• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.2°C / 14.1°C
    1 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.2°C / 13.3°C
    2 BF
    88%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.7°C / 14.4°C
    0 BF
    83%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.9°C / 8.3°C
    1 BF
    91%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.2°C / 10.2°C
    2 BF
    88%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.7°C / 10.0°C
    1 BF
    88%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 6.4°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 12.4°C
    1 BF
    92%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 12.5°C
    2 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 12.4°C
    1 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.4°C / 13.4°C
    2 BF
    71%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    2 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    3 BF
    82%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 12.8°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 13.3°C
    0 BF
    86%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.8°C / 13.2°C
    1 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 14.3°C
    0 BF
    86%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.6°C / 11.6°C
    0 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 12.8°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 5.6°C / 5.6°C
    1 BF
    96%
EUROKINISSI/ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΑΡΑΣ

Θέληση και ελευθερία

  • A-
  • A+

Είναι αναμφισβήτητο ότι μεγάλο μέρος της συμπεριφοράς μας είναι εθελοντικό, δηλαδή συχνά αυτό που κάνουμε είναι και αυτό που θέλουμε να κάνουμε∙ και είναι όλο και πιο εμφανές ότι μια τέτοια συμπεριφορά έχει λόγο ύπαρξης γιατί εγώ το θέλω, επειδή η θέλησή μου (ή εκείνη του άλλου) είναι ένα αυθεντικό τυχαίο γεγονός.

Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι αγοράζω ένα προϊόν που θέλω να αγοράσω ή ψηφίζω κάποιον υποψήφιο τον οποίο θέλω να ψηφίσω∙ δεν είναι ίσως αλήθεια ότι τόσο η αγορά και η ψήφος όσο και η θέληση να το κάνω μπορεί να είναι αποτέλεσμα ενός πανίσχυρου συστήματος προπαγάνδας, και άρα η θέλησή μου σε τέτοιες περιπτώσεις θα μπορούσε να είναι τόσο μάταιη όσο εκείνη ενός υποκειμένου σε ύπνωση που θέλει να σηκώσει το χέρι γιατί του το διέταξε ο υπνωτιστής;

Αν ήταν έτσι σε όλες τις περιπτώσεις, η θέληση δεν θα προσέθετε τίποτε στον κόσμο∙ τον τελευταίο θα τον κυβερνούσε ένας παγκόσμιος ντετερμινισμός, στη βάση του οποίου ό,τι κάνει (ή επιθυμεί να κάνει) ο οποιοσδήποτε θα ήταν αναγκαίο επακόλουθο που προηγείται στον χρόνο. Γιατί η θέληση, αν θέλει να κάνει τη διαφορά, πρέπει να είναι ελεύθερη.

Πολλοί συγγραφείς αποφεύγουν το πρόβλημα ορίζοντας την ελευθερία στη βάση της παρουσίας εσωτερικών συνθηκών ή στην απουσία φυσικής βούλησης. Ο Καντ κρίνει αυτές τις λύσεις θλιβερές υπεκφυγές και, κατακρίνοντας με αποφασιστικότητα τον ντετερμινισμό, αποδεικνύει ότι η ίδια η ύπαρξη ενός προκαθορισμένου κόσμου εξαρτάται από μια πράξη επιλογής, έτσι που κάθε ανάγκη αναπαύεται τελικά πάνω στην ελευθερία.

Αναλύοντας λοιπόν την έννοια της ελεύθερης θέλησης, καταλήγει ότι η ελευθερία είναι αυτονομία και ότι η αυτονομία είναι λογική: να υπακούς σε νόμους που εφαρμόζονται όμοια σε όλους, ανεξάρτητα από τις ιδιοσυγκρασίες τους. Αρα η δική μου θέληση είναι ένα αυθεντικό τυχαίο γεγονός, στον βαθμό που αυτό που επιθυμώ είναι λογικό.

Είμαστε σύμφωνοι με τον Καντ τόσο για την κεντρικότητα της επιλογής όσο και για τη σχέση ανάμεσα στη λογική και τη θέληση (στην ουσία με το γεγονός ότι η «θέληση» ισοδυναμεί με την «καλή θέληση»). Δίνουμε βέβαια πολύ μεγαλύτερο βάρος στην καθημερινή πρακτική της λογικής.

Εξάλλου, είναι δυνατόν να μηδενίσω τις ιδιοσυγκρασίες μου μόνο αν τις αναγνωρίζω ως τέτοιες, δηλαδή αν ανοίγομαι σε μια σταθερή σύγκριση με τις ιδιοσυγκρασίες του άλλου: με όλη τη διαφορετικότητα που μας περιβάλλει.

Θα ωριμάσω με την πραγματική εξάσκηση της θέλησής μου όσο πιο απελευθερωμένη θα είναι η συμπεριφορά μου από αυτοματισμούς, προκαταλήψεις και προκαθορισμένες αντιδράσεις∙ όσο περισσότερο θα αποκτήσω συνείδηση των πράξεών μου και των πράξεων των άλλων∙ όσο περισσότερο θα είναι οι επιλογές μου αποτέλεσμα διαλόγου ανάμεσα σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.

Και, φυσικά, όσο περισσότερο εγώ και ο άλλος θα μεγαλώσουμε μαζί σ’ αυτήν την εξάσκηση, όσο πιο κοινές, ή τουλάχιστον περισσότερο συμβατές, θα είναι οι επιλογές μας.

*Ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κύκλος!
Ο ετήσιος κύκλος γέννησης-θανάτου των θεών ήταν καθαρτήριος και σωτήριος. Ολα τα δεινά, όλες οι συμφορές, όλες οι κρίσεις ακυρώνονταν με τον μηδενισμό του ιστορικού χρόνου που έκλεινε με τον θάνατο του Θεού...
Ο κύκλος!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δυτικός πολιτισμός: κρίση και αιτίες
Ποια είναι η σχέση του σημερινού δυτικόστροφου ορθολογισμού –που δεν είναι τίποτε άλλο από έναν εργαλειακό ορθολογισμό, με ολόσωμο τεχνοκρατικό πρόσημο, πλήρως ωφελιμιστικά προσανατολισμένο– με τον...
Δυτικός πολιτισμός: κρίση και αιτίες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φρόνηση και πολιτικές επιλογές
Θα ήθελα, επεξηγηματικά περισσότερο, να αναφερθώ στο εννοιολογικό αυτό δίδυμο της λογικής και της αρετής, δίνοντάς του μια οπωσδήποτε πιο ρεαλιστική διάσταση, και συσχετίζοντάς το με κάποια πρόσφατα γεγονότα...
Φρόνηση και πολιτικές επιλογές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μελαγχολία της διαφοράς και η αδυσώπητη καθημερινότητα
Οι άνθρωποι που διαφέρουν αισθητά από τους γύρω και προσπαθούν να πορευτούν όπως φρονούν, έγραφε ο Τοκβίλ, έχουν περισσότερες πιθανότητες να απομονωθούν, να μελαγχολήσουν. Στη λογική αυτή εδράζεται ο...
Η μελαγχολία της διαφοράς και η αδυσώπητη καθημερινότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Καλύτεροι απ’ τις κότες
Υποστηρίζεται ότι η παρακμή είναι ένα μίγμα υπεροψίας και φόβου. Πιστεύω να είναι κατανοητό το γιατί∙ η υπεροψία έχει τις ρίζες της σε μια χαμένη μεγαλοπρέπεια. Κι ο φόβος την ανικανότητα διατήρησης ή...
Καλύτεροι απ’ τις κότες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σαράντα χρόνια από τη «Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας»
Η «Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας», που καθιέρωσε τον συγγραφέα της Κορνήλιο Καστοριάδη ως έναν μεγάλο στοχαστή, είναι από τα σημαντικότερα φιλοσοφικά έργα του 20ού αιώνα. Οταν κυκλοφόρησε (1975)...
Σαράντα χρόνια από τη «Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας