• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 31.2°C / 35.8°C
    4 BF
    37%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    33°C 29.9°C / 36.0°C
    3 BF
    47%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.2°C / 37.0°C
    1 BF
    45%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 33.6°C
    2 BF
    33%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.9°C / 33.0°C
    4 BF
    42%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 33.0°C / 37.1°C
    2 BF
    44%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.1°C / 29.5°C
    1 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    35°C 35.2°C / 35.2°C
    1 BF
    20%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.4°C / 33.2°C
    4 BF
    49%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 31.2°C
    4 BF
    48%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.8°C / 30.4°C
    5 BF
    42%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.6°C / 29.7°C
    3 BF
    70%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    0 BF
    58%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.3°C / 32.9°C
    0 BF
    35%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    33°C 30.5°C / 33.8°C
    2 BF
    34%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 31.8°C
    3 BF
    43%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.3°C / 36.0°C
    3 BF
    29%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.3°C / 29.4°C
    3 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    34°C 30.7°C / 33.9°C
    3 BF
    36%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.5°C / 28.5°C
    0 BF
    53%

Μεταπολίτευση: η Ελλάδα στο μεταίχμιο δύο εποχών

  • A-
  • A+

Ήταν το Καστελόριζο ο τόπος θυσίας και η υπογραφή του πρώτου Μνημονίου η ληξιαρχική πράξη θανάτου της Μεταπολίτευσης; Η περίοδος 1974-2009 (Μεταπολίτευση) μπορεί να αποτιμηθεί θετικά ή αρνητικά; Πώς οραματιζόμαστε τη νέα Μεταπολίτευση στη μετα-μνημονιακή Ελλάδα;

Το να πάρει κάποιος θέση στα προαναφερθέντα όλο και πιο συχνά κι επίμονα ερωτήματα προϋποθέτει –λογικά και χρονικά- να αποδεχθεί ως αναπότρεπτο, αδιαμφισβήτητο πια γεγονός το τέλος της Μεταπολίτευσης. 

Δεν είμαι τόσο σίγουρος πάντως ότι βαριανασαίνουμε τις αναθυμιάσεις ενός τέλους εποχής κι ότι στεκόμαστε αμήχανοι μπροστά στις ωδίνες (ή οδύνες) ενός νέου, ελπιδοφόρου τοκετού.

Η συζήτηση για τη Μεταπολίτευση είναι πιο επίκαιρη από ποτέ, ως ανεξίτηλο σημάδι του παρελθόντος, ως βαριά σκιά του παρόντος, ως αχνό ίχνος ενός απροσδιόριστου μέλλοντος.

Δυστυχώς, σε εκδήλωση στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης για την πολύ αξιόλογη συλλογική προσπάθεια «Μεταπολίτευση: Η Ελλάδα στο μεταίχμιο δυο αιώνων» (σε επιμέλεια Μάνου Αυγερίδη, Έφης Γαζή και Κωστή Κορνέτη, εκδόσεις Θεμέλιο) διαπίστωσα με πικρία κι ανησυχία την παντελή απουσία νέων ανθρώπων.

Η σύγκρουση γενεών κορυφώνεται (π.χ. ασφαλιστικό), ωστόσο η ανοικοδόμηση της χώρας δεν μπορεί παρά να είναι μια διαγενεακή υπόθεση, με τις ταξικές αντιθέσεις όπως πάντα στο προσκήνιο της κοινωνικής εξέλιξης. 

Κανείς μας δεν έχει την πολυτέλεια να απέχει από την ανάγνωση της ιστορίας ως «κτήματος ες αεί», από την καταγραφή της ως βιωμένης εμπειρίας και από τη διαμόρφωσή της μέσα από τον καθημερινό αγώνα για αξιοπρεπή διαβίωση.

Με λύπη παρατηρώ να βρίσκουν εύφορο έδαφος τρία ζιζάνια-τάσεις αποδόμησης (με τη μορφή του συλλογικού ψόγου, της επιλεκτικής ανάγνωσης και του συλλογικού επαίνου αντίστοιχα) του μεταπολιτευτικού μοντέλου οργάνωσης της πολιτικής, της οικονομίας, των κοινωνικών σχέσεων, της κουλτούρας.

Πρώτον, μια τάση πλήρους αδιαφορίας εκδηλώνεται απολιτικά (με τη μορφή στείρας αγανάκτησης) και στρέφεται προς την επίτευξη αντιδημοκρατικών στόχων («να καεί το μπουρδέλο η Βουλή»). 

Η πιο αθώα πτυχή αυτής της ρηχής οργής, η οποία αδυνατεί (με ευθύνη και των ριζοσπαστικών πολιτικών σχηματισμών) να προσλάβει πιο δημιουργικά χαρακτηριστικά, αξιοποιεί αντιφιλελεύθερα κι ετερόνομα μοντέλα συλλογικής πολιτικής ευθύνης. 

Στο (ναζιστικής έμπνευσης) δόγμα της συλλογικής ευθύνης «μαζί τα φάγαμε», το οποίο εκτοξεύει για λόγους κοινωνικού αυτοματισμού η πολιτική ελίτ, το ετερόκλητο πλήθος διαμαρτυρίας αρθρώνει την αυτοάμυνά του εξίσου απόλυτα κι άκριτα («όλοι ίδιοι είναι», «ο Αλή Μπαμπά και οι 300 κλέφτες»). 

Το τσουβάλιασμα «φίλων» και «εχθρών», ο διχαστικός λόγος (Μνημόνιο-Αντιμνημόνιο) διαστρέφει ενίοτε την πολιτική αντιπαράθεση σε αντιπολιτικές ατραπούς. 

Η παρουσία νέων ανθρώπων στις συγκεντρώσεις μίσους της «αντιμνημονιακής», «αντισυστημικής» Χρυσής Αυγής αποδεικνύει περίτρανα τις επικίνδυνες προεκτάσεις που μπορεί να προσλάβει η πλήρης άρνηση και δαιμονοποίηση της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. 

Όταν ο Φύρερ των νεοναζί ξεστόμισε εν μέσω επευφημιών «αυτά τα χέρια μπορεί να χαιρετάνε ναζιστικά, αλλά είναι καθαρά» φανερώθηκε στον ύψιστο βαθμό η σχετικοποίηση της ανθρώπινης αξίας και η φετιχοποίηση του χρήματος (είναι πιο αποδεκτό ηθικά να εξοντώνεις τον «άλλο», παρά να τον κλέβεις). 

Το «όλα είναι σχετικά» είναι η αφετηρία (ας ελπίσουμε και η κατακλείδα) κάθε μηδενισμού που, ό,τι υπόσχεται, εξαντλείται στην καταστροφή (ακόμα και στον κυριολεκτικό αφανισμό με βίαια μέσα) καθετί απαξιωμένου ως «παλιού». 

Μια δεύτερη τάση υπονόμευσης του μεταπολιτευτικού κεκτημένου (λιγότερο επίφοβη ως προς τα μέσα και τους σκοπούς της έκφρασης, αλλά περισσότερο ιδιοτελής ως προς τα κίνητρα) ταυτίζει τη Μεταπολίτευση, μια ολόκληρη περίοδο με τα limit ups και limit downs της, με την ιδεοληπτική αφήγηση μεμονωμένων στιγμών της. 

Υπό αυτό το πρίσμα, πτυχές της Μεταπολίτευσης στιγματίζονται στην απεγνωσμένη προσπάθεια να δικαιωθούν τα ιερά και τα όσια της εκάστοτε ανταγωνιστικής ιδεολογίας. 

Για σημαντική μερίδα της συντηρητικής Δεξιάς η μεταπολιτευτική ιστορία της Ελλάδας χαρακτηρίζεται, με εμφυλιοπολεμική ορολογία και πρόθεση, από «ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς». 

Η κρατούσα αντίληψη στο εκσυγχρονιστικό Κέντρο προσάπτει την κατηγορία του λαϊκισμού σε κάθε κοινωνική διεκδίκηση, θεωρώντας τον «λαϊκισμό» ρίζα κάθε κακού, κάθε αρνητικής έκβασης του, καταρχήν ελπιδοφόρου, μεταπολιτευτικού εγχειρήματος (καθυστέρηση, οπισθοδρόμηση, παρασιτισμός, βαλκανοποίηση, αντιευρωπαϊσμός).

Τέλος, μεγάλο τμήμα της ριζοσπαστικής, κομμουνιστογενούς Αριστεράς επαναλαμβάνει μονότονα κι αμήχανα «η Χούντα δεν τελείωσε το '73», τηρώντας ουσιαστικά ίσες αποστάσεις μεταξύ της δικτατορίας των συνταγματαρχών και της αποκατεστημένης, ριζικά ανανεωμένης, εμβαθυμένης (έστω προβληματικής ή ανάπηρης σε διάφορα σημεία της) δημοκρατίας.

Μια τρίτη τάση σαφούς απόστασης από τη Μεταπολίτευση (ως στιγμή, γεγονός, βίωμα, διακύβευμα εν εξελίξει) είναι η άκριτη υιοθέτηση εγγενών ελαττωμάτων της μεταπολιτευτικής πρακτικής ως κεκτημένου, αδιαπραγμάτευτου τρόπου ζωής. 

Ο ρηχός εξευρωπαϊσμός, δηλαδή ο φετιχισμός του κοινού νομίσματος. Η αυτοπραγμάτωση μέσω της κατανάλωσης σαν να μην υπάρχει αύριο. 

Η διεκδίκηση ισότητας στην παρανομία. Η αναξιοκρατία μέσω της επιβράβευσης της ήσσονος προσπάθειας. 

Η τεράστια ανισότητα μεταξύ των insiders και των outsiders στην κατανομή της πίτας των προσδοκιών και των υλικών πόρων. 

Ο ασφυκτικός εναγκαλισμός με τα κεκτημένα αντί για το τρυφερό χάδι των δικαιωμάτων. Η επικράτηση του συντεχνιακού σε βάρος του καθολικού. 

Ο εφησυχασμός σε βάρος της ανησυχίας, το ατομικό βόλεμα σε βάρος ενός συλλογικού οράματος, η τυφλή πίστη σε δόγματα αντί για τη βαθιά αφοσίωση στον Άνθρωπο.

Ελπίζω να μην εκληφθεί το κείμενό μου σαν ένας ακόμα σπαραξικάρδιος επικήδειος, σαν ένα ακόμα λουλούδι (με πέταλα κι αγκάθια) στον τάφο της Μεταπολίτευσης. 

Εξάλλου, ήμουν ακόμα αγέννητος την περίοδο εκείνη (1974-1989) που έπαιρναν σάρκα και οστά οι αγώνες και μεταφράζονταν σε αιτήματα για μια καλύτερη, δημοκρατική κοινωνία. 

Ήμουν ακόμα ανύπαρκτος τότε που η Γενιά του Πολυτεχνείου έσπερνε τον κήπο για να βλαστήσουν «ψωμί, παιδεία, ελευθερία», αλλά ρίζωναν βαθιά στη γη οι κοντόφθαλμες προσωπικές επιδιώξεις και οι προαιώνιες συλλογικές αυταπάτες.
 
Ως παιδί της κατασταλαγμένης, απομαγεμένης περιόδου της Μεταπολίτευσης (1989-2008) και ως πολίτης επισφαλών δικαιωμάτων (στην εργασία και την ευτυχία) στην Ελλάδα της κρίσης καταθέτω απλώς την ταπεινή μου μαρτυρία, την πλανερή μου αλήθεια. 

Το διάστημα 1974-2009, εκείνο στο οποίο συμφωνούμε όλοι ότι εκδηλώθηκε η μεταπολιτευτική δυναμική, δεν είναι ούτε ο υπέρτατος θεός ούτε ο απόλυτος δαίμονας. 

Υπάρχουν σημαντικά κομμάτια του μεταπολιτευτικού παζλ που πρέπει να ανακτήσουμε όχι μόνο ως ιστορική μνήμη, αλλά και ως καθημερινό βίωμα (κοινωνικό κράτος δικαίου, εκδημοκρατισμός της πολιτικής ζωής). 

Άλλα, που οι γονείς μας άφησαν στη μέση και έχουμε χρέος απέναντι στους εαυτούς μας, την κοινωνία μας και τις επόμενες γενιές να ολοκληρώσουμε (θεσμικός και διοικητικός εκσυγχρονισμός του κράτους, παραγωγική ανασυγκρότηση του τόπου). 

Κι άλλα, που οφείλουμε να πετάξουμε στον κάλαθο των αχρήστων (κομματοκρατία, ατομικισμός, blame game του τύπου «μιλάς κι εσύ που…»), ώστε να ξαναχτίσουμε ο καθένας και όλοι μαζί, χωρίς ανεπιθύμητα βαρίδια, βήμα-βήμα από το μηδέν το νέο μας συλλογικό, χειραφετητικό όραμα (ενδεχομένως και τη νέα μας μεγάλη συλλογική αυταπάτη).

* Δικηγόρος, ΜΔΕ Ιστορίας, Φιλοσοφίας & Κοινωνιολογίας του Δικαίου (ΑΠΘ)

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντισυστημισμός και «αντισυστημισμός»
Εχει επικρατήσει εδώ και αρκετά χρόνια στη δημόσια αντιπαράθεση η άποψη πως ένα καίριο χαρακτηριστικό των «λαϊκισμών» –δεξιών και αριστερών– είναι ο αντισυστημισμός τους.
Αντισυστημισμός και «αντισυστημισμός»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πότε τελείωσε ο Εμφύλιος;
Το γεγονός και μόνο ότι η Αριστερά κέρδισε εκλογές, κυβέρνησε επί τεσσεράμισι χρόνια και μετά έχασε τις εκλογές και παρέδωσε την εξουσία, και όλα αυτά χωρίς να ανοίξει μύτη, αποδεικνύει ότι ο Εμφύλιος ανήκει...
Πότε τελείωσε ο Εμφύλιος;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η απειλή του εθνοταυτοτισμού
Τα τελευταία χρόνια έχει εισβάλει ορμητικά στην πολιτική και κοινωνική ζωή της Ευρώπης ένα νέο πρόβλημα με τις κωδικές ονομασίες «συλλογική ταυτότητα», «ταυτοτικές ομάδες», «πολιτική ταυτοτήτων», που...
Η απειλή του εθνοταυτοτισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παρέμβαση στις διεργασίες της ευρύτερης Αριστεράς
Η χρόνια κρίση που βιώνουμε, η φθορά των θεσμών, η αμφισβήτηση των αξιακών κωδίκων, η ανεπάρκεια του πολιτικού προσωπικού, η αναποτελεσματικότητα των μνημονιακών επιλογών, το δυσμενές διεθνές περιβάλλον και τα...
Παρέμβαση στις διεργασίες της ευρύτερης Αριστεράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μαρξ, ο Στάλιν και ο «άλλος»!
«Είναι αξιοπρόσεκτο ότι το τέλος της αντιμνημονιακής ψευδολογίας δεν έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ κοντύτερα στην ''Κεντροαριστερά''», γράφει ο Π. Ελευθεριάδης, παρ' όλο που ως κυβέρνηση εφαρμόζει, έστω και «κουτσά-στραβά...
Ο Μαρξ, ο Στάλιν και ο «άλλος»!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιδεολογική η σημερινή σύγκρουση
Η ανθρωπότητα σήμερα διέρχεται περίοδο δομικών ανατροπών. Η αναδυόμενη «νέα εποχή» δεν επέρχεται εξαιτίας κάποιου μεγάλου παγκόσμιου πολέμου, αλλά διαμορφώνεται μέσα από την αναρρίχηση ορισμένων ισχυρών...
Ιδεολογική η σημερινή σύγκρουση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας