Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το βρετανικό δημοψήφισμα και η άνοδος της Ακροδεξιάς

Το Brexit ήταν μια απόφαση με βαθιά ιστορικά και πολιτιστικά εθνικά κίνητρα, αλλά και πως τα κίνητρα αυτά εξέλαβαν εκρηκτικές διαστάσεις λόγω των αδιέξοδων πολιτικών της Ε.Ε. μετά το 2008

Το βρετανικό δημοψήφισμα και η άνοδος της Ακροδεξιάς

  • A-
  • A+

Δύο κυρίως τρόποι υπάρχουν για να κατανοήσει κανείς την έκβαση του βρετανικού δημοψηφίσματος. Ο πρώτος είναι να το συνδέσει με την ιστορική ιδιαιτερότητα της Βρετανίας και την πολυτάραχη σχέση της με την ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Ας μην ξεχνάμε ότι οι δύο πρώτες αιτήσεις ένταξης των Βρετανών προς την Ε.Κ. απορρίφθηκαν από τον πρόεδρο Ντε Γκολ, διότι ο ευρωπαϊσμός τους κρίθηκε ανεπαρκής, ενώ η Βρετανία υπήρξε επίσης το μόνο κράτος που διεξήγαγε δημοψήφισμα εξόδου από την Κοινότητα αφού είχε ήδη γίνει μέλος.

Η δεύτερη προσέγγιση είναι να συνδέσει κανείς τη νίκη του Brexit με τη διαδικασία αποσύνθεσης της Ε.Ε. μετά την κρίση του 2008.

Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι μετά το 1961, η Βρετανία πάντα συμβίβαζε τον μετα-αποικιακό εθνικισμό της με τα οικονομικά οφέλη της ένταξης στην Ε.Ε. Επομένως, το γεγονός ότι ο συμβιβασμός αυτός ανατράπηκε τώρα και όχι νωρίτερα υποδηλώνει πως κάτι σημαντικό άλλαξε πρόσφατα στις σχέσεις Βρετανίας - Ε.Ε.

Νομίζω πως για να κατανοήσουμε πλήρως αυτό που συνέβη στις 23 Ιουνίου είναι απαραίτητο να υιοθετήσουμε και τις δύο προσεγγίσεις ταυτόχρονα.

Πρέπει δηλαδή να συνειδητοποιήσουμε ότι το Brexit ήταν μια απόφαση με βαθιά ιστορικά και πολιτιστικά εθνικά κίνητρα, αλλά και πως τα κίνητρα αυτά εξέλαβαν εκρηκτικές διαστάσεις λόγω των αδιέξοδων πολιτικών της Ε.Ε. μετά το 2008.

Το πρώτο συμπέρασμα που συνάγεται από αυτήν τη διπλή οπτική είναι ότι το Brexit δεν πρόκειται να δρομολογήσει κατ’ ανάγκη παρόμοιες αντιδράσεις σε άλλα κράτη της Ενωσης, υπό τον όρο ότι στο μεταξύ τα αίτια της σημερινής ευρωπαϊκής κρίσης θα αρχίσουν να αντιμετωπίζονται.

Κάτι τέτοιο, βεβαίως, θα απαιτούσε τον τερματισμό της αέναης λιτότητας εντός της ευρωζώνης, τον εκδημοκρατισμό των θεσμών της Ε.Ε. και την αποτελεσματική αντιμετώπιση του Γερμανικού Ζητήματος.

Παρά τις δυσκολίες, οι προοπτικές μιας τέτοιας λύσης υπάρχουν ακόμη, αρκεί οι προοδευτικές δυνάμεις της Ευρώπης να συσπειρωθούν αμέσως γύρω από πλατιές συμμαχίες κατά της λιτότητας στο πρότυπο του Λαϊκού Μετώπου. Η κυβέρνηση Κόστα στην Πορτογαλία αποτελεί ενδεικτικό παράδειγμα.

Το δεύτερο συμπέρασμα που προκύπτει από τη διπλή ερμηνεία του βρετανικού δημοψηφίσματος είναι ότι οι καθεστωτικές ιδεοληψίες, όπως η περιβόητη θεωρία του εξευρωπαϊσμού, δεν είναι μόνο ανεπαρκείς, αλλά και επικίνδυνες.

Περιπτώσεις όπως αυτή τη Βρετανίας (αλλά και της Ελλάδας μετά το 2010) επιβεβαιώνουν τραγικά ότι η μακροχρόνια αλληλεπίδραση μιας χώρας με τους θεσμούς της Ε.Ε. δεν οδηγεί απαραίτητα στον «εξευρωπαϊσμό» της.

Αντιθέτως, τόσο η βρετανική όσο και η ελληνική εμπειρία δείχνουν ότι, ιδίως όταν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υπολειτουργούν ή επιβάλλουν αυταρχικά «τη λογική τους», συχνά προκαλούνται ανεπιθύμητες αντιδράσεις πυροδοτώντας μια βραδυφλεγή διαδικασία αποευρωπαϊσμού.

Το Brexit συνιστά την πιο τρανταχτή απόδειξη της ύπαρξης αυτού του φαινομένου, δηλαδή μιας αρνητικής διαλεκτικής σχέσης όπου η στενότερη αλληλεπίδραση κάποιων εθνών-κρατών με την Ε.Ε. τελικά αναμοχλεύει τα εθνικιστικά ανακλαστικά τους, καλλιεργώντας την ξενοφοβία, τον λαϊκισμό και τη φυγή προς ένα δήθεν «ένδοξο» προενταξιακό παρελθόν.

Τρίτον, η ερμηνεία του Brexit ως συνδυασμού εθνικών και ευρωπαϊκών παραγόντων μάς επιτρέπει ακόμη να δούμε καλύτερα την κεντρική επίδραση της Ακροδεξιάς.

Οι ευρωσκεπτικιστές πάντα υπήρξαν πονοκέφαλος για τους ηγέτες των Βρετανών Συντηρητικών, εξαιρουμένης της κ. Θάτσερ. Ομως η κομματική ενότητα και η επιθυμία διατήρησης της εξουσίας τούς επέβαλαν έναν σημαντικό βαθμό αυτοσυγκράτησης.

Ωστόσο, η άνοδος του Κόμματος Βρετανικής Ανεξαρτησίας (UKIP) μετά τις ευρωεκλογές του 2004, χρησιμοποιώντας τον λαϊκιστικό λόγο της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς, άρχισε να μετατρέπει τον ευρωπαϊσμό της εκάστοτε ηγεσίας των Συντηρητικών σε εκλογικό μειονέκτημα.

Το UKIP μπορούσε τώρα να αφαιρεί μια κρίσιμη μάζα ευρωσκεπτικιστών, υποχρεώνοντας έτσι τον Κάμερον να υποσχεθεί το 2013 ένα ριψοκίνδυνο δημοψήφισμα προκειμένου να τους επαναφέρει στο κόμμα του.

Κρίσιμο ρόλο, τέλος, έπαιξε η ικανότητα της Ακροδεξιάς να παρουσιάσει τη μαζική προσέλευση μεταναστών από την Ανατολική Ευρώπη ως δήθεν οικονομική συμφορά.

Μετά τη διεύρυνση του 2004, η καθαρή μετανάστευση από την Ε.Ε. πράγματι ανήλθε στο 1,3 εκατομμύριο, ενώ τα προηγούμενα 12 χρόνια μόλις ξεπερνούσε τις 150.000. Ομως, ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί μόλις στο 2% του πληθυσμού της Βρετανίας, ενώ η συμβολή των μεταναστών στην ανάπτυξη υπήρξε γενικά θετική.

Από το 1990 ωστόσο, η κ. Θάτσερ προπαγάνδιζε τη «διεύρυνση» της Ε.Κ. ως το αντίδοτο των ευρωσκεπτικιστών κατά της «εμβάθυνσης» που πρότειναν οι ευρωπαϊστές. Ο χρόνος, δυστυχώς, τη δικαίωσε ως προς τη Βρετανία. Το όραμά της όμως πρέπει να ηττηθεί σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη.

* Επίκουρος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Κόβεντρι της Βρετανίας

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο επιτάφιος της ευρωπαϊκής ενότητας
Με την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξακολουθεί να παραπαίει από την ελληνική κρίση χρέους του 2015, η δρακόντεια «λύση» της οποίας ρίχνει τη βαριά σκιά της πάνω στην επίφαση δημοκρατικής νομιμοποίησης της, η ψήφος της...
Ο επιτάφιος της ευρωπαϊκής ενότητας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ευρωπαϊκό καράβι βουλιάζει στον Τάμεση
Το όνειρο μιας δυνατής και ενωμένης Ευρώπης κινδυνεύει να βυθιστεί στον Τάμεση έξι δεκαετίες μετά την ίδρυσή της. Η ένωση που συστήθηκε για να δώσει τέλος στους πολέμους και να χαράξει ένα ελπιδοφόρο, ειρηνικό...
Το ευρωπαϊκό καράβι βουλιάζει στον Τάμεση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναρχία στην Ε.Ε.;
Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου είναι το σημείο τομής διαφορετικών και συγκρουόμενων τάσεων, οπότε δεν προσφέρεται για μονοπαραγοντικές ερμηνείες. Το Brexit δεν ήταν ούτε η εξέγερση των...
Αναρχία στην Ε.Ε.;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το μήνυμα του Brexit
Σε σύγκριση με τις βουλευτικές εκλογές, το μεγάλο πλεονέκτημα του δημοψηφίσματος υποτίθεται ότι είναι η καθαρότητα. Τα πράγματα φαίνονται απλά αλλά δεν είναι. Γιατί, όσο παράξενο κι αν ακούγεται, το τίμημα για...
Το μήνυμα του Brexit
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το νεοφιλελεύθερο σχέδιο αρχίζει να απονομιμοποιείται
Οπως το περσινό ελληνικό «όχι», το βρετανικό δημοψήφισμα είναι μια μεγάλη νίκη της δημοκρατίας. Οι Βρετανοί καταψήφισαν τις πολιτικές της λιτότητας, την ανεργία, την αύξηση των ανισοτήτων, την περιφρόνηση των...
Το νεοφιλελεύθερο σχέδιο αρχίζει να απονομιμοποιείται
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το διακύβευμα είναι ταξικό
Η Αγγλία είναι, ιστορικά, μια βαθιά ταξική κοινωνία, και γίνεται ακόμα περισσότερο λόγω της σημερινής κυβέρνησης. Το Brexit έδωσε την ευκαιρία σε πολλούς ξενοφοβικούς και ρατσιστές να κρυφτούν πίσω από τις...
Το διακύβευμα είναι ταξικό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας