Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Κίνα με το βλέμμα του Νίκου Καζαντζάκη

Η Κίνα με το βλέμμα του Νίκου Καζαντζάκη

  • A-
  • A+

Ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφθηκε τη «χελώνα των εθνών», όπως αποκαλούσε την Κίνα, το 1935 και το 1957. Και τις δύο φορές είχε μια σφοδρή επιθυμία να ταξιδέψει στη μακρινή χώρα της «Πέρα Ανατολής», οφειλόταν όμως σε διαφορετικούς λόγους.

Στο πρώτο ταξίδι, προείχαν η αγάπη του για τον κινεζικό πολιτισμό και ο θαυμασμός του για τη δύναμη του κινεζικού λαού. Αντίθετα, στο δεύτερο ταξίδι υπερτερούσαν ο ενθουσιασμός του για τη Νέα Κίνα και η επιθυμία του να δει τις αλλαγές που είχαν συντελεστεί. Σκεφτόταν να καταγράψει τις διαφορές σε ένα βιβλίο με τον τίτλο «Μετά είκοσι χρόνια», αλλά δεν πρόλαβε.

Την πρώτη φορά η Κίνα ήταν γι’ αυτόν «ένα καινούργιο λιβάδι» για τις πέντε αισθήσεις, ενώ τη δεύτερη φορά ένιωθε νοσταλγία και πόθο να την ξαναδεί.

Οταν στο πρώτο ταξίδι ένας Κινέζος φίλος τον ρώτησε τι άραγε θα καταλάβαινε από το Ουράνιο Βασίλειο, ο Καζαντζάκης του απάντησε «δεν έρχομαι για να καταλάβω». Ηθελε να δει, να ακούσει, να οσφρισθεί, να γευθεί, να αγγίξει, γιατί γι’ αυτόν η ψυχή ήταν «συγγυμνασία πασών των αισθήσεων».

Στο δεύτερο ταξίδι κυριαρχούσε η μεγάλη επιθυμία της επιστροφής. «Πάντα ο νους μου στην Κίνα», έγραφε στην Αγνή Ρουσοπούλου· και σε φίλο του λίγο πριν από την αναχώρησή του: «Χαίρομαι που θα κάνω ένα μεγάλο ταξίδι και θα ξαναδώ την Alma Mater, την Ασία».

Οταν έφτασε στην Κίνα το 1935, η χώρα ήταν ένα χάος. Ντόπιες και ξένες δυνάμεις σε μια βίαιη και αμείλικτη σύγκρουση. Ηταν οι μέρες που ο παλιός κόσμος κατέρρεε και ο καινούργιος μαχόταν να πάρει τη θέση του. Οι κομμουνιστές προέλαυναν από τον Νότο και οι Ιάπωνες κατευθύνονταν προς το Πεκίνο από τον Βορρά.

Τελικά, από τους 80.000 στρατιώτες που είχαν ξεκινήσει από το Τζιανγκσί για τη Μεγάλη Πορεία, έφτασαν 8.000 στη Γιανάν, διανύοντας 12.500 χιλιόμετρα σε 370 μέρες.

Το 1957 ήταν στο τέλος της η εκστρατεία με το σύνθημα «Αφήστε εκατό λουλούδια να ανθίσουν και εκατό σχολές να αμιλλώνται». Ο Καζαντζάκης είδε τον Τσου Ενλάι να μιλάει στο κινεζικό κοινοβούλιο για την κυβερνητική πολιτική και να υπόσχεται ότι ενωμένος ο κινεζικός λαός θα πολεμήσει «τους δεξιούς αντισοσιαλιστές». Οταν, μετά την ομιλία, τον παρουσίασαν μαζί με τους άλλους ξένους καλεσμένους στον Κινέζο πρωθυπουργό, τον παρακάλεσε να ενδιαφερθεί για την τύχη της Κύπρου.

Οι πρώτες παρατηρήσεις στο Κόκκινο Τετράδιο, όπου κατέγραφε τις εντυπώσεις του, αφορούσαν τις αλλαγές στην κινεζική πρωτεύουσα: «Πόσο άλλαξε, χάλασε το Πεκίνο! Οχι λαντέρνες πια και πολύβουο κίτρινο πλήθος. Ηλεχτρικά, αμερικανοποίηση, όλες πια οι πολιτείες εξευτελίστηκαν». Και σε φίλο του στη Γαλλία: «Εδώ ο τουρίστας έχει λίγα να δει. Ο άνθρωπος όμως πολλά».

Περπατώντας στα στενά δρομάκια, μάταια αναζητούσε με τη φλογερή του ματιά τις γυναίκες με τα μικροσκοπικά δεμένα ποδαράκια και τους γερο-μανδαρίνους με τις γυαλιστερές ρόμπες και τα μακριά αραιά γενάκια. Ούτε έβλεπε πια την «αρπαχτική ματιά των Ασπρων και το θανάσιμο μίσος των Κίτρινων».

Εβλεπε αντίθετα αστυνομικούς, αυτοκίνητα, χιλιάδες ποδήλατα και ρικσό χωρίς τους «ανθρώπους-άλογα». Δεν υπήρχαν μιζέρια, αθλιότητα, αρρώστιες και διαφθορά· ούτε γυμνά παιδιά, λεπροί άνδρες και μισόγυμνες γυναίκες στα σοκάκια. Το Πεκίνο ήταν καθαρό! Και μαζί με τη βρόμα είχαν εξαφανιστεί η χολέρα, ο τύφος και η ευλογιά. Υπήρχαν νοσοκομεία, σχολεία, ανοικοδόμηση, αγροτική μεταρρύθμιση, ευγένεια και χαμόγελα.

Στα ταξίδια του συνάντησε μανδαρίνους, αρχόντισσες, διανοούμενους, καλλιτέχνες και πολιτικούς. Γνώρισε τους μεγάλους συγγραφείς Μάο Ντουν και Γκούο Μορούο, τον γηραιό ζωγράφο Τσι Παϊσί, που είχε τιμηθεί, όπως και ο ίδιος, με το Βραβείο Ειρήνης, τον σπουδαίο ηθοποιό της Οπερας του Πεκίνου Μέι Λανφάν και τον Χου Σι, τον κίτρινο Ψυχάρη, όπως τον αποκαλούσε, εξαιτίας των αγώνων του για την επικράτηση της ζωντανής γλώσσας του λαού.

Ο Καζαντζάκης είδε με ενθουσιασμό το κινεζικό εγχείρημα και εκφράστηκε με θαυμασμό για τους αγώνες των Κινέζων κομμουνιστών για την ελευθερία τους και τα θετικά βήματα της κυβέρνησής τους. «Η Δύση είναι σάπια, δεν είμαι Ευρωπαίος, το μέλλον ανήκει στην Ανατολή», πίστευε. Η αγάπη του για τη χώρα ήταν τόση που τον έκανε να επιθυμεί να ζήσει μερικά χρόνια στο Πεκίνο· επιθυμία που θα πραγματοποιούνταν αν δεν προλάβαινε ο θάνατος, στο τέλος του δεύτερου ταξιδιού.

Το τελευταίο βράδυ, στην Καντόνα, νιώθοντας ότι δεν θα ξανάβλεπε τη χώρα που τόσο αγαπούσε, έγραφε θλιμμένος: «Αποχαιρέτα την την Αλεξάνδρεια που χάνεις…».

*Αναπληρώτρια καθηγήτρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου

  

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι έχει απομείνει από τον Καρλ Μαρξ;
Με αφορμή την επέτειο των 200 ετών από τη γέννηση του Καρλ Μαρξ, ενός από τους πιο γνωστούς στοχαστές και ταυτόχρονα από τους πιο αμφιλεγόμενους, δίνεται η ευκαιρία να εκτιμηθεί ο ρόλος του στην ιστορία των...
Τι έχει απομείνει από τον Καρλ Μαρξ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Σε διαλεκτική σύνδεση με την κινούμενη πραγματικότητα»
«Εφυγε» στα ενενήντα του. Πρόκειται για τον Θανάση Βακαλιό που σπούδασε Φιλοσοφία και Κοινωνικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Eötvös Lorand της Βουδαπέστης, αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Φιλοσοφίας από την Ουγγρική...
«Σε διαλεκτική σύνδεση με την κινούμενη πραγματικότητα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μαρξ ανάμεσά μας…
Ο Μαρξ μπαίνει, φορώντας μαύρη ρεντιγκότα και μαύρο γιλέκο, λευκό πουκάμισο και μαύρο παπιγιόν και μας λέει: «Ζήτησα να επιστρέψω, έστω για λίγο… Εκεί πάνω επιτρέπεται να διαβάζεις, ακόμα και να βλέπεις...
Ο Μαρξ ανάμεσά μας…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα κόκκινα και τα μαύρα αστέρια της Α΄ Διεθνούς
Το πιο σημαντικό στο βιβλίο είναι ότι αποτελεί μία από τις ελάχιστες συστηματικές προσπάθειες να μελετηθούν προσεκτικά οι διαφορές, τα λάθη και οι συνεισφορές των δύο ρευμάτων (του μαρξισμού και του...
Τα κόκκινα και τα μαύρα αστέρια της Α΄ Διεθνούς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πολιτιστική επανάσταση και τα διδάγματά της
Τα παραπάνω μοιάζουν σαν πρωθύστερη απάντηση όχι μόνο σε ερωτήματα που αφορούν κατοπινές εξελίξεις στην Κίνα, αλλά και σε ερωτήματα που απασχολούν πλέον πλατιές μάζες αγωνιστών της Αριστεράς, μετά τις...
Η πολιτιστική επανάσταση και τα διδάγματά της
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι καπνό φουμάρεις;
Να πω την αμαρτία μου, χάζευα τα επιδέξια χέρια που μαστόρευαν την καπνική απόλαυση. Το χάζευα ως θέαμα, είχα πριν από πολλά χρόνια αποσκιρτήσει από την ομάδα των καπνιστών.
Τι καπνό φουμάρεις;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας