Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Απέναντι σε μια νέα φεουδαρχία

Σήμερα αναπτύσσονται νέα φρούρια, όπως η «Ευρώπη–Φρούριο» και οι περίκλειστες με μπάρες αστικές γειτονιές των πλουσίων

EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Απέναντι σε μια νέα φεουδαρχία

  • A-
  • A+

Η αίθουσα του δημαρχείου Θεσσαλονίκης όπου έγινε η παρουσίαση και συζήτηση του βιβλίου του Χ. Πουλόπουλου («Κρίση, φόβος και διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής», εκδ. Τόπος) ήταν κατάμεστη. Ρώτησα αργότερα έναν φίλο, σιωπηλό ακροατή, αν η ζωηρή συζήτηση που ακολούθησε του άφησε κάποιες σκέψεις. «Ναι», μου απάντησε. «Καταλαβαίνω ότι ο κόσμος έχει αρχίσει νοερά να προετοιμάζεται και να οργανώνεται απέναντι σε μια νέα μακρόχρονη φεουδαρχία που τώρα χτίζεται».

Υπερβολή, συλλογίστηκα αρχικά. Ολιγαρχία ναι, η φεουδαρχία όμως έχει ενταφιαστεί οριστικά στο παρελθόν. Μόλις στη συνέχεια ήρθαν στον νου ξαφνικές, αποσπασματικές ιδέες και ερωτήματα. Τα παραθέτω χωρίς κατάταξη παρακάτω.

● Μήπως τώρα, όπως και τότε, η ιδιοκτησία δεν συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων; Με το τέλος της φεουδαρχίας είχαμε την ανάπτυξη και εξάπλωση της ατομικής ιδιοκτησίας. Η σταθερή στέγη πρόσφερε ασφάλεια και μικρόκοσμο ανεξαρτησίας στους πολλούς των αναδυόμενων δημοκρατιών και αγορών. Τώρα, τα σπίτια συγκεντρώνονται και πάλι, με κατασχέσεις και πλειστηριασμούς, σε λίγους. Σε εταιρείες–γίγαντες, κατά τον όρο που προτίμησε ο C. Crouch.

● Πού στηριζόταν η δύναμη των φεουδαρχών; Στα κάστρα και στην υπεροπλία, καθώς και στην εργασία των ποικιλώνυμων υποταγμένων (κολίγων, δουλοπάροικων κ.λπ.). Σήμερα αναπτύσσονται νέα φρούρια, όπως η «Ευρώπη–Φρούριο» και οι περίκλειστες με μπάρες αστικές γειτονιές των πλουσίων, ενώ τα όπλα και γενικά οι εξοπλισμοί ελέγχου δεν παράγονται από εργοστάσια που ανήκουν στο Δημόσιο, αλλά από λίγες γιγαντιαίες επιχειρήσεις. Θυμάται κανείς τις εικόνες της εποχής, με τους πάνοπλους σιδηρόφρακτους ιππότες με τις περικεφαλαίες, τους θώρακες και τις περικνημίδες να στέκονται σε πολεμίστρες ή να διασχίζουν εδάφη με ρακένδυτους χωρικούς στις παρυφές των δρόμων; Διάβαζα και ο ίδιος σε παιδική ηλικία τα Κλασσικά Εικονογραφημένα. Αλήθεια, στα νέα «Κλασσικά» ποιοι θα είναι οι σιδηρόφρακτοι;

● Στον τομέα της Παιδείας βαδίζουμε ολοταχώς, με την υποβάθμιση των δημόσιων Πανεπιστημίων και τη συρρίκνωση του αριθμού των σχολείων, σε μια νέα ολιγαρχία της γνώσης: εκπαίδευση και έρευνα από λιγότερους για λιγότερους. Ο,τι προηγουμένως η δημοκρατία πρόσφερε σε πολλούς, η νέα φεουδαρχία θα το προσφέρει σε ελάχιστους. Στους ικανούς να πληρώνουν υψηλά δίδακτρα και σε όσους μπορούν να αξιοποιούν θεσμούς-φίλτρα όπως η αριστεία. Αλλη μια ομοιότητα κι αυτή: στην αρχαιότητα των γενών, στη φεουδαρχία, σήμερα, οι λίγοι (αυτο)αποκαλούνται άριστοι. Ευεξήγητο.

● Ο τομέας της περίθαλψης, ίσως νωρίτερα και χαρακτηριστικότερα από όλους τους άλλους, αντανακλά την παλινόρθωση της εξουσίας των λίγων. Τα οργανωμένα συστήματα υγείας (π.χ. αυτό της Αγγλίας) κλονίζονται, ενώ παντού τα δημόσια νοσοκομεία πλήττονται ποσοτικά και ποιοτικά από τις πολιτικές λιτότητας. Οικονομικοί και αστυνομικοί όροι εμποδίζουν τους φτωχούς και τους ξένους να πλησιάζουν τις δομές της περίθαλψης. Οσο για τη φαρμακευτική βιομηχανία, αυτή κερδίζει περισσότερα παράγοντας ακριβά φάρμακα για λίγους παρά ανοίγοντας νέες αγορές φτωχών κατανωλωτών στην Αφρική ή στον Αμαζόνιο.

● Ισως κάποιοι σκεφτούν ναι, αλλά τώρα η «Μεγάλη Κοινωνία», κατά το αγγλικό πρότυπο του Κάμερον, μπορεί να προσελκύει το φιλανθρωπικό έργο σπουδαίων ιδιωτών. Αλήθεια, αυτή η παρηγοριά δεν θυμίζει επίσης τα φιλάνθρωπα έργα της φεουδαρχίας και της αποικιοκρατίας;

Φυσικά, την ανάπτυξη μιας ανανεωμένης ολιγαρχίας θα εμπόδιζαν οι θεσμοί της δημοκρατίας: η ουσιαστική πολιτική συμμετοχή, η ισηγορία, οι συλλογικές συμβάσεις, οι εγγυήσεις του κράτους δικαίου. Οσα δηλαδή ήδη έχουν αρχίσει να κατεδαφίζονται καθώς η δημοκρατία γίνεται τυπική και πρόσχημα καταχρηστικής αστυνόμευσης των πολλών, ενώ τα μεγάλα ΜΜΕ αποκλείουν τη φωνή των πολλών κατατρεγμένων.

Αραγε μια νέα φεουδαρχία, αν στηθεί, θα είναι τουλάχιστον πιο ανθρώπινη από την παλιά; Ασφαλώς όχι είναι η απάντηση. Τουλάχιστον η παλιά σεβόταν το γήινο περιβάλλον, έχτιζε με πέτρα, άφηνε τα ποτάμια στη ροή τους και γενικά τη φύση ήσυχη, έκοβε δέντρα για τα καράβια αλλά άφηνε τις θάλασσες χωρίς δηλητηριώδη υδράργυρο. Με δυο λόγια, τότε ο άνθρωπος δεν κινδύνευε να χάσει μέσα σε ένα απόγευμα το ζωτικό περιβάλλον του, τα δέντρα, τα ζώα και τα ψάρια του από ένα ξαφνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα.

Τα μυθιστορήματα συνήθως έχουν καλό τέλος, επίσης οι εμβριθείς κοινωνικοπολιτικές αναλύσεις προσπαθούν στους επιλόγους τους να δώσουν στον αναγνώστη μηνύματα αισιοδοξίας. Σωστή η προσπάθεια. Οταν όμως το μέλλον περιγράφεται ζοφερό, η αισιοδοξία μοιάζει να παραπέμπει σε ευχολόγια και ανέμελες ελαφρότητες. Ανατρέχω όμως και πάλι στα λόγια του φίλου, προσέχοντας αυτή τη φορά την αρχή της φράσης: «Ο κόσμος πια προετοιμάζεται και οργανώνεται…». Ετσι κι αλλιώς η αλλαγή δεν έρχεται ποτέ χωρίς αγώνες, χωρίς οργάνωση και αλληλεγγύη, χωρίς συνδυασμό των οραμάτων με ρεαλισμό.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Δεν είναι μόνο η οικονομία, ανόητε!
Πολλά τα μηνύματα προς την Αριστερά και θα ήταν κολοσσιαίο λάθος να κλείσουμε τα αυτιά μας. Μέχρι τώρα ίσχυε η αρχή ότι όσοι δυσανασχετούν ήταν, έστω εν δυνάμει, «δικοί μας». Μια ματιά γύρω μας αποδεικνύει το...
Δεν είναι μόνο η οικονομία, ανόητε!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σύγχρονοι Τζιριτόκωστες
Φαντάζομαι πως όλοι έχουν ανοίξει το πορτοφόλι ή έχουν πρόχειρα στην τσέπη τους κάποια ψιλά. Για να τα δώσουν ως βοήθεια σε πάσχοντες. Αλλά συχνά έχει ο πολίτης την εντύπωση πως είναι θεατής σε μια καλοστημένη...
Σύγχρονοι Τζιριτόκωστες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το υπόδειγμα καταπίνει την οικονομία
ΑμνησΙα για το παρελθόν, δυστοκία για το παρόν, δυστοπία για το μέλλον. Το υπόδειγμα της «ενάρετης οικονομίας», με τις ενδογενείς αντιφάσεις του και με αντιστροφές της αιτιότητας, καταλήγει πάντοτε μοιραία...
Το υπόδειγμα καταπίνει την οικονομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δικαιώματα και η μονοπώληση των κοινωνικών κατακτήσεων από ιδιώτες
Διάβασα άρθρο που αναλύει το θέμα του πλούτου της οικονομίας μ' έναν απλό τρόπο, που θυμίζει παραμύθι. Δεν κατάφερα ν' αποφύγω τον πειρασμό ν' απαντήσω, γιατί ένιωσα θιγμένος από την κατηγορία που μου...
Δικαιώματα και η μονοπώληση των κοινωνικών κατακτήσεων από ιδιώτες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντίο, Τόνι Ατκινσον
Ο Ατκινσον δίδαξε στο University College London, στο London School of Economics και στα Πανεπιστήμια του Essex, του Harvard, της Οξφόρδης και του Cambridge, διετέλεσε πρόεδρος διεθνών επιστημονικών εταιρειών,...
Αντίο, Τόνι Ατκινσον
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι λέξεις - καύσιμο
Μια σκισμένη αφίσα παρασύρθηκε από τον αέρα και περιπλανήθηκε για λίγο στον έρημο πεζόδρομο της Αδριανού, πριν καταλήξει στα κάγκελα της αρχαίας αγοράς. Δεν μπόρεσα να αποφύγω τον συλλογισμό ότι κάπως έτσι και...
Οι λέξεις - καύσιμο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας