Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
O Χάμπερμας και εμείς

Ο φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας

O Χάμπερμας και εμείς

  • A-
  • A+

Στις 18 Ιουνίου ο μεγάλος φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας έγινε 87 ετών (γεννήθηκε το 1929). Μπορεί κανείς να απαριθμήσει τα εργοβιογραφικά στοιχεία του και να υποκλιθεί μπροστά στο μεγαλείο της δημιουργίας του. Η σκέψη του και η πολιτική του παρέμβαση διαμόρφωσαν επί έναν ολόκληρο αιώνα νέες καταστάσεις και στο επίπεδο της πολιτικής πρακτικής και στο επίπεδο της γνωστικής και συνειδησιακής αυτογνωσίας του ανθρώπου.

Ποτέ κανένας φιλόσοφος δεν υπήρξε τόσο ένθερμος υποστηρικτής της Ενωμένης Ευρώπης όσο ο Χάμπερμας. Ηταν από τους πρώτους στοχαστές και φιλοσόφους, οι οποίοι προειδοποίησαν ότι η τεχνοκρατική έκπτωση και εκτροπή της ευρωπαϊκής πολιτικής ολοκλήρωσης θα δημιουργήσει την υπαρκτική κατάσταση του πολιτικού αδιεξόδου που ζούμε σήμερα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Το βιβλίο του με τον χαρακτηριστικό και εμβληματικό τίτλο: «Αχ, Ευρώπη» (Ach, Europa, 2008) απηχεί την έλλογη κραυγή του διανοούμενου Χάμπερμας, αλλά και όλων των Ευρωπαίων πολιτικών, οι οποίοι απεγνωσμένα επιχειρούν να αυτοπροσδιορίζονται ως πεφωτισμένοι πολίτες μέσα σε ανορθολογικά καθεστώτα ανεξέλεγκτης ισχύος και συμφερόντων.

Εκείνο όμως που αποκτά για την ελληνική πολιτική κοινωνία ιδιαίτερη σημασία και βαρύτητα είναι η συμβολή του Χάμπερμας στην ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας. Οφείλουμε επιτέλους ως πολιτική κοινωνία να του αναγνωρίσουμε το χρέος μας. Προς τον μεγάλο αυτό φιλόσοφο οφείλουμε να του πούμε ως «λαός», ως «πολίτες», ως «πολιτική ηγεσία» ένα μεγάλο και ανεξαργύρωτο «ευχαριστώ».

Μπορεί μέχρι τώρα, τον Ιούλιο του 2016, να μην έχουμε αναλάβει κάποια έστω τυπική πρωτοβουλία σε υψηλό πολιτειακό επίπεδο να τιμήσουμε τον Χάμπερμας για τη συμβολή του στην ευρωπαϊκή πορεία της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι στο επίπεδο του πνεύματος (κατά τον Χέγκελ) η συνεισφορά του φιλοσόφου Χάμπερμας δεν είναι ανεκτίμητη.

Αρκεί μόνο να σκεφτούμε ότι χαρακτήρισε την περιώνυμη συμφωνία των Βρυξελλών της 13ης Ιουλίου 2015 ως αποδόμηση του πνεύματος της Ευρώπης.

Επειδή όμως ποτέ δεν είναι αργά, ως πολιτική κοινωνία έχουμε την ιστορική ευκαιρία να τιμήσουμε τον Γιούργκεν Χάμπερμας έστω και την τελευταία στιγμή. Η πολιτική ευγνωμοσύνη απευθύνεται προς τον μεγάλο φιλόσοφο της εποχής μας, ο οποίος με τη στάση του καθοδηγεί την Ελλάδα στην ιστορική προοπτική της.

Κατά την ιδιωτική μας συνάντηση στην οικία του Χάμπερμας τον Απρίλιο του 2015, δεν θα ξεχάσω την «υπαρξιακή αγωνία» του για την ιστορική τύχη της ελληνικής κοινωνίας εν όψει των επικείμενων εξελίξεων.

Ο ίδιος ο φιλόσοφος ένιωθε ότι το «ελληνικό πρόβλημα» είναι το προσωπικό πρόβλημά του. Με τη φιλοσοφική, τη θεωρητική και την πολιτική στάση του ο Γιούργκεν Χάμπερμας απέναντι στο δυσεπίλυτο «ελληνικό πρόβλημα» κατέστησε σαφείς δύο διαστάσεις του:

πρώτον, ότι ο ίδιος υπερβαίνει την ιστορική κατηγορία «φιλέλληνας» και αυτοπροσδιορίζεται ως «Ελληνας» στο συνειδησιακό επίπεδο επίλυσης ενός παγκοσμίου προβλήματος και δεύτερον, ότι το «ελληνικό πρόβλημα» δεν είναι τεχνοκρατικό ζήτημα, αλλά είναι παγκόσμια υπόθεση πολιτικής συγκρότησης της ίδιας της Ευρώπης ως συνειδησιακής καταστάσεως του κόσμου.

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μεταπολεμική Ιστορία των σχέσεων Ευρώπης - Ελλάδας
Επειδή η Ευρώπη ως «πράγμα» είναι σοβαρή υπόθεση για όλα τα άτομα τα οποία ορίζουμε τους εαυτούς μας ως Ευρωπαίους, δεν μπορεί να αφεθεί στους τεχνοκράτες, και όσον αφορά τη διαχείριση των προβλημάτων της...
Η μεταπολεμική Ιστορία των σχέσεων Ευρώπης - Ελλάδας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πέντε Ελλάδες μου
Οι αρνηθέντες (οχι-φρονούντες) έρχονται αντιμέτωποι με μια εξωτερική πίεση μεγατόνων, γιατί σκέφτονται ότι μπορούν να κινηθούν πέρα από δεσμεύσεις και παραδομένες αντιλήψεις, που εδώ και δεκαετίες ορθώνονται...
Οι πέντε Ελλάδες μου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανελεύθερος φιλελευθερισμός
Η περίπτωση του Ρωμανού με έβαλε σε ορισμένες σκέψεις σχετικά με τον νεοελληνικό «φιλελευθερισμό». Πολλές φορές γίνεται αναφορά στον ελληνικό «εξαιρετισμό» σε σχέση με το ευρωπαϊκό μοντέλο. Ως παραδείγματα...
Ανελεύθερος φιλελευθερισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φορολογική μεταρρύθμιση της Ν.Δ. και ο ολλανδικός δρόμος
Οι άμεσες επενδύσεις στον πρωτογενή και στον δευτερογενή τομέα έχουν εγκαταλείψει εδώ και πολύ καιρό την Ευρώπη η οποία περνά περίοδο αποεπένδυσης. Οι μοναδικές επενδύσεις αφορούν τις υπηρεσίες και...
Η φορολογική μεταρρύθμιση της Ν.Δ. και ο ολλανδικός δρόμος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η λογοτεχνία σε μια πολυσύχναστη παραλία
Σήμερα η αχρειότητα ίσως δεν είναι σε μας μια κατηγορία αλλά μια σχεδόν παγκόσμια κατάσταση; Αυτή η μάζα ανθρώπων που συνωστίζεται ευχαριστημένη για τον εαυτό της στις παραλίες μπορεί ακόμη να είναι ένα...
Η λογοτεχνία σε μια πολυσύχναστη παραλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από την επιστήμη στη «σαχλαμάρα»: bullshit
Προσφάτως, όλοι μας, χωρίς να το θέλουμε (κατά τον μήνα Αύγουστο), συμμετείχαμε σε μια υποτίθεται επιστημονική αντιπαράθεση ανάμεσα στον κορυφαίο Αμερικανό κοινωνικό ανθρωπολόγο Michael Herzfeld και τη...
Από την επιστήμη στη «σαχλαμάρα»: bullshit

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας