Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
O Ερνστ Νόλτε στη χώρα του αντικομμουνισμού
ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ

O Ερνστ Νόλτε στη χώρα του αντικομμουνισμού

  • A-
  • A+

Πριν από τριάντα χρόνια (το έτος 1986) στη Γερμανία διεξήχθη ένας θεωρητικός και πολιτικός διάλογος, ο οποίος καθιερώθηκε να ονομάζεται «η διένεξη των ιστορικών» (Historikerstreit).

Αφορμή για να ξεκινήσει αυτός ο διάλογος ήταν ένα κείμενο του ιστορικού επιστήμονα Ερνστ Νόλτε (πέθανε πρόσφατα –18 Αυγούστου 2016), το οποίο φέρει τον τίτλο «Το παρελθόν, το οποίο δεν θα περάσει».

Σ’ αυτό το κείμενο ο Νόλτε διατύπωσε τη θέση, σύμφωνα με την οποία ο ναζισμός είναι η λογική και πολιτική απάντηση στον κομμουνισμό, στον μπολσεβικισμό.

Ο ίδιος είχε θητεύσει κοντά στον Γερμανό φιλόσοφο Μάρτιν Χάιντεγκερ, με τον οποίο συνδέθηκε με στενή φιλία και με δύο σημαντικά έργα του: «Ο φασισμός στην εποχή του» (1963) και «Η Γερμανία και ο Ψυχρός Πόλεμος» (1974). Είχε αναγνωριστεί ως κορυφαίος επιστήμων στην επιστημονική κοινότητα.

Βρισκόμαστε σε μια ιστορική φάση (δεκαετία του ’80) κατά την οποία η Γερμανία επιχειρεί στο συνειδησιακό επίπεδο να «κατασκευάσει» την ταυτότητά της, να επεξεργαστεί το παρελθόν της και να σκεφτεί το μέλλον της.

Στον δημόσιο διάλογο πρωτοστατεί ο φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας, ο οποίος με το κείμενό του με τίτλο «Ενας τρόπος διευθέτησης της ζημιάς» (Eine Art Schadensabwicklung) ανασκευάζει τη θέση του Νόλτε σε όλα τα επίπεδα: επιστημολογικό, θεωρητικό και πολιτικό. Γράφει χαρακτηριστικά: «Κανείς δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον εαυτό του από το ιστορικό πλαίσιο που μας διαμόρφωσε όπως είμαστε σήμερα….».

«Η διένεξη των ιστορικών» αποτελεί πρότυπο δημόσιας θεωρητικής και πολιτικής συζήτησης. Με τον διάλογο αυτό αποδεικνύονται ακόμη δύο πράγματα: πρώτον, ότι η άποψη που επικρατεί τελικά είναι η ορθολογική και τεκμηριωμένη θέση και, δεύτερον, δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξουμε ότι ο διάλογος αυτός συνέβαλε στην «κατασκευή» της μεταπολεμικής πολιτικής ταυτότητας των Γερμανών.

Εδώ περιοριζόμαστε σε πραγματολογικές αναφορές σχετικά μ' αυτόν τον διάλογο και δεν επιχειρούμε τη θεωρητική παρουσίασή του. Μας ενδιαφέρει να θίξουμε πώς τον «υποδέχεται» η δημόσια σφαίρα στην ελληνική πραγματικότητα.

Για ακόμη μια φορά η παραμόρφωση και η παραχάραξη βρίσκονται μπροστά μας. Αναφέρομαι στο άρθρο του δημοσιογράφου Ηλία Κανέλλη («Τα Νέα», 20 Αυγούστου 2016). Εκεί ο συντάκτης του εξυμνεί τον Ερνστ Νόλτε ως «έναν χαλκέντερο, συστηματικό και ακέραιο επιστήμονα της Ιστορίας» και επιπλέον θεωρεί ότι οι έρευνές του για τους ολοκληρωτισμούς είναι κορυφαίες.

Αυτό τον οδηγεί (τον Κανέλλη) στο ολισθηρό μονοπάτι του αντικομμουνισμού, πράγμα που ούτε ο ίδιος ο Νόλτε δεν διανοήθηκε να κάνει. Παραθέτει στο άρθρο του οκτώ δομικές ομοιότητες ανάμεσα στον ναζισμό και τον κομμουνισμό και αναγορεύει τον Νόλτε σε «αλογόμυγα της Ιστορίας»!

Στο σημείο αυτό συμφωνώ απολύτως με την κριτική που ασκεί ο δημοσιογράφος Νίκος Σβέρκος όταν γράφει: «Είναι απορίας άξιον γιατί αρθρογράφοι στα “Νέα” ενστερνίζονται απολύτως την αναθεωρητική ιστοριογραφία του Νόλτε και απορρίπτουν μετά βδελυγμίας την άποψη του Χάμπερμας (βλ. «Εφ.Συν., 23.8.2016).

Στο σημείο αυτό θα μπορούσε να κάνει κανείς ακόμη δύο προσθήκες: πρώτον, μία θεωρητική, σύμφωνα με την οποία οι έρευνες του Νόλτε για τους ολοκληρωτισμούς σε σχέση με τις αντίστοιχες της Χανα Αρεντ κρίνονται σήμερα πια περιθωριακές και, δεύτερον, μία πολιτική, σύμφωνα με την οποία ο Νόλτε υπήρξε αμετανόητος αντισημίτης.

Σε πρόσφατο βιβλίο του με τον τίτλο «Οψιμοι αναστοχασμοί» (2011) διατυπώνει τις αντιρρήσεις του για την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ στην «περιοχή του Ισλάμ» όπως γράφει χαρακτηριστικά.

Είναι πράγματι οδυνηρό να διαπιστώνει κανείς ότι σκεπτόμενα άτομα (τα οποία αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί δημοσιογράφοι) επιλέγουν να υπερτονίσουν μια περιθωριακή όψη ενός επιστήμονα, στην περίπτωσή μας του Ερνστ Νόλτε, προκειμένου να προωθήσουν οι ίδιοι τις ιδέες του αντικομμουνισμού τους.

Και ακόμη πιο αξιολύπητο και για τους ίδιους και για την πνευματική μας κοινότητα είναι να αποδεικνύουν την «ημιμόρφωσή» τους σε θέματα και ζητήματα όπως είναι αυτό της «διένεξης των ιστορικών».

Η θεωρητική και πολιτική αυτή διαμάχη στοίχισε στον Νόλτε, μετά τη συμμετοχή του σ’ αυτόν τον διάλογο, την απομόνωσή του στο Πανεπιστήμιό του (στο Βερολίνο).

Οι δημόσιες εμφανίσεις του περιορίστηκαν και ο ίδιος με τις απόψεις και τις θέσεις του βρέθηκε στο ιστορικό περιθώριο. Στην ελληνική πνευματική κοινότητα όμως φαίνεται πως κάποιοι προοδευτικοί (;) κύκλοι νοσταλγούν τις παρωχημένες ιδέες του «χαλκέντερου επιστήμονα της Ιστορίας».

* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά και Ευρώπη
Η ριζοσπαστική Αριστερά, ως ιδεολογικοπολιτικός πυλώνας, σαρξ εκ της σαρκός των κομμουνιστικών κομμάτων της Ευρώπης, αφορμόμενη από συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα, όπως ο Μάης του '68 και η Ανοιξη της Πράγας,...
Αριστερά και Ευρώπη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από την άποψη του σοσιαλισμού…
«Από την άποψη του σοσιαλισμού, το ΠΑΣΟΚ μάς αφήνει παγερά αδιάφορους». Σε αυτές τις έντεκα λέξεις, ο Αγγελος Ελεφάντης συνόψισε τη στάση ενός μέρους της κομμουνιστικής Αριστεράς απέναντι στο κόμμα του Ανδρέα...
Από την άποψη του σοσιαλισμού…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το παρελθόν και το μέλλον των λαών
Είναι οι λαοί της Ευρώπης σε μια διαρκή βίαιη κίνηση που αποδομούν τις κυρίαρχες αφηγήσεις και χωρίς οδηγό για κοινωνικές ρήξεις σπρώχνουν τα βήματα σε εθνικιστικά εκλογικά μορφώματα και ακροδεξιές ρητορείες....
Το παρελθόν και το μέλλον των λαών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φιλοσοφία, το πνεύμα και η κίνηση της ιστορίας
Τι κι αν έχουν γραφτεί κατά καιρούς αμέτρητα βιβλία και άρθρα για τη σημασία που έχει η φιλοσοφία ως «αίρεσις βίου», ως τρόπος ζωής; Τι κι αν υπάρχει μια παγκόσμια συσσωρευμένη σοφία της ζωής, ως...
Η φιλοσοφία, το πνεύμα και η κίνηση της ιστορίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μνημόσυνο στον Σπύρο Ασδραχά
Ο Σπύρος Ασδραχάς άσκησε αναμφίβολα πολύ μεγάλη επιρροή στη μεταπολιτευτική εποχή. Ενδειξη, η υιοθέτηση νεολογισμών που ο ίδιος δημιούργησε. Αλλά νομίζω ότι φορέας της επιρροής, που εκτεινόταν πέραν των...
Μνημόσυνο στον Σπύρο Ασδραχά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την 3η του Σεπτέμβρη
Η 3η του Σεπτέμβρη είναι επέτειος με μια παράξενη επικαιρότητα, γιατί και στις μέρες μας συντελείται ένα ανάλογο εγχείρημα: η αλλαγή σελίδας των παλιών πολιτικών σχηματισμών και η προσπάθεια συνένωσης των...
Για την 3η του Σεπτέμβρη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας