• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.4°C / 18.6°C
    1 BF
    76%
  • Θεσσαλονίκη
    Ασθενής ομίχλη
    13°C 11.4°C / 15.1°C
    1 BF
    87%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.0°C
    2 BF
    74%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.6°C / 11.9°C
    2 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 13.5°C
    0 BF
    94%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.2°C / 12.7°C
    1 BF
    82%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 9.0°C
    0 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    1 BF
    71%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.2°C / 20.2°C
    4 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.0°C / 14.9°C
    3 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.4°C / 19.4°C
    3 BF
    70%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.1°C / 16.7°C
    1 BF
    77%
  • Κεφαλονιά
    Θύελλα
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    4 BF
    82%
  • Λάρισα
    Ασθενής ομίχλη
    12°C 11.9°C / 13.4°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.5°C / 15.6°C
    1 BF
    79%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.3°C
    2 BF
    69%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.6°C
    2 BF
    70%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.3°C / 13.3°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.7°C / 15.1°C
    2 BF
    98%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 9.5°C / 9.5°C
    1 BF
    82%

«Εσο έτοιμος, με τη σωστή κρησάρα»

  • A-
  • A+

Θα επιμείνω σε μια κύρια πτυχή της συγγραφικής παραγωγής του Δημήτρη Ν. Μαρωνίτη (1929-2016) ως διανοουμένου που μέσω επιφυλλίδων, από το 1971 ώς τον θάνατό του, παρενέβαινε αδιαλείπτως ανά εβδομάδα, μέσω του «συμβατικού» έντυπου λόγου, σε ό,τι έκρινε ότι ενδιαφέρει -άμεσα ή έμμεσα- τη δημόσια σκηνή των ιδεών.

Ακριβέστερα ως προς την «τεχνική» της γραφής επρόκειτο για «ανάδραση» μέσω του δοκιμιακού λόγου που τελευταία έφερε τον υπέρτιτλο: «Απολίτιστα μονοτονικά» και αμέσως νωρίτερα: «Πολιτιστικά μονότονα». Δηλαδή, ταχύτητα στη δημοσιοποίηση και επεξεργασία στην επαναδημοσίευση μέσω αυτοτελών βιβλίων και αντιστρόφως.

Ως προς το «περιεχόμενο» αυτών των κειμένων υπέρκειται ο κλασικός φιλόλογος που «αυτοκαθιερώθηκε» χωρίς ακαδημαϊκούς τίτλους και ως δεινός νεοελληνιστής. Ο πρώτος βέβαια διέθετε διδακτορική διατριβή και υφηγεσία (1962 και 1964), με αντικείμενο το ύφος του Ηροδότου και μια εισαγωγή στο συνολικό έργο του ιστορικού, αλλά και μονογραφίες για τον Ομηρο και τον Ησίοδο.

Ως νεοελληνιστής ασχολήθηκε με τον Σολωμό, τον Καβάφη, τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Ρίτσο, τον Σαχτούρη και τον Πατρίκιο (για να μείνω ενδεικτικά σ’ αυτούς). Συνολικά, ως προς τις ωθήσεις του δοκιμιακού λόγου του Μαρωνίτη τον συνδράμουν η πλούσια αρχαιογνωσία του, η ανάγκη ανίχνευσης των προσλήψεων της κλασικής γραμματείας από τη νεοελληνική, οι διαδοχικές μεταφράσεις με τον σχολιασμό των αρχαίων κειμένων και η «θεατρικότητα» στην απόπειρα επικαιροποίησής τους.

Μπορούμε να διακριβώσουμε πληρέστερα πώς η «δοκιμιακή επιφυλλιδογραφία» (κατά την αρχική εμφάνιση του Μαρωνίτη 27.2.1971) λειτουργούσε «εξ αποστάσεως και εξ επαφής» (κατά την τιτλοφόρηση κειμένου του 7.3.1993).

Δηλαδή, εκτυλίσσεται μια μακρά σειρά «δοκιμίων» και ευσύνοπτων κειμένων (περίπου οκτακοσίων λέξεων), συνήθως με αυτοτελές κάθε φορά αντικείμενο (με εξαίρεση ό,τι ανελλιπώς αφορούσε τον Ομηρο). Τούτο συνιστούσε ορισμένο είδος γραφής, ως «δοκιμή» για τον συγγραφέα του και ως «δοκιμασία» για το κοινό που απευθύνεται.

Χωρίς να περιπίπτει στο αυστηρό δομικό περίγραμμα μιας επιστημονικής πραγματείας (από την υπόθεση εργασίας ώς τα συμπεράσματα) επιτρέπει συχνά την αυτοβιογραφική αναφορά, τη διαλογικότητα και την αποτύπωση στιγμών «καθημερινότητας».

Διακρίνεται ωστόσο ευχερώς η ουσιώδης συνοχή των μερών, ο τρόπος εκδίπλωσης της επιχειρηματολογίας και η αποβλεπτικότητα του συντάκτη ως προς τα μέσα που αξιοποιεί και τη στρατηγική της πειθούς -ακόμη και της πολεμικής- που αναπτύσσει. Γενικότερα, συγκροτείται μια πρακτική επικοινωνιακού «παιγνίου» με όρους δημοσιότητας που υπολογίζει να «διαβιβάσει» αβίαστα στο κοινό του τον τρόπο της διανοητικής οικείωσης της πραγματικότητας, από τα «δεδομένα» ώς τις αντιλήψεις γι’ αυτή.

Πρόκειται για την εντελώς παραδειγματική παρέμβαση των «intellectuels» -ως καταξιωμένων στο πεδίο των επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών- στην τρέχουσα κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα καθώς και στο σύνολο των ιδεών που αυτή κυοφορεί, με γνώμονα συχνά «αξίες» που την υπερβαίνουν. Για τούτο καταγράφονται άλλοτε ως «νομιμοποιοί» και άλλοτε ως «απομυθοποιοί» του κόσμου που τους περιβάλλει.

Ποια είναι η διαρκής μέριμνα του επιφυλλιδογράφου με τέσσερις μόνο εβδομάδες άδεια τον χρόνο; Προσπαθεί να μη διολισθήσει σε ουραγό της «επικαιρότητας» που ex definitione οριοθετεί η εφ-ημερίδα και επομένως να μην καταστεί «παραθυρολόγος» του γραπτού λόγου. Με συγκεκριμένο κριτήριο αρμοδιότητας, ο Μαρωνίτης πασχίζει να μην υποκύπτει στη δημαγωγική σαγήνη, φορώντας φθαρμένο δήθεν αμπέχονο για να φανεί αρεστός στους θιασώτες του «κοινού νου».

Σε κάθε περίπτωση, ο θεωρητικός του λόγος έχει τις αυτόδηλες δυσκολίες του, στον τρόπο τεκμηρίωσης και εκδίπλωσης των επιχειρημάτων που νοούνται ως πρακτική κατανόησης της πραγματικότητας και όχι ως απόπειρα συγκάλυψης όσων τη συνθέτουν και την ηγεμονεύουν.

Την ένσταση του Ελύτη: «Η φθήνια φτάνει κάποτε να στοιχίζει τόσο ακριβά, που ανάγκη πάσα να γίνεις μέγας επιφυλλιδογράφος» (Εκ του πλησίον) τη χρησιμοποιεί εδώ για λόγους αυτοπροστασίας από μια υπαρκτή διολίσθηση στην ευκολία που σε καθηλώνει, την οποία ο ίδιος επιμελώς απέφευγε.

Ο Μαρωνίτης ως δοκιμιογράφος εμφανίσθηκε και από τις στήλες του περιοδικού που εξέδιδε στη Θεσσαλονίκη ο Μ. Αναγνωστάκης, στην «Κριτική», ανιχνεύοντας την «αντίληψη του τραγικού» στον Καζαντζάκη (Γ’ 1961, 182-195). Τον γνώρισα ως συνεργάτη των «Εποχών», όταν δεκαοχτάχρονος επιχείρησα να τα βάλω μαζί του (τεύχος 33, Ιανουάριος 1966,87) ως προς την υπερεκτίμηση της «μοντέρνας ποίησης».

Στη συνέχεια, ως φοιτητές στη Φιλοσοφική Σχολή του Παν/μίου Ιωαννίνων, η οποία είχε «θυγατρική» σχέση με την ομόλογη Σχολή του Παν/μίου Θεσσαλονίκης, εντρυφήσαμε στο εγχειρίδιο των σπουδών μας «Ηροδότου Ιστορίαι», στα μαθήματα των Φάνη Κακριδή και Μ. Παπαθωμόπουλου.

Προς το τέλος της στρατιωτικής δικτατορίας μάς είχε ενθουσιάσει με τον χαρακτηρισμό της «συνοδοιπόρου» μας (μια και δεν «ξεχάσανε τα λάβαρα της λευτεριάς», οι συνεργάτες του περιοδικού «Σηματωρός», τχ. 1 και συνάμα προτελευταίο) Πόπης Βουτσινά ως «μικρής Αντιγόνης».

Αργότερα παρακολούθησα από κοντά τη συμμετοχή του στη συντακτική επιτροπή του «Πολίτη» (τχ. 1, Μάιος 1976), όταν ένα εξάμηνο αργότερα δημοσίευσα στο περιοδικό αυτό την εργασία μου για τον G. Vico (φέτος μεταφράστηκε στα ελληνικά η Nuova Scienza) και την εμφάνιση του «νεοελληνικού ιστορισμού» (τχ. 7, Ιανουάριος 1977, 55-59). Πάντα έτρεφα σεβασμό και εκτίμηση για τον φίλο συνάδελφο, με έναν τόνο οικειότητας σ’ αυτόν που «δεν χαρίζει κάστανα».

Ετσι με τη Μαρία Χατζηγιακουμή τον ανθολογήσαμε στο βιβλίο μας για την Κω στη λογοτεχνία (2006: 325/326): ό,τι βίωσε στο «πλούσιο και γοητευτικό νησί» με την Ανθή Μαρωνίτη (σ’ αυτήν ανήκει η τιτλοφόρηση του παρόντος κειμένου «Τρεις φωνές», 2004, 20).

* ομότιμου καθηγητή Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

  

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ατμόπλοιον Αγγέλικα
Το αίτημα για ελευθερία και αξιοπρέπεια, που οδηγεί στην αυτονομία του ανθρώπινου προσώπου, ακόμα και στις πιο καταπιεστικές συνθήκες της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, διατυπώνεται εύστοχα στο...
Ατμόπλοιον Αγγέλικα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο συγγραφέας στο επίκεντρο
Σύμφωνα με μερικούς (Σεντ-Μπεβ) η βιογραφία είναι πολύ σημαντική∙ για άλλους (Προυστ) το εγώ που γράφει είναι διαφορετικό από το εγώ που ζει. Κι ίσως αυτό ήθελε να πει ο Ρεμπό όταν έγραψε: Je est un autre....
Ο συγγραφέας στο επίκεντρο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί και για ποιον γράφουμε;
Οποιος γράφει το κάνει για να ικανοποιήσει μια ακαταμάχητη προσωπική ανάγκη, μια πνευματική και συναισθηματική απαίτηση που δεν είναι σε θέση και δεν επιθυμεί να σταματήσει και που θέλει να φέρει σε πέρας.
Γιατί και για ποιον γράφουμε;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι αόρατοι συγγραφείς
Για έναν συγγραφέα είναι πολύ σημαντική η θέση που καταλαμβάνει στα ράφια ενός βιβλιοπωλείου. Αν έχει αυτή τη θέση υπάρχει, αν δεν την έχει δεν υπάρχει. Εσύ, για παράδειγμα, δεν υπάρχεις. Σπάνια τυχαίνει ν’...
Οι αόρατοι συγγραφείς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γραφή και ανάγνωση
Το διάβασμα ως πάθος, επιθυμία αναζήτησης και ανακάλυψης, ως ευχαρίστηση να βρεις και να πειραματιστείς καινούργιες αισθήσεις και εντυπώσεις είναι, όχι λιγότερο από την ίδια τη ζωή, το γνωστικό ντεπόζιτο και...
Γραφή και ανάγνωση
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Παίγνιο μες στη Ρώμη»...
Τι είδους συζητήσεις θα μπορούσαν να προκληθούν με το βιβλίο των M. Hardt και Α. Negri: Empire; Ηδη, εδώ και μια δεκαετία, είχα θέσει μια σειρά ζητήματα για τον «αποκεντρωμένο και απεδαφικοποιημένο μηχανισμό»...
«Παίγνιο μες στη Ρώμη»...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας