• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.3°C / 16.2°C
    3 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.8°C / 14.7°C
    2 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.6°C / 14.9°C
    3 BF
    48%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    3 BF
    54%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 11.0°C
    1 BF
    52%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 7.4°C / 7.4°C
    2 BF
    49%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.0°C / 13.0°C
    1 BF
    51%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 17.1°C
    3 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 12.9°C
    2 BF
    66%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.1°C / 16.8°C
    3 BF
    48%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    58%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.1°C / 11.1°C
    0 BF
    58%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 13.5°C / 16.0°C
    1 BF
    40%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 17.7°C
    3 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.2°C / 16.0°C
    2 BF
    43%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 11.6°C
    2 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 12.7°C
    2 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.6°C / 7.6°C
    1 BF
    50%
EUROKINISSI/ΕΥΗ ΦΥΛΑΚΤΟΥ

Τι σημαίνει Αριστερά σήμερα;

  • A-
  • A+

Αν θα ήθελε να προσδιορίσει κανείς τι μπορεί να σημαίνει Αριστερά σήμερα, σε μια σύγχρονη ανοιχτή και δημοκρατική κοινωνία, το βέβαιο είναι ότι θα έπρεπε να ξεκινήσει αρνητικά.

Εν πρώτοις, δεν είναι συμβατά με μια τέτοια κοινωνία όλα εκείνα τα κόμματα ή κομματίδια διαμαρτυρίας που εξακολουθούν να αρνούνται τον δημοκρατικό πλουραλισμό και το κράτος δικαίου, να ταυτίζουν τον Μαρξ με τον Στάλιν, να συγχέουν τον σοσιαλισμό με τη «δικτατορία του προλεταριάτου», να εξαντλούν τη μαχητικότητά τους σε ασκήσεις επαναστατικής γυμναστικής, να καλλιεργούν έναν τυφλό και ισοπεδωτικό καταγγελτισμό και να επιδίδονται με πάθος σε άγονους διαγωνισμούς αριστεροσύνης, η οποία δεν είναι τίποτε άλλο από ένα κράμα των πλέον χαρακτηριστικών παιδικών ασθενειών της Αριστεράς: του χονδροειδούς αριστερισμού, του αφόρητου δογματισμού και του πολιτικού παλαιοημερολογητισμού.

Από την άλλη, όμως, δεν είναι δυνατόν να εντάσσονται στην ως άνω Αριστερά και οι πολιτικές δυνάμεις που αυτοπροσδιορίζονται μεν σαν προοδευτικές, πλην όμως απορρίπτουν, σαν ξεπερασμένη, τη διάκριση Αριστερά-Δεξιά και αρνούνται να διαχωρίσουν τον (απολύτως απαραίτητο) πολιτικό φιλελευθερισμό από τον άκρως επικίνδυνο, τόσο για την κοινωνική όσο και για την ατομική ελευθερία, νεοφιλελευθερισμό.

Στην πραγματικότητα, οι πολιτικές αυτές δυνάμεις, εντασσόμενες γενικά και αόριστα σε έναν κεντρώο ή μεσαίο ή υπερβατικό ή μεταμοντέρνο χώρο, κρατώντας επαμφοτερίζουσα, ευκαιριακή και συχνά ιδιοτελή πολιτική στάση απέναντι στα κρίσιμα κοινωνικά προβλήματα, αναμασώντας συνεχώς αφόρητες κοινοτοπίες και ανούσιες εκκλήσεις περί «κοινής λογικής» και αναδεικνύοντας, σαν μόνο σημαντικό, τον ρόλο των προσώπων, είτε έχουν διαβεί προ πολλού είτε είναι έτοιμες να διαβούν τον Ρουβίκωνα, καθ’ οδόν προς τη Δεξιά…

Από εκεί και πέρα πάντως, δεν υπάρχει μόνο μία Αριστερά συμβατή με την ανοιχτή και δημοκρατική κοινωνία, αλλά ποικίλες θεμιτές εκδοχές της:

Α. Η πρώτη, ιστορικά, είναι η σοσιαλδημοκρατία, η οποία αποτέλεσε την ιστορική καμπή της Αριστεράς, διότι εγκατέλειψε πολύ νωρίς και πολύ αποφασιστικά τον δρόμο της «προλεταριακής επανάστασης», υιοθέτησε δημοκρατικές μεθόδους για την άνοδο στην εξουσία, έδωσε σάρκα και οστά στο κίνημα του μεταρρυθμισμού και δέσποσε έκτοτε για πολλά χρόνια στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά της σε όλες τις μεγάλες κατακτήσεις του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Σήμερα όμως είναι αναμφίβολο ότι η σοσιαλδημοκρατία μαστίζεται από σοβαρή κρίση και από έντονα υπαρξιακά προβλήματα. Αυτό οφείλεται ιδίως πρώτον στο ότι δεν μπόρεσε έγκαιρα να ακούσει τη βουή των επερχόμενων γεγονότων (δηλαδή της παγκοσμιοποίησης και της κρίσης) και δεύτερον στο ότι άλλαξαν σημαντικά, στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, οι όροι των ταξικών αντιθέσεων και των αντίστοιχων κοινωνικοπολιτικών συγκρούσεων.

Το αποτέλεσμα ήταν αρχικά μεν να αιφνιδιαστεί και να αυτοσχεδιάσει, χωρίς σαφή στρατηγική που να υπερβαίνει τα όρια και το οικείο περιβάλλον του εθνικού κράτους και της μικτής οικονομίας, στη συνέχεια δε να αμβλύνει εξαιρετικά το ταξικό αισθητήριο και την κοινωνική ευαισθησία της, να αναδιατάξει σπασμωδικά τις κοινωνικές συμμαχίες της, να προσχωρήσει σε μια νέα αποϊδεολογικοποιημένη ανάγνωση των κοινωνικοοικονομικών εξελίξεων (ιδίως κατά το μέρος που αφορούσαν τη διαμόρφωση πανίσχυρων και εξαιρετικά επίφοβων για τη δημοκρατία και την ελευθερία υπερεθνικών ιδιωτικών εξουσιών) και εν τέλει να μεταλλαχθεί και να αποκτήσει καθεστωτικά χαρακτηριστικά.

Παρά ταύτα, η σοσιαλδημοκρατία, στο σύνολό της, δεν φαίνεται να έχει κλείσει τον ιστορικό της κύκλο. Εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να εκφράζει την κοινωνική βάση της Αριστεράς, ενώ στο εσωτερικό της αυτή τη στιγμή λαμβάνουν χώρα εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πολιτικές και ιδεολογικές διεργασίες, που έχουν κλονίσει συθέμελα τα στερεότυπα και τις βεβαιότητες της εποχής της μετάλλαξης, πολύ περισσότερο μάλιστα όταν αυτό που ακούγεται ολοένα και συχνότερα (με πιο πρόσφατα παραδείγματα την Αγγλία και την Πορτογαλία) είναι το σύνθημα «επιστροφή στις ρίζες»...

Β. Η δεύτερη μεγάλη εκδοχή της μεταρρυθμιστικής Αριστεράς στον ευρωπαϊκό χώρο υπήρξε αναμφίβολα το ρεύμα του ευρωκομμουνισμού, το οποίο ανανέωσε την ιδέα της Αριστεράς, σηματοδοτώντας τη ρήξη μεγάλων κομμουνιστικών κομμάτων με τον σταλινισμό και τη μετεξέλιξή τους σε κόμματα που συνδύαζαν την κινηματική λογική και τον ριζοσπαστικό λόγο με τη δημοκρατία, την ελευθερία και την πολιτική συνεννόηση.

Είναι φανερό ότι το ρεύμα αυτό, αφού σφράγισε την ιδεολογική και πολιτισμική ταυτότητα της εν ευρεία εννοία σύγχρονης Αριστεράς, κινείται πλέον παράλληλα με τη σοσιαλδημοκρατία και αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα και τις ίδιες ανησυχίες, με έκδηλη την αμηχανία απέναντι στα μείζονα ζητήματα, αλλά και με παρεμφερείς εσωτερικές ιδεολογικοπολιτικές συγκρούσεις για θέματα συμβιβασμού και καθεστωτικής ενσωμάτωσης.

Γ. Η τρίτη και νεότερη εκδοχή της μεταρρυθμιστικής Αριστεράς είναι η πολιτική οικολογία, η οποία ξεκίνησε ως ριζοσπαστικό αντικαπιταλιστικό κίνημα, με επίκεντρο την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά στη συνέχεια μετεξελίχθηκε, με πολλές αντιφάσεις και ιδιαιτερότητες, σε μια ιδιότυπη μεταρρυθμιστική δύναμη της Αριστεράς, που συνέβαλε αναμφισβήτητα στην ανανέωση της πολιτικής ατζέντας της και στην αναζωογόνηση του κινηματικού χαρακτήρα της, συνδυάζοντας πάντως αυτά τα χαρακτηριστικά με αξιοσημείωτα δείγματα πολιτικού ρεαλισμού (υπερβολικού ίσως το τελευταίο διάστημα), αλλά και διαχειριστικής αποτελεσματικότητας.

Με βάση λοιπόν τα παραπάνω, η έννοια της Αριστεράς σε μια ανοιχτή και δημοκρατική κοινωνία δεν μπορεί παρά να αναζητηθεί στο πλαίσιο μιας επικαιροποιημένης και προσεκτικά διηθημένης σύνθεσης των πλέον προωθημένων εκδοχών των τριών παραπάνω ρευμάτων, εμπλουτισμένων, σε κάθε περίπτωση, από την αξιόλογη συνεισφορά που είχε τα τελευταία χρόνια στον σχετικό διάλογο και η λεγόμενη «Νέα Αριστερά», που ανέδειξε τη σημασία και την προτεραιότητα κρίσιμων δικαιωμάτων και ευαίσθητων κοινωνικών ζητημάτων.

*καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την ιδέα της προόδου
Η προοδευτική ιδεολογία, λέγεται, συνδυάζει την υπεροπτική αξίωση ότι κατέχει τους νόμους της Ιστορίας με την τέχνη της απεύθυνσης στα ένστικτα παρά στη λογική των ανθρώπων. Αντίθετα, συνεχίζει η ίδια αφήγηση,...
Για την ιδέα της προόδου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ελεγχόμενη Αριστερά;
Tελευταία διαπιστώνεται μια [ενορχηστρωμένη;] επίθεση κατά της Αριστεράς απ’ όλες τις πλευρές: ακροδεξιές, νεοδεξιές, κεντροδεξιές, κεντροαριστερές, ακόμα και αριστερίστικες. Κάθε δήλωση, κάθε ενέργεια, κάθε...
Ελεγχόμενη Αριστερά;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φανουρόπιτα επί παραγγελία
Η φανουρόπιτα είναι το έδεσμα της κοινοκτημοσύνης και όχι των μοναχοφαγάδων. Σύμφωνα με την παράδοση, πρέπει να μοιράζεται στη γειτονιά αφού προηγουμένως έχει ευλογηθεί στην εκκλησία, αν και συνήθως το...
Φανουρόπιτα επί παραγγελία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ελίτ, Αριστερά και Γκράμσι
«Ο παλιός κόσμος πεθαίνει, ο νέος αργεί να γεννηθεί και στο λυκόφως αυτό εμφανίζονται τα τέρατα», έγραφε ο Γκράμσι. Ακόμη -και για πάντα- επίκαιρο! Στην πρωτόγνωρη κατάσταση που βιώνουμε, για να μην...
Ελίτ, Αριστερά και Γκράμσι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ελπίδα ενάντια στις φθίνουσες προσδοκίες
Το πραγματικό αριστερό δίλημμα να μην είναι «ανάπτυξη με δανεικά και τελική χρεοκοπία» ή «άρνηση της ανάπτυξης και αναδίπλωση στη μεταπολεμική δυστυχία», ούτε βέβαια μια άνεργη ανάπτυξη. Θα μπορούσε, ίσως, να...
Ελπίδα ενάντια στις φθίνουσες προσδοκίες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η απατηλή λάμψη της Κεντροαριστεράς
Τα τελευταία τουλάχιστον είκοσι χρόνια, η παγκόσμια οικονομία προσδιορίζεται κυρίαρχα από το μοντέλο του οικονομικού φιλελευθερισμού. Αυτό, πολύ γενικά, σημαίνει ότι ως υποκείμενο της οικονομικής...
Η απατηλή λάμψη της Κεντροαριστεράς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας