• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 7.3°C / 11.8°C
    1 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 2.7°C / 7.0°C
    3 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.0°C / 12.3°C
    4 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 0.9°C
    1 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 4.6°C / 5.9°C
    2 BF
    75%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 6.8°C
    2 BF
    70%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.6°C / 1.8°C
    2 BF
    69%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    8°C 6.6°C / 10.1°C
    2 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 14.8°C
    4 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 7.9°C / 10.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.5°C / 15.2°C
    5 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    5 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.1°C / 12.1°C
    6 BF
    54%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.5°C / 5.9°C
    4 BF
    52%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    6°C 4.5°C / 6.7°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 11.8°C / 16.6°C
    3 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.5°C / 12.0°C
    1 BF
    62%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 6.0°C
    2 BF
    54%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.7°C / 7.5°C
    1 BF
    68%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -1.2°C / -1.2°C
    2 BF
    87%

Η φιλοσοφία πλοηγός του πρακτικού βίου

  • A-
  • A+

Τις τελευταίες δεκαετίες όλο και πιο συχνές είναι οι εκδόσεις ξενόγλωσσων κυρίως βιβλίων που εν είδει τσελεμεντέ προσπαθούν να δώσουν σύντομες συνταγές ανούσιας ευτυχίας, μοιράζοντας οδηγίες και συμβουλές.

Αν κάτι δείχνουν σίγουρα οι εκδόσεις αυτές, είναι η αέναη αγωνία του ανθρώπου να ζήσει μια ευτυχισμένη ζωή, όπως κι αν την ορίζει ο καθένας μας. 

Σε ένα βαθύτερο ωστόσο επίπεδο, η αναζήτηση της ανθρώπινης ευδαιμονίας, –που ουδέποτε θα μπορούσε να συγκριθεί με την αναζήτηση και εκτέλεση μιας συνταγής για γκόρντον μπλου– συμβαδίζει εναγωνίως με μια ουσιαστική εξέταση και νοηματοδότηση του βίου και με το υπαρξιακό μας άγχος. 

Στον δύσκολο αυτό δρόμο της αναζήτησης, η φιλοσοφία όχι μόνο δεν είναι μια ανούσια και ανώφελη θεωρητική ενασχόληση, αλλά αποτελεί έναν χρήσιμο οδοδείκτη, έναν σημαντικό πλοηγό για να βάλουμε τα πράγματα του βίου μας στη σωστή πλεύση, να σκεφτούμε τη ζωή μας και το νόημα που θέλουμε να της δώσουμε, να στοχαστούμε πάνω στην ουσία των πράξεων και των σχέσεών μας, πάνω στις επιλογές μας και στη σημασία των τεχνοεπιστημονικών μας επιτευγμάτων, πάνω στην ουσιαστική επιλογή μας να είμαστε ενεργοί και δραστηριοποιημένοι πολίτες μιας δημοκρατικής πολιτείας και όχι αποπροσανατολισμένοι καταναλωτές μιας απανθρωποποιημένης κοινωνίας. 

Μερικοί ορισμοί της φιλοσοφίας τη θέλουν να έχει ως έργο της, κατά τον Πλάτωνα, τη μελέτη του θανάτου («Φαίδων», 64a), ή την καθαρά πυθαγόρεια εντολή της «αφιέρωσης στην επιστήμη ως οδό προς τη λύτρωση της ψυχής» (βλ., σχετικώς, Α.Ε. Taylor, «Πλάτων. Ο άνθρωπος και το έργο του», μτφρ. Ιορδάνης Αρζόγλου, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1992, σσ. 219, 652), αλλά και την ενασχόληση με «τα πρώτα αίτια και τας αρχάς» των πραγμάτων («Μετά τα Φυσικά», 981b 28). Η φιλοσοφία είναι επίσης, για να αναφέρω δύο ακόμη ορισμούς της, «μία συλλογιστική πρακτική, που έχει τη ζωή ως αντικείμενο, τον Λόγο ως μέσο και την ευδαιμονία ως σκοπό» (Αντρέ Κοντ-Σπονβίλ, Λικ Φερί, «Οι Μοντέρνοι Καιροί και η Σοφία τους», μτφρ. Γίαννης Καυκιάς, Νέα Σύνορα-Λιβάνη, Αθήνα 2000, σ. 620), αλλά και «η τέχνη να σχηματίζεις, να επινοείς και να κατασκευάζεις έννοιες» (G. Deleuse, F. Guattari, «Τι είναι Φιλοσοφία;», μτφρ. Σταματίνα Μανδηλαρά, επιμ, Πάρις Μπουρλάκης, εκδ. Καλέντης, Αθήνα 2004, σ. 8). 

Η φιλοσοφία δεν είναι επομένως μόνο η μελέτη των φιλοσοφικών συστημάτων, αλλά όπως συνθετικά αναφέρω «είναι ο στοχασμός πάνω στον στοχασμό, στη γνώση και τις εφαρμογές της, πάνω στην ουσία του ανθρώπινου βίου και των αξιών του, των όντων και του κόσμου στο σύνολό του, είναι όμως συγχρόνως, και πρωταρχικά, με βάση τη σωκρατική-πλατωνική φιλοσοφία, επιλογή τρόπου ζωής» (βλ. Ι.Ν. Μαρκόπουλος, «Επιστήμη και Ηθική. Εισαγωγή στην περιπέτεια μιας διαχρονικά αμφίδρομης σχέσης», University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2014, σ. 18). 

Ιδιαίτερα στις μέρες μας, που η κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού, η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνοεπιστήμης και τα τεράστια δυσεπίλυτα κοινωνικο-πολιτικά, περιβαλλοντικά και βιοηθικά, υπό τη γενικότερη έννοια του όρου, προβλήματα προτάσσουν –στο ασφυκτικό, θετικιστικό πλαίσιο ενός ληστρικού χρηματοπιστωτικού οικονομισμού και τεχνοκρατισμού– όλο και πιο πιεστικά, σε όλα τα μέτωπα, έναν «πολιτισμό» του εξωθενωτικού ανταγωνισμού, της καταλήστευσης και φτωχοποίησης ολόκληρων λαών και της συστηματικής καταστροφής του πλανήτη, η φιλοσοφία καλείται και μπορεί να συμβάλει θεμελιακά και αποφασιστικά στην κριτική θεώρηση, στην ουσιαστική κατανόηση και στην έντιμη αντιμετώπιση των κρίσιμων ανθρώπινων και πλανητικών προβλημάτων. 

Ενα καλογραμμένο φιλοσοφικό βιβλίο, σχετικό με πολλά από τα παραπάνω κρίσιμα ζητήματα, είναι το βιβλίο του Λικ Φερί (Luc Ferry) «Η Ωραιότερη Ιστορία της Φιλοσοφίας», σε συνεργασία με τον Claude Capelier και μτφρ. της Σώτης Τριανταφύλλου, Πατάκης, Αθήνα 2016. 

Ο συγγραφέας αναγνωρίζει ότι τα τέσσερα μεγάλα προβλήματα της φιλοσοφίας είναι «η αναζήτηση της αλήθειας, της δικαιοσύνης, της ομορφιάς και της καλής ζωής». Ανατρέχοντας, συναφώς –μετά από μια ενδιαφέρουσα κατατοπιστική εισαγωγή– στην αρχαιότητα και φτάνοντας στη σύγχρονη εποχή, αναφέρεται καταρχάς, μέσα από μια σύντομη και περιεκτική γραφή, στην αρχαιότητα και στο «ελληνικό θαύμα» (μεταξύ πολλών άλλων, Ησίοδος, Πλάτωνας, Αριστοτέλης), συνεχίζει με την ιουδαϊκή-χριστιανική εποχή και την ανθρώπινη σωτηρία μέσω του Θεού και της πίστης, προχωράει στη συνέχεια στον πρώτο, όπως τον αποκαλεί, ουμανισμό, με τη σωτηρία μέσω της Ιστορίας και της προόδου (μεταξύ άλλων, Πίκο ντε λα Μιράντολα, Καντ, Χέγκελ, Μαρξ και οι επικριτές του Διαφωτισμού), καθώς και στην εποχή της αποδόμησης (μεταξύ άλλων, Σοπενχάουερ, Νίτσε, Χάιντεγκερ) και κλείνει με την έλευση του δεύτερου ουμανισμού και την επανάσταση της αγάπης, με την εξανθρωπιστική και σωτήρια σημασία της. 

Επαρκές και εύπεπτο υλικό μιας σύντομης εκδοχής της εξέλιξης της φιλοσοφίας στη Δύση, που μπορεί επίσης να χρησιμεύσει, μέσα από μια κριτική θεώρησή του, στοχαστικά και αναστοχαστικά, ως χρήσιμος πλοηγός του πρακτικού βίου, αλλά και της προσπάθειάς μας για την ουσιαστική κατανόηση και αντιμετώπιση της σημερινής ανθρώπινης αλλά και πλανητικής κατάστασης. 

*καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Ηράκλειτος και η εναντιοδρομία
Ο νόμος της εναντιοδρομίας εξυπηρετεί την πορεία του ανθρώπου προς την αυτοπραγμάτωσή του και την εκ νέου νοηματοδότηση της ζωής του.
Ο Ηράκλειτος και η εναντιοδρομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την ανθρωπολογική μηχανή του Τζόρτζιο Αγκάμπεν
Τι είναι όμως η ανθρωπολογική –ή ανθρωπογενετική– μηχανή; Είναι ένας μηχανισμός –ή μία διάταξη– υλικών και συμβολικών σχέσεων που από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, με τη συμβολή επιστημών και φιλοσοφίας, δεν...
Για την ανθρωπολογική μηχανή του Τζόρτζιο Αγκάμπεν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απλότητα
Η πιο σαγηνευτική στρατηγική με την οποία το μοντέλο της αγοράς διαχέει την ολέθρια επιρροή της είναι να προσκαλεί τα θύματά της (και κυρίως τα πιο ευάλωτα: νήπια, εφήβους, νοικοκυρές, συνταξιούχους, ανέργους)...
Απλότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπερουράνιος τόπος
Να υπήρχε λέει εκείνος ο τόπος του πλατωνικού μύθου… Ενας τόπος, ένας κόσμος ιδεατός, πέρα από οτιδήποτε υλικό, εκεί όπου υπάρχουν τα νοητά αρχέτυπα των αισθητών πραγμάτων, οι ιδέες. Καθαρή αλήθεια, καθαρή...
Υπερουράνιος τόπος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οργανικός διανοούμενος σήμερα
Τι σημαίνει σήμερα οργανικός διανοούμενος; Αν απαντήσουμε ότι οργανικός διανοούμενος σημαίνει πνευματικός καθοδηγητής μιας τάξης, παραγωγός μιας ιδεολογίας ή ενός συστήματος αξιών, τις οποίες ιστορικά η τάξη...
Οργανικός διανοούμενος σήμερα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας