τεχνικών της εξουσίας», που αποστρέφονται, με πρόσχημα τον λαϊκισμό, κάθε ιδέα αναβάθμισης του πολιτικού ρόλου του εκλογικού σώματος.

Β. Οσον αφορά την ουσία των σχετικών προτάσεων του πρωθυπουργού, επισημαίνονται τα εξής:

  • α. Οι προτάσεις για λαϊκή πρωτοβουλία ως προς τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος και την ψήφιση νόμου κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση (δεδομένου και του μεγάλου αριθμού υπογραφών που απαιτούνται), αλλά είναι ελλιπείς και μονομερείς, διότι δεν αντιμετωπίζουν αυτούς τους θεσμούς στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης και πολλαπλά εγγυημένης δημοκρατικής παρέμβασης.
  • β. Η πρόταση για «υποχρέωση κύρωσης με δημοψήφισμα οποιασδήποτε συνθήκης μεταβιβάζει κυριαρχικές αρμοδιότητες του Κράτους», όπως διατυπώνεται είναι απόλυτη, υπερβολική και εν τέλει εξαιρετικά προβληματική.
  • γ. Σε όλες τις παραπάνω προτάσεις απουσιάζει παντελώς κάθε αναφορά σε συνταγματικές εγγυήσεις που θα διασφαλίζουν τη δημοκρατικότητα και γνησιότητα των προτεινόμενων θεσμών (ώστε να μην είναι δυνατόν να επαναληφθούν θεσμικές αλχημείες σαν αυτές που σφράγισαν τη διεξαγωγή του τελευταίου δημοψηφίσματος).

Η δική μου άποψη, όπως την είχα διατυπώσει ιδίως στη μελέτη μου «Σύνταγμα και Δημοκρατία στην εποχή της παγκοσμιοποίησης» (Αντ. Σάκκουλας, Αθήνα 2000) είναι η ακόλουθη:

Δυνατότητα πρότασης για δημοψήφισμα που αφορά σοβαρό εθνικό θέμα πρέπει να έχουν όλοι οι φορείς του πολιτεύματος και συγκεκριμένα α) ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, όπως υπό το Σύνταγμα του 1975, β) η κυβέρνηση, όπως υπό το ισχύον Σύνταγμα του 1975/1986, γ) η Βουλή, με 120 τουλάχιστον μέλη της και δ) οι πολίτες, με συγκεκριμένο αριθμό υπογραφών (όπως στην πρόταση του πρωθυπουργού).

Ωστόσο θα πρέπει να προβλέπεται όχι μόνο χρονικός περιορισμός (ένα κατά τετραετία, για την κάθε πλευρά), αλλά και ρητή εξαίρεση των θεμάτων που άπτονται των ατομικών δικαιωμάτων (τα οποία είναι συστατικά στοιχεία του κράτους δικαίου και δεν νοείται να βρίσκονται ανά πάσα στιγμή υπό τη δαμόκλειο σπάθη μιας συγκυριακής πλειοψηφίας).

Παράλληλα πρέπει να καθιερώνονται σαφείς εγγυήσεις τόσο για τη διατύπωση των ερωτημάτων όσο και για τους όρους διεξαγωγής, με προληπτικό δικαστικό έλεγχο από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (ή από ένα, καθιερωτέο κατά την άποψή μου, Συνταγματικό Δικαστήριο), έπειτα από σχετικό αίτημα είτε του Προέδρου είτε της κυβέρνησης είτε της Βουλής (τουλάχιστον 120 βουλευτές).

Η δυνατότητα πρότασης για «καταργητικό» δημοψήφισμα από τους πολίτες δεν πρέπει να αφορά μόνο «ψηφισμένο νόμο», όπως στην πρόταση του πρωθυπουργού, αλλά και «ψηφισμένο νομοσχέδιο», όπως ισχύει σήμερα για τη Βουλή (με πρόταση 120 και απόφαση 180 μελών της τουλάχιστον).

Η άμεση λαϊκή συμμετοχή θα μπορούσε να επεκταθεί και στην αναθεωρητική διαδικασία με την καθιέρωση λαϊκής συνταγματικής πρωτοβουλίας ή/και συνταγματικού δημοψηφίσματος, σύμφωνα με όσα υποστήριξα στο προηγούμενο άρθρο μου.

Τέλος, ως προς την παραχώρηση κυριαρχικών αρμοδιοτήτων, θεωρώ ότι η βασική μέριμνα του αναθεωρητικού νομοθέτη πρέπει να είναι η επέκταση της αυξημένης πλειοψηφίας των 3/5 σε όλα τα ζητήματα που ρυθμίζει το άρθρο 28 Σ (παραχώρηση κρατικών αρμοδιοτήτων σε υπερεθνικά όργανα και εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας), με ρητή εξαίρεση ως προς την ενίσχυση των δημοκρατικά εκλεγμένων οργάνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπως το Ευρωκοινοβούλιο (για την οποία θα αρκούν 151).

Παράλληλα όμως θα μπορούσε να προβλεφθεί και ειδικό δημοψήφισμα, αφ’ ενός μεν αν το ζητήσει ο Πρόεδρος ή μεγάλος αριθμός πολιτών (π.χ. 2.000.000) για επικύρωση των σχετικών αποφάσεων της Βουλής, αφ’ ετέρου δε αν το ζητήσει η κυβέρνηση σε περίπτωση απόρριψης σχετικής πρότασής της από τη Βουλή.

*καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

   

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στην Ελλάδα τι είδους πολιτική κρίση περνάμε;
Θα απαντήσω στο ερώτημα του τίτλου αφού προηγουμένως καταστήσω σαφές πώς δικαιολογείται αυτό το ερώτημα (στο οποίο αποκρυσταλλώνεται η πολιτική κρίση σήμερα) και αφού διευκρινίσω ορισμένες θεωρητικές...
Στην Ελλάδα τι είδους πολιτική κρίση περνάμε;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πολιτικό έγκλημα: ποιοι είναι στο στόχαστρο;
Ο επιστημονικός -και όχι μόνο- διάλογος ως προς την έννοια και την έκταση των όρων «πολιτικό έγκλημα-πολιτικός εγκληματίας» είναι ιδιαίτερα χρήσιμος σήμερα, κυρίως λόγω της σύγχυσης τρομοκρατίας και πολιτικού...
Πολιτικό έγκλημα: ποιοι είναι στο στόχαστρο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συνταγή για την επιστροφή των πολιτών στην πολιτική
Δεν υπάρχουν δημοκρατικά κόμματα και άρα ούτε δημοκρατικές χώρες. Παρά ταύτα προτιμούμε από ανάγκη ένα τέτοιο καθεστώς από μια δικτατορία παντός τύπου. Ομως η άδικη κατανομή του παγκόσμιου παραγόμενου πλούτου,...
Συνταγή για την επιστροφή των πολιτών στην πολιτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προτεραιότητα της πολιτικής και όχι των οικονομολόγων
Τα τελευταία επτά έτη, από τότε δηλαδή που ξέσπασε η οικονομική κρίση, η οποία στην Ελλάδα έγινε χιονοστιβάδα χρεοκοπίας, παρατηρήθηκε και η κυριαρχία των οικονομολόγων - όλων των παρατάξεων, αποχρώσεων και...
Προτεραιότητα της πολιτικής και όχι των οικονομολόγων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πολιτική βία και διαφθορά σε μια παρακμιακή Δύση
Το κυρίως ζήτημα σήμερα συνίσταται όμως στην ανεπάρκεια πολιτικών ιδεών συνάμα και στην αδυναμία παραγωγής πολιτικής από πλευράς δυνάμεων που διεκδικούν τον ορισμό των προοδευτικών.
Πολιτική βία και διαφθορά σε μια παρακμιακή Δύση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο φαύλος κύκλος της πολιτικής της Γερμανίας στην ενεργειακή κρίση
Το γαλλογερμανικό οικονομικό Ινστιτούτο Bruegel υπολόγισε προ ημερών ότι με βάση τα εθνικά σχέδια στήριξης των οικονομιών που έχουν ήδη ανακοινωθεί στο πλαίσιο των ενεργειών για την αντιμετώπιση της...
Ο φαύλος κύκλος της πολιτικής της Γερμανίας στην ενεργειακή κρίση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας