Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τεχνοκρατία και κρίση

Το κοινωνικό κράτος (ένα από τα μέγιστα πολιτικά επιτεύγματα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας) κατέρρευσε στον τόπο μας κατά την περίοδο της κρίσης.

EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Τεχνοκρατία και κρίση

  • A-
  • A+

Ολοι οι πολιτικοί δρώντες (πολίτες και πολιτικοί) στην ελληνική πολιτική συλλογικότητα αναγνωρίζουν ότι η κρίση έχει υπερβολικά μεγάλη διάρκεια (πέντε χρόνια) και παραδέχονται ότι κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα, ενώ στον ορίζοντα διαφαίνονται σημάδια αποκλιμάκωσης και ενδεχόμενης εκτόνωσης και απεμπλοκής από το καθεστώς των μνημονίων, η κρίση από συγκυριακή τείνει να αποκτήσει δομικό και υπαρξιακό χαρακτήρα για την ελληνική οικονομία και την ελληνική κοινωνία.

Με άλλα λόγια, η γλωσσική ρητορική των κυβερνώντων επιμένει ότι μέχρι το τέλος του ημερολογιακού έτους 2014 θα έχουν ολοκληρωθεί τα προγράμματα των μνημονίων.

Ωστόσο όμως έχουν διαμορφωθεί οι πραγματολογικές συνθήκες, σύμφωνα με τις οποίες η κρίση καθίσταται σταδιακά δομική και υπαρξιακή, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί ενδεχομένως να αντιμετωπιστεί με κάποια τεχνολογική μέθοδο μακροοικονομικής προοπτικής και εμπνεύσεως, αλλά όσον αφορά τα περιεχόμενα και τα στοιχεία του καθημερινού κοινωνικού βιόκοσμου και της πραγματικής οικονομίας τα πράγματα θα παραμένουν στάσιμα εάν δεν χειροτερεύουν.

Το ερώτημα που ανακύπτει διατυπώνεται στην ορολογία της πολιτικής σφαίρας ως απόσταση (ως διαφορά) ανάμεσα στη μακροοικονομία και στην πραγματική οικονομία. Τίθεται σε καθημερινή βάση από τους δημοσιογράφους σε κάθε συζήτηση, σε κάθε διαβούλευση: γιατί ενώ οι δείκτες των μακροοικονομικών μεγεθών (όπως π.χ. το πρωτογενές πλεόνασμα) καθίστανται ορθολογικοί, η καθημερινή ζωή, ο κοινωνικός βιόκοσμος ακολουθεί καθοδική πορεία;

Ποιος μπορεί να επιλύσει αυτή την αντίφαση; Ποιος δημιουργεί αυτή την αρνητική διαλεκτική σχέση; Ολοι διαπιστώνουμε ότι το κοινωνικό κράτος (ένα από τα μέγιστα πολιτικά επιτεύγματα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας) κατέρρευσε στον τόπο μας κατά την περίοδο της κρίσης. Ολοι επίσης διαπιστώσαμε ότι το ποσόν του προηγούμενου πρωτογενούς πλεονάσματος δεν επενδύθηκε σε διαδικασίες του κοινωνικού κράτους, αλλά με τον τύπο της παραδοσιακής φιλανθρωπίας «μοιράστηκε» ως επίδομα.

Εάν ξεκινήσει κανείς από το τελευταίο, δηλ. από τη διαχείριση ενός τμήματος του πρωτογενούς πλεονάσματος ως επιδόματος, μπορεί να αναπτύξει μια σειρά από σκέψεις και προβληματισμούς που αναφέρονται σε ό,τι ονομάζουμε πολιτική και τεχνοκρατία.

Υποστηρίζω λοιπόν ότι και η διάρκεια της κρίσης, αλλά προ πάντων ο κίνδυνος να μετατραπεί η κρίση σε δομική και υπαρξιακή για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, οφείλεται στο γεγονός ότι αντιμετωπίζεται με τεχνοκρατικά μέσα και μεθόδους. Δεν χρησιμοποιείται στοιχειωδώς και υποτυπωδώς η πολιτική ως μέθοδος. Προσφάτως ο Γιούργκεν Χάμπερμας δημοσίευσε ένα βιβλίο με τον τίτλο: «Στον στρόβιλο της τεχνοκρατίας» (2013).

Σ’ αυτό το βιβλίο του ο Γερμανός φιλόσοφος υποστηρίζει ότι η πολιτική ως μέθοδος συγκρότησης της εξουσίας υπό τις προϋποθέσεις του υποδείγματος του Διαφωτισμού κατά τους δύο τελευταίους αιώνες (19ος και 20ός αι.) τείνει να αντικατασταθεί στον ευρωπαϊκό χώρο από την τεχνοκρατία. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.) και τα διοικητικά όργανά της είναι γραφειοκρατικά και τεχνοκρατικά. Δεν συγκροτούνται με βάση τις αρχές της αντιπροσώπευσης και της δημοκρατίας.

Στην ελληνική περίπτωση της κρίσης η διαφωτιστική πολιτική ως συγκροτησιακή διαδικασία της απόφασης και της πράξης έχει πλήρως αποδομηθεί και στη θέση της έχει τοποθετηθεί η τεχνοκρατία. Δεν χρειάζεται παρά να αναφέρει κανείς τη «μεταδημοκρατική» δομή που ονομάζεται «τρόικα», για να κατανοήσουμε όλοι μας ότι η διαφωτιστική διάσταση της πολιτικής στην ελληνική πολιτική συλλογικότητα δεν υφίσταται. Στη συνέχεια μπορούμε να απαριθμήσουμε μια σειρά από μέτρα (αυτός ο όρος χρησιμοποιείται στη δημοσιογραφική γλώσσα), για να αντιληφθούμε ότι έχει πλήρως επικρατήσει η τεχνοκρατία έναντι της πολιτικής. Ενα απ’ αυτά είναι η επιδοματική διαχείριση του πρωτογενούς πλεονάσματος.

Ενα άλλο τεχνοκρατικό εργαλείο είναι η ρύθμιση για τον ενιαίο φόρο ιδιοκτησίας ακινήτων (ΕΝΦΙΑ). Ο κατάλογος είναι ανεξάντλητος. Αλλά το συμπέρασμα είναι ένα: η ελληνική κοινωνία στην εποχή της κρίσης, αντί να ενεργοποιήσει τις πολιτικές δυνάμεις και δυνατότητές της, χρησιμοποιεί τεχνοκρατικές μεθόδους και τεχνολογικά εργαλεία για να αντιμετωπίσει με μοιρολατρικό τρόπο το «κοινωνικό κακό» που η ίδια δημιούργησε: την κρίση.

Η εποχή της οικονομικής κρίσης για την ελληνική οικονομία και την ελληνική κοινωνία φαίνεται πως θα είναι καθοριστική και προσδιοριστική για την ιστορική προοπτική της κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα. Μπορεί ενδεχομένως να συγκριθεί με την εποχή του Εμφυλίου, τότε που ως κοινωνική συλλογικότητα όφειλε να λάβει τη ριζική πολιτική απόφαση του αυτοπροσδιορισμού της.

Σήμερα, στην εποχή της κρίσης, κατά την οποία το υπαρξιακό διακύβευμα δεν είναι τα μακροοικονομικά μεγέθη του οικονομικού συστήματος ούτε η νομιμοποίηση της πολιτικής εξουσίας (όπως ήταν το πρόβλημα στην εποχή της χούντας), αλλά η ίδια η ύπαρξη της πολιτικής εξουσίας ως διαφωτιστικής δομής της ελληνικής συλλογικότητας, κατανοούμε όλοι μας ότι η πολιτική δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την τεχνοκρατία. Κατά συνέπεια, επιβάλλεται επανασύσταση της ελληνικής κοινωνίας ως πολιτικής οντότητας.

 

* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Πάντως, τερματίσαμε τον Καβάφη
Το να μνημονεύουμε τον Καβάφη είναι καλό, όπως το να κλέβουμε τη σοφία του για να γίνουμε καλύτεροι. Αλλά εάν τα κομματικά απαράτ αξιοποιούν την καθολική αποδοχή των συμβόλων της Ιθάκης ή του ομηρικού έπους,...
Πάντως, τερματίσαμε τον Καβάφη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιθάκες
Μετά ελικοπτέρων αντί γαϊδάρων και άνευ βαΐων και κλάδων αφού κάηκαν στις πρόσφατες πυρκαγιές, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε την έξοδο από τη στενωπό των μνημονίων και προανήγγειλε την είσοδο στη στενωπό των...
Ιθάκες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ακρωτηριασμοί…
Το παράξενο είναι ότι ενώ ο πρωθυπουργός μιλά για τη φυγή των νέων, δεν έχει πει κουβέντα για τη δημογραφική κατάρρευση που επιταχύνεται λόγω της φυγής. Το εξοργιστικό είναι ότι όλοι οι πολιτικοί της εποχής...
Ακρωτηριασμοί…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ουκ αν λάβοις παρά του μη δίδοντος
Ενώ οι δανειστές αναβάλλουν σχεδιασμένα διαρκώς την «τελική λύση», προφανώς μέχρι να περατώσουν το πρόγραμμα της ολοκληρωτικής εξαγοράς των οικονομικών υποδομών και του πλούτου της χώρας, οι ιθύνοντες της...
Ουκ αν λάβοις παρά του μη δίδοντος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πώς θα ξεπεραστεί η κρίση;
Πιστεύει κανείς ότι π.χ. η Γερμανία αγωνιά για την παραγωγική ανάταξη της Ελλάδας ή προωθεί την παραγωγική της απαξίωση, όπως και της υπόλοιπης ευρωπαϊκής περιφέρειας, για να διατηρεί τα εμπορικά της...
Πώς θα ξεπεραστεί η κρίση;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο αγώνας για μια άλλη Ευρώπη συνεχίζεται
Η διαπραγμάτευση, με τις 18 χώρες της ευρωζώνης να είναι αντίθετες με τις ελληνικές προσπάθειες, κατέληξε περίπου σε τραγωδία για την Ελλάδα. Η ελληνική πλευρά ηττήθηκε και αναγκάστηκε να αποδεχθεί ένα νέο και...
Ο αγώνας για μια άλλη Ευρώπη συνεχίζεται

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας