• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.6°C / 20.1°C
    3 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    18°C 14.2°C / 19.2°C
    2 BF
    55%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.0°C / 21.0°C
    0 BF
    49%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 17.2°C
    2 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 16.3°C
    2 BF
    51%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 16.2°C
    2 BF
    55%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.4°C
    1 BF
    44%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 16.3°C / 16.3°C
    1 BF
    55%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 21.0°C
    5 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.9°C / 18.9°C
    4 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.4°C / 20.8°C
    6 BF
    52%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 15.1°C / 17.7°C
    2 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    1 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.7°C
    2 BF
    63%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 14.5°C / 17.8°C
    1 BF
    69%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 22.8°C
    4 BF
    42%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 19.0°C
    1 BF
    51%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 15.3°C / 18.8°C
    0 BF
    54%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.7°C / 17.0°C
    2 BF
    65%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 12.4°C
    1 BF
    60%

Φρόνηση και πολιτικές επιλογές

  • A-
  • A+

Σε ένα προηγούμενο άρθρο μου, με τον τίτλο «Αν ήταν ένας κόσμος λογικής και αρετής;» («Εφ.Συν.», 7-10-2015), είχα θέσει το πρακτικά χρήσιμο ερώτημα: πώς θα ήταν σε διάφορες εκφάνσεις του -γεωπολιτικές, κοινωνικοπολιτικές, οικονομικές και οικολογικές- ο κόσμος μας, διεθνώς, αν πρυτάνευαν στις επιλογές μας η λογική και η αρετή;

Στη διερώτησή μου αυτή, και μάλιστα σε ένα γενικότερο περιβάλλον που διακατέχεται ιδεολογικά από τον ρεαλισμό, τον τεχνοκρατικό ωφελιμισμό και τον πραγματισμό, η έννοια της αρετής ακούγεται πλήρως αντιρεαλιστική, αναποτελεσματική και, ίσως και χλευαστικά, ντεμοντέ αλλά και αφελής (κάτι σαν με το «πού πας ρε Καραμήτρο;»).

Στο σημερινό κείμενό μου θα ήθελα, επεξηγηματικά περισσότερο, να αναφερθώ στο εννοιολογικό αυτό δίδυμο της λογικής και της αρετής, δίνοντάς του μια οπωσδήποτε πιο ρεαλιστική διάσταση, και συσχετίζοντάς το με κάποια πρόσφατα γεγονότα της πολιτικο-οικονομικής και κοινωνικής ζωής της χώρας.

Υπάρχει μια διαχρονικά συσσωρευμένη σοφία της ανθρωπότητας -μέσα στους πανάρχαιους πολιτισμούς της, αλλά και στη νεότερη και σύγχρονη πολιτισμική κληρονομιά της- που αν και δεν έχει μόνο θεωρητικό ή ηθικοπλαστικό χαρακτήρα, αλλά κυρίως ρεαλιστικό και πρακτικό, αγνοείται ωστόσο, στην ουσία της, τόσο στη διεθνή πολιτική θεωρία και πράξη όσο βέβαια και στην προσωπική μας ζωή, ως αίρεση βίου.

Και σε προσωπικό επίπεδο, το άτομο είναι αυτό που φέρει την ευθύνη και βιώνει, μαζί ασφαλώς και με τον περίγυρό του, τις συνέπειες αυτής του της άγνοιας και αμάθειας. Δεν είναι όμως το ίδιο όταν αναφερόμαστε, σε ένα κοινωνικά πιο διευρυμένο επίπεδο, στις επιλογές και παραλείψεις της πολιτικής ηγεσίας, όταν από αυτές εξαρτάται το μέλλον ολόκληρων λαών ή ακόμη και του ίδιου του πλανήτη.

Σε αυτή, λοιπόν, την περίπτωση χρήσιμο αλλά και ωφέλιμο θα ήταν για τις ανθρώπινες κοινωνίες αν οι πολιτικοί τους ηγέτες αφιέρωναν, με περισσότερη περίσκεψη, ταπεινοφροσύνη και ενσυναίσθηση, λίγο χρόνο για να διαβάσουν και να καταλάβουν, έστω κάποια λίγα βασικά πράγματα, από τη συσσωρευμένη αυτή πρακτική σοφία. Στην παγκόσμια, λοιπόν, αυτή πολιτισμική παρακαταθήκη, η έννοια της φρόνησης έχει πρωτεύουσα σημασία. Στην έννοια αυτή θα αναφερθώ, εν συντομία, στη συνέχεια, συνδέοντάς τη με την έλλειψή της, σε ορισμένες πρόσφατες πολιτικές επιλογές στη χώρα μας.

Η έννοια της φρόνησης (αναφέρεται συνήθως και ως πρακτική σοφία, από τα Αγγλικά), αλληλένδετη βέβαια, αριστοτελικά, με την ηθική αρετή και την ατομική, αλλά πολύ περισσότερο συνολική ευδαιμονία της κοινωνίας, απαιτεί να πράττει κανείς, σε οποιαδήποτε περίπτωση, το σωστό, με το κατάλληλο μέτρο και για τον κατάλληλο σκοπό.

Η φρόνηση, λοιπόν, που θα πρέπει να καλλιεργείται με την αρμόζουσα εκ-παίδευση, την άσκηση και τη συνήθεια, είναι μια κατάσταση, μια ιδιότητα του ανθρώπινου χαρακτήρα, που δεν στηρίζεται μόνο στον ορθό λόγο και τη γνώση, αλλά απαιτεί και τη συνύπαρξη του συναισθήματος και της ενσυναίσθησης, της διαίσθησης και της προνοητικότητας, της υπευθυνότητας και της κοινωνικής συμμετοχής και ευαισθησίας.

Πόσες άραγε από τις ιδιότητες αυτές μπορούμε να ανιχνεύσουμε σήμερα, πρωτίστως στην παγκόσμια πολιτική σκηνή, αλλά δευτερευόντως και στους ίδιους τους πολίτες των διαφόρων κρατών; Και, ερχόμενοι στη χώρα μας, πόσο φρόνιμα πράξαμε τον τελευταίο καιρό με κάποιες πολύ σημαντικές πολιτικές επιλογές μας;

Και ας αρχίσουμε με την εκβιαστικά επιβληθείσα υπογραφή -και όπως τα καταφέραμε, δεν υπήρχε τότε άλλη επιλογή- του τρίτου Μνημονίου. Πραγματικά, πόσο φρόνιμα συμπεριφερθήκαμε σε μία από τις κρισιμότερες μάχες που έδωσε η χώρα στη νεότερη Ιστορία της; Πού νομίζαμε άραγε ότι πηγαίναμε, όχι μόνο ξυπόλυτοι στ’ αγκάθια, αλλά και κατ’ ευθείαν, μεταφορικά και κυριολεκτικά στο στόμα του λύκου; (Wolfgang, στα γερμανικά, είναι αυτός που νικηφόρα εφορμά σαν λύκος).

Πόση φρόνηση δείξαμε, όταν πήγαμε να διαπραγματευτούμε με τους άσπονδους εταίρους μας, δίχως σοβαρή και αμετάκλητη εναλλακτική λύση και έχοντας αφήσει τη χώρα στα χέρια ενός αλαζονικά φερόμενου υπουργού Οικονομικών, που έχοντας ο ίδιος λυμένο το οικονομικό του πρόβλημα (θεωρούσε ανάρμοστο ως υπουργός να καθίσει στην ουρά για τα 420 ευρώ), δεκάρα δεν έδινε για όλους εμάς, αντιμετωπίζοντας το όλο τραγικό και καταστροφικό για τη χώρα συμβάν ως ένα ψυχρό παιχνίδι τζόγου;

Και τώρα, που γνωρίζουμε καλά πώς διεξάγεται ο πόλεμος, τώρα που γνωρίζουμε την απάνθρωπη στάση των θεσμών απέναντί μας, πόση φρόνηση άραγε χρειάζεται για να μην κομπάζουμε, πάλι μάλλον χωρίς σοβαρές εναλλακτικές λύσεις, διακηρύσσοντας προς κάθε κατεύθυνση ότι δεν θα δεχτούμε καμία περικοπή των κύριων συντάξεων;

Και μακάρι, βέβαια, αλλά τι θα συμβεί αν οι θεσμοί επιμένουν; Πόση φρόνηση χρειάζεται για να κατανοήσουμε επιτέλους ότι στον πόλεμο αυτόν που βιώνει η πατρίδα μας δεν είναι δυνατόν εμείς να συνεχίζουμε το πανάρχαια αρεστό μας σπορ της διχόνοιας και του αλληλοσπαραγμού, με τις εκατέρωθεν βρισιές και υπονομεύσεις; Και τέλος, βέβαια, πόση φρόνηση χρειάζεται για να συνειδητοποιήσουμε πια ότι στην προσπάθειά μας να ανέβουμε στην εξουσία θα πρέπει να σταματήσουμε να υποσχόμαστε λαγούς με πετραχήλια;

* καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Καλύτεροι απ’ τις κότες
Υποστηρίζεται ότι η παρακμή είναι ένα μίγμα υπεροψίας και φόβου. Πιστεύω να είναι κατανοητό το γιατί∙ η υπεροψία έχει τις ρίζες της σε μια χαμένη μεγαλοπρέπεια. Κι ο φόβος την ανικανότητα διατήρησης ή...
Καλύτεροι απ’ τις κότες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνειδησιακή λογική της κρίσης
Βρισκόμαστε στο έτος 2017 και έχουν συμπληρωθεί οκτώ (8 τον αριθμό) σχεδόν χρόνια από τότε που ο τόπος μας βυθίστηκε σε μια βαθιά κρίση και όλοι μας θέτουμε το υπαρξιακό ερώτημα: Γιατί η κοινωνία μας βιώνει...
Η συνειδησιακή λογική της κρίσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κύκλος!
Ο ετήσιος κύκλος γέννησης-θανάτου των θεών ήταν καθαρτήριος και σωτήριος. Ολα τα δεινά, όλες οι συμφορές, όλες οι κρίσεις ακυρώνονταν με τον μηδενισμό του ιστορικού χρόνου που έκλεινε με τον θάνατο του Θεού...
Ο κύκλος!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δυτικός πολιτισμός: κρίση και αιτίες
Ποια είναι η σχέση του σημερινού δυτικόστροφου ορθολογισμού –που δεν είναι τίποτε άλλο από έναν εργαλειακό ορθολογισμό, με ολόσωμο τεχνοκρατικό πρόσημο, πλήρως ωφελιμιστικά προσανατολισμένο– με τον...
Δυτικός πολιτισμός: κρίση και αιτίες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θέληση και ελευθερία
Είναι αναμφισβήτητο ότι μεγάλο μέρος της συμπεριφοράς μας είναι εθελοντικό, δηλαδή συχνά αυτό που κάνουμε είναι και αυτό που θέλουμε να κάνουμε∙ και είναι εμφανές ότι μια τέτοια συμπεριφορά έχει λόγο ύπαρξης...
Θέληση και ελευθερία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ετερογονία των αντιμνημονιακών σκοπών
Ως ετερογονία των σκοπών όρισε ο Αριστοτέλης την κατάσταση εκείνη όπου τα αποτελέσματα που παράγουν οι πράξεις ενός ατόμου ή υποκειμένου είναι αντίθετα από τις αρχικές επιθυμίες και επιδιώξεις του. Πώς γίνεται...
Η ετερογονία των αντιμνημονιακών σκοπών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας