• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 25.4°C / 31.2°C
    3 BF
    53%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.2°C / 29.8°C
    4 BF
    63%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.0°C / 32.6°C
    3 BF
    44%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    3 BF
    26%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.6°C / 31.0°C
    2 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.4°C / 27.4°C
    2 BF
    34%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.1°C / 29.1°C
    2 BF
    41%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.1°C / 26.9°C
    1 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.3°C / 28.9°C
    3 BF
    48%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 26.8°C
    5 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    3 BF
    70%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.2°C / 27.9°C
    4 BF
    54%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    30°C 25.5°C / 29.9°C
    2 BF
    45%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 27.1°C
    4 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 25.6°C / 30.8°C
    1 BF
    37%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.3°C / 25.5°C
    1 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.5°C / 26.7°C
    3 BF
    83%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.4°C / 25.4°C
    3 BF
    41%

Το αγαθό και το αληθές

  • A-
  • A+

Μια κριτική θεώρηση –ιστορική, φιλοσοφική, γνωσιολογική, αλλά και αρετολογική, υπό την αρχαιοελληνική της πρωταρχική σημασία– των προβεβλημένων αρχών και αξιών του Δυτικού Πολιτισμού, από τις απαρχές του μέχρι τη μετανεωτερική μας εποχή, σαφέστατα καταδεικνύει μια σταδιακή και ολοκληρωμένη στις μέρες μας μετάβαση από μια ουσιοκρατική κοσμοθεώρηση σε μια αξιακά σχετικιστική και επιφανειακά ωφελιμιστική και πραγματιστική σκέψη και πράξη, που στο πλαίσιο του καλπάζοντος νεοφιλελευθερισμού και με το πρόσχημα μιας ατέρμονης και ευεργετικής δήθεν για την ανθρωπότητα ανάπτυξης καταστρέφει πλέον, μέρα με τη μέρα, ολόκληρο τον πλανήτη.

Το βασικό χαρακτηριστικό του αρχαιοελληνικού πολιτισμικού «παραδείγματος», το αγαθό –όπως κυρίως αυτό εκφράζεται στη σωκρατική, την πλατωνική και την αριστοτελική φιλοσοφία– εξοστρακίστηκε, στη σύγχρονή μας εποχή, από το φαντασιακό μας και τη θέση του πήραν πλέον το ορθό και το επιστημονικά εδραιωμένο αληθές.

Η επιστημονικά εδραιωμένη αυτή αλήθεια, έχοντας πάρει το προβάδισμα έναντι του αγαθού, αποξενωμένη πλέον από ηθικές αρχές και αξίες, εύκολα μπορεί να υποστηρίξει, εκφρασμένη τώρα μέσα από έναν επίμονο επιστημονισμό, την οποιαδήποτε αθλιότητα απέναντι στον άνθρωπο και το περιβάλλον.

Κι εδώ βέβαια, ο θετικής έμπνευσης αυτός επιστημονισμός (και δεν αναφέρομαι ασφαλώς στην επιθυμητή επιστημοσύνη, που τόσα ευεργετικά προσφέρει) μαζί με τον τεχνοκρατισμό και τον οικονομισμό δεν παραπέμπουν μόνο στον φασίστα Μένγκελε, με τα αποτρόπαια πειράματά του και με τη βιολογικού τύπου ευγονική του, αλλά και σε μια κοινωνικού και οικονομικού τύπου ευγονική, που παγκόσμια πλέον σήμερα εφαρμόζεται από τα «γεράκια» του νεοφιλελευθερισμού εις βάρος όχι μόνο ταλαίπωρων ανθρώπων αλλά και ολόκληρων λαών.

Τίποτε βέβαια από όλα αυτά δεν θα συνέβαινε κατ’ αυτόν τον τρόπο, αν αυτή η διαχρονικά σταδιακή υποχώρηση της έννοιας του αγαθού δεν πήγαινε χέρι χέρι με τον ανθρώπινο εγωισμό, την έλλειψη του μέτρου, την εξουσιομανία του ανθρώπου, τη ζωώδη του φύση και την απληστία του.

Ποια είναι όμως τα βασικά ιστορικά και γνωσιολογικά στάδια αυτής της πολύ ιδιαίτερης μετάβασης, από το αρχαιοελληνικό στο σύγχρονο και μετανεωτερικό μας «παράδειγμα», και ποιες οι σημερινές μας δυνατότητες αλλαγής πλεύσης;

Εντελώς επιγραμματικά, για το πρώτο ερώτημα, θα μπορούσαν να αναφερθούν:

α) Ο ρωμαϊκός πολιτισμός, με την υλιστική, ωφελιμιστική και πραγματιστική του πολιτική της ισχύος,

β) Η αυγουστίνεια ωφελιμιστική φιλοσοφία,

γ) Η επιστημονική επανάσταση του 17ου αιώνα, με το βακωνικό και καρτεσιανό πρόταγμα για την εκμετάλλευση και καθυπόταξη της φύσης (βλ. και «Εφ.Συν.», 20.4.2016),

δ) Ο Διαφωτισμός, με τον υποκειμενισμό του (απαρχή του ξέφρενου, στη συνέχεια, ατομικισμού), την αποθέωση του ορθού λόγου έναντι των συναισθημάτων (επομένως και της ενσυναίσθησης) και την απόρριψη της παράδοσης και της έννοιας της ιερότητας,

ε) Οι δύο βιομηχανικές επαναστάσεις, στα τέλη περίπου του 18ου και του 19ου αιώνα,

στ) Τα ρεύματα του θετικισμού και του νεοθετικισμού τον 19ο και τον 20ό αιώνα, και τέλος,

ζ) Ο μετανεωτερικός πραγματισμός.

Ασφαλώς, κανένα από τα στάδια αυτά, που το καθένα του γεμίζει σήμερα, κειμενικά, ολόκληρες βιβλιοθήκες, δεν είχε και δεν έχει μια μονοσήμαντα θετική ή αρνητική επίδραση στις οποιεσδήποτε εξελίξεις, τεχνοεπιστημονικές, ιδεολογικές, επιστημολογικές, κοινωνικο-ηθικές, πολιτικές, οικονομικές, εκπαιδευτικές ή άλλες. Αλλωστε, τα φαινόμενα όλα αυτά είναι τόσο σύνθετα από μόνα τους και τόσο σύνθετα αλληλοεξαρτώμενα που μόνο ένας θετικιστής θα μπορούσε να υποστηρίξει μια ακριβή συσχέτιση και αξιολόγησή τους.

Τι θα μπορούσαμε λοιπόν άραγε να προτάξουμε σήμερα, σε παγκόσμιο επίπεδο, ως αντίσταση σε αυτή την επέλαση ενός αρπακτικού οικονομικού και κοινωνικο-πολιτικού δόγματος, που αγνοεί πλήρως τις έννοιες του αγαθού και του ιερού, προτάσσει την οικονομία πάνω από την πολιτική και καταστρέφει τις ανθρώπινες κοινωνίες και ολόκληρο τον πλανήτη;

Στο ερώτημα αυτό, που η απάντησή του θα επικεντρωθεί στην έννοια της ουσιοκρατίας –η οποία επίσης έχει εξοστρακιστεί, στο πλαίσιο του νεοφιλελευθερισμού, από τα «θέατρα και τα αμφιθέατρα» του κόσμου και έχει επίσης τις ρίζες της στις απαρχές του Δυτικού Πολιτισμού– θα επανέλθω στο επόμενό μου άρθρο.

* καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σημειώσατε Χ
Είναι πιο δύσκολο να μιλάς για φυγή αν είσαι της θεωρητικής κατεύθυνσης. Φίλοι μου φαρμακοποιοί, μηχανικοί, γιατροί μιλούν μια διεθνή γλώσσα. Εμείς δεν μπορούμε να παίξουμε με τους ίδιους όρους. Μόνο αν...
Σημειώσατε Χ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ιός με την κορόνα και η αντικοινωνικότητα
Ενας παραλλαγμένος μεσαιωνικός σκοταδισμός γίνεται όλο και πιο ορατός, αφού τεχνολογία και επιστήμη γίνονται μπούμερανγκ για τον αποξενωμένο από τη φύση και εαυτό του δημιουργό τους.
Ο ιός με την κορόνα και η αντικοινωνικότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ιδέα της προόδου στην αρχαιότητα
Αν και η ιδέα της προόδου θεωρείται παιδί του Διαφωτισμού –και αποτελούσε, ως ιδεώδες, ένα από τα βασικότερα προτάγματά του– δεν ήταν εντελώς ξένη στην αρχαιότητα, παρόλο που ως έννοια απουσιάζει από την...
Η ιδέα της προόδου στην αρχαιότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τον Σωκράτη
Το «κάτι» έχει ανάγκη να εξηγηθεί ενώ το τίποτα υφιστάμενο δικαίως δεν απαιτεί εξήγηση, αφού κίνηση και νόηση αποτελούν αναπόσπαστα λειτουργικότητα διαγράφοντας χωροχρονική διάσταση.
Για τον Σωκράτη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τάξεις, κείμενα, σημεία
Οι κοινότητες αποδέχονται και κατέχουν, με διαφορετικούς τρόπους στη σκακιέρα του φαντασιακού τους, διάφορες τάξεις και σύνολα σημείων που σταδιακά –και μέσα από μια σειρά ακόμη και σύνθετων πράξεων–...
Τάξεις, κείμενα, σημεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το περπάτημα
Είναι περίεργο το πώς οι άνθρωποι εξαρτιόμαστε από το είδος των παπουτσιών που φοράμε και αν τα φοράμε.
Το περπάτημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας