Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.2°C
    2 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.8°C
    2 BF
    25%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    17°C 13.9°C / 18.9°C
    1 BF
    39%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    1 BF
    36%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    3 BF
    62%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.8°C / 17.8°C
    2 BF
    42%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    23%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.0°C / 18.9°C
    1 BF
    39%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 18.3°C
    4 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.8°C / 13.0°C
    1 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 16.1°C
    4 BF
    51%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    1 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    2 BF
    59%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    1 BF
    41%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 17.2°C
    2 BF
    20%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.7°C / 17.0°C
    4 BF
    51%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.1°C / 17.2°C
    0 BF
    34%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.7°C / 14.0°C
    3 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.8°C / 16.7°C
    0 BF
    69%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    23%
Σφραγίζει την εποχή μας

«Φόνισσα» του Γιώργου Κουμεντάκη

Σφραγίζει την εποχή μας

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Μπορώ να πω πια με βεβαιότητα πως πρόκειται για μια ιστορική στιγμή. Εξαιρετική παράσταση, εντυπωσιακή συλλογικότητα και άψογη εκτέλεση ενός έργου που ανανεώνει δυναμικά το ρεπερτόριο της σύγχρονης μουσικής στον τόπο μας, διεκδικώντας με τον ουσιαστικό και προσωπικό τρόπο μια περίοπτη θέση δίπλα στους Σκαλκώτα, Ριάδη, Χρήστου, Ξενάκη, Απέργη.

Ιχνος φλυαρίας, λαϊκισμού ή τραγουδιστικής ευκολίας, όπως μας έχουν συνηθίσει οι περισσότεροι συνθέτες που προσπάθησαν να κάνουν λαϊκές όπερες. Συγχαρητήρια στη Λυρική και στον Κουμεντάκη, που άνοιξαν την πόρτα της όπερας στον τόπο μας με ένα σημαδιακό και σπουδαίο έργο. Μέχρι σήμερα στην Ελλάδα δεν είχε γραφτεί κάποια μεγάλη όπερα: ο Σαμάρας γράφει άψογες όπερες σαλονιού, ο Καλομοίρης φλύαρα πολιτικά μανιφέστα. Ισως ο Παύλος Καρρέρ στον 19ο αιώνα χαράσσει μια τομή, αλλά δεν ξεπερνά τις συμβάσεις της εποχής του.

Ιστορικά, οι μεγάλες παρτιτούρες όπερας προσπάθησαν σχεδόν πάντα να οικειοποιηθούν ένα συμβολικό ιστορικό λογοτεχνικό έργο μέσα από μια νέα ανάγνωση (όπως του Ευριπίδη, του Σέξπιρ, του Γκέτε, του Σίλερ, του Ουγκό, του Μεριμέ, του Πούσκιν, του Χένρι Τζέιμς κ.λπ.). Η προβολή του έργου αυτού στο παρόν επιτρέπει να αγκαλιάσει με αυτόν τον τρόπο ο συνθέτης όλες τις τέχνες, κάθε μορφής λόγο και να το προβάλει στον δημόσιο χώρο, κάπως σαν τις υαλογραφίες ενός γοτθικού ναού ή τα ψηφιδωτά μιας βυζαντινής εκκλησίας πολύ πριν από την εφεύρεση του κινηματογράφου.

Ανανεώνει έτσι το συμβόλαιο ενός έργου με την εποχή, δίνοντας τη δυνατότητα μιας λαϊκής ανάγνωσης –μιας ανάγνωσης σχεδόν χωρίς λόγια- και της σχηματοποίησης του περιεχομένου μέσα από νέους τρόπους έκφρασης και κώδικες γραφής που επιτρέπουν μια πιο άμεση συγκίνηση μετατρέποντας το υποκειμενικό άτομο εκ νέου σε κοινωνικό άνθρωπο. Εξ ου και ο βαθιά δημοκρατικός χαρακτήρας της όπερας όπως την ξέρουμε από τον «Ντον Τζιοβάνι» του Μότσαρτ και τον «Ριγκολέτο» του Βέρντι μέχρι τον «Μεγάλο Μακάβριο» του Λιγκέτι και σήμερα τη «Φόνισσα».

Με όλη τη γνώση και τη συνείδηση της νεωτερικότητας της μορφής, ο Κουμεντάκης στέκει στο ρήγμα ανάμεσα στις λόγιες γραφές και τις προφορικές ντοπιολαλιές που συνιστούν τη γλώσσα και ίσως, όπως και η Φόνισσα η ίδια, ανάμεσα στη θάλασσα και τον ουρανό, ανάμεσα στη θεία και την ανθρώπινη δικαιοσύνη, ανάμεσα στον μεταφυσικό και τον κοινωνικό άνθρωπο. Προίκα και κατάρα μαζί, η ιστορία και η γλώσσα προσφέρουν το θαυμάσιο δίδαγμα μιας βιωμένης τέχνης που υπερβαίνει κάθε ιδεολόγημα μέσα από τη γενναιοδωρία του έργου.

Γίνεται έτσι εκπληκτικά επίκαιρη αυτή η εκδοχή, που μετατρέπει τα αφηγηματικά στοιχεία μέσα από τη σχηματικότητα και την αφαιρετικότητα μιας άψογης μουσικής γραφής και φτάνει με αξιοθαύμαστο τρόπο στην ουσία του έργου. Ο λόγιος λόγος στο έργο του Κουμεντάκη γίνεται ο λόγος της ενόργανης μουσικής, που παίρνει τη θέση του γραπτού λόγου στον Παπαδιαμάντη, ενώ η φωνή γίνεται πραγματικά προφορικός λόγος, εκφορά, χορικό, τραγούδι, άρθρωση και ζωή της γλώσσας της ίδιας.

Το μέγεθος του πονήματος αποκαλύπτει το γιγάντιο μέγεθος τόσο της συμφωνικής γραφής όσο και της φωνητικής παράδοσης και τέχνης, που με ανάλογο τρόπο αναφέρεται σε γεγονότα καθημερινά, τα οποία προφανώς ούτε και σήμερα μπορεί κανείς να προφέρει με άνεση. Από το μοιρολόι ώς την κραυγή, την έκρηξη χαράς ώς τη σιωπή της απελπισίας, την παιδική φωνή ώς το περίτεχνο τραγούδι, εκφράζονται η μιζέρια του φτωχού, η μοίρα του κοριτσιού δίχως προίκα, το άνομο παιδί του έρωτα, οι αμβλώσεις, ο θάνατος και η ευθανασία των άκληρων κ.λπ.

Ολα θέματα που στο έργο, έτσι όπως μεταφέρεται σε ένα σύγχρονο καλλιτεχνικό σχήμα, αναδιοργανώνονται μαζί με όλες τις αντιφάσεις της εποχής και δίνουν το μέγεθος μια τραγικής επικαιρότητας, σαν να μην πέρασε μέρα ανάμεσα στον Παπαδιαμάντη και τη σημερινή μας καθημερινότητα: η Φραγκογιαννού ζει πλέον ανάμεσα στη Σκιάθο και την Ομόνοια, μετανάστρια και πατροπαράδοτη μορφή της απαξιωμένης γυναίκας σε κάθε πολιτισμό και κοινωνία, σε κάθε ρήγμα ανάμεσα στη ζωή και τη δικαιοσύνη. Μεγάλο έργο, απρόσμενα επίκαιρο (μουσικά όσο κοινωνικά), η «Φόνισσα» κατορθώνει να δώσει τη γλώσσα και τη μορφή που ο Παπαδιαμάντης ονειρεύτηκε, σε ένα έργο που δεν χρειάζεται μετάφραση.

Ο χώρος δίνει την αντήχηση, το τοπίο από αναπαράσταση της Σκιάθου γίνεται το νοητικό τοπίο της οπερατικής σκηνής. Το ρήγμα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, η σχέση του ανάμεσα στη γλώσσα και την κραυγή, ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο πέρα από κάθε δυνατή διαχείριση του ορίου. Γίνεται ο ίδιος αυτό το μεταβλητό όριο, αυτή η κινούμενη θάλασσα και τα βράχια που η μουσική όχι μόνον επιτρέπει αλλά κάνει άμεσα έργο της.

Συγκλονιστικό έργο, πρωτότυπο, που σφραγίζει την εποχή μας. Μια όπερα γίνεται μεγάλο θέατρο όταν κατορθώνει να βάλει ένα νέο έργο στο διεθνές ρεπερτόριο, μπαίνοντας έτσι μαζί του στην ιστορία. Αυτό έγινε δυνατό γιατί όλοι οι συντελεστές στη συγκλονιστική αυτή παράσταση, τραγουδιστές, μαέστρος, χορωδία, λιμπρετίστας, σκηνοθέτης, σκηνογράφος, φωτιστής, όλο το δυναμικό της Λυρικής, επιτρέπουν να πει κανείς πως με τη «Φόνισσα» του Κουμεντάκη, όχι μόνον αποκτάμε το πρώτο ελληνικό έργο που μπορεί να παιχτεί σε κάθε όπερα του κόσμου, αλλά και γιατί η Λυρική μπορεί πλέον να διεκδικήσει τη θέση της δίπλα στις μεγάλες όπερες.

* Ο Ντένης Ζαχαρόπουλος είναι ιστορικός και κριτικός της Τέχνης, καλλιτεχνικός διευθυντής του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Και μετά το σκάνδαλο τι;
Στα όσα συνέβησαν στο Μέγαρο Μουσικής, στη βράβευση του Σάκη Ρουβά και την καταγγελία/άρνηση βράβευσης από τη Χρυσούλα Διαβάτη, κάποιοι εντόπισαν το σκάνδαλο και κάποιοι άλλοι την ευκαιρία για σκανδαλοθηρία....
Και μετά το σκάνδαλο τι;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επαναπροσεγγίζοντας τον «συγγραφέα»
Αναφέραμε ήδη πως μετά το 2004 η τάση στην ελληνική σκηνή για ένα θέατρο όπου το κείμενο ή ο συγγραφέας αποκτούσαν περιφερειακή λειτουργία υπήρξε σχετικά έντονη.
Επαναπροσεγγίζοντας τον «συγγραφέα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι κλειστές πόρτες του Σαρτρ
Στην κλειστοφοβική αστική κόλαση του Σαρτρ, περισσότερο από τους πρωταγωνιστές και τις ιστορίες τους μιλάνε οι ιδέες του Σαρτρ.
Οι κλειστές πόρτες του Σαρτρ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Donna Anna
Donna Anna: Ιo moro! (Πεθαίνω)Don Ottavio: Simulate. (Προσποιηθείτε)«Don Govianni», Scena XX Δεν πρόκειται να ξεμπερδέψει εύκολα ο πλάνος της...
Donna Anna
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Βασίλης!
Εκατόν δύο ετών και δεν πρόλαβε να κάνει οικονομίες και έχει βάλει στόχο, στα εκατόν οκτώ του, να αποκτήσει κι αυτός διαμέρισμα. Να σκιστεί στη δουλειά. Να βγάλει διαμέρισμα σε έξι χρόνια, ανταποδίδοντας τα...
Ο Βασίλης!
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Η τάξη μας»
Είχα μόλις αφήσει πίσω μου την Ομόνοια, κατέβαινα την Αγίου Κωνσταντίνου με προορισμό το Εθνικό Θέατρο. Λίγο πριν από τις εννιά το βράδυ, πλησίαζα το πανέμορφο κτίριο Τσίλερ όπου στεγάζεται το Εθνικό. Ξαφνικά,...
«Η τάξη μας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας