Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πώς εξανεμίζεται η ριζοσπαστική ορμή;

Πώς εξανεμίζεται η ριζοσπαστική ορμή;

  • A-
  • A+

Κάποια συμβάντα (εξεγέρσεις, συρράξεις, πολιτικές ανατροπές) αποκαλούνται εξαιρετικά. Εχουν δύο βασικά χαρακτηριστικά. Σπάνε την κανονικότητα και το πλαίσιο που την οργανώνει, αλλάζουν τους καθημερινούς ρυθμούς των ανθρώπων.

Ταυτόχρονα, στρέφουν τους ανθρώπους στον δημόσιο χώρο, στα κοινά. Το συμβάν ως κεντρική αναφορά συγχρονίζει μέριμνες και ρυθμούς των ανθρώπων, τους κάνει να βλέπουν τα πράγματα από το πρίσμα του.

Εξαιρετικά γεγονότα έχουμε παντού, αν και με τον χρόνο λιγότερα. Οι φιλελεύθερες καπιταλιστικές κοινωνίες, πέρα από πολύπλοκες, είναι και κοινωνίες που αντίκεινται εν γένει στα πάθη, με εξαίρεση θύλακες όπως ο πολιτισμός και ο αθλητισμός. Ετσι δεν αφήνουν πολύ χώρο για εξαιρετικά συμβάντα.

Στην Ελλάδα, για να μείνουμε στα πρόσφατα, εξαιρετικό συμβάν ήταν η πτώση της χούντας το 1974. Εξέθρεψε το δημόσιο ενδιαφέρον και συνετέλεσε στη λεγόμενη πολιτικοποίηση-κομματικοποίηση.

Ως εξαιρετικό συμβάν θα μπορούσε να ιδωθεί και η ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από τον ΣΥΡΙΖΑ. Εξαιρετικό καθότι αδιανόητο πριν, εξαιρετικό καθώς σηματοδότησε την επιθυμία για μία άλλη σχέση με τους δανειστές, εξαιρετικό γιατί συμβόλιζε τον πόθο για μια άλλη πολιτική, εξαιρετικό για τις προσδοκίες που γέννησε.

Τα εξαιρετικά συμβάντα, ως εξαιρετικά, δεν διαρκούν. Κάποια χάνουν αμέσως την ορμή τους, άλλα κρατούν παραπάνω. Αυτό το γνωρίζουν καλά οι πολιτικοί, τουλάχιστον ορισμένοι.

Μέσα για την επιμήκυνσή τους είναι το πολιτικό χτύπημα κυρίως με την κατασκευή εχθρών και οι τελετουργίες αναβίωσης και επικαιροποίησής τους. Επιδιώκονται η φαντασιακή αναβίωση του γενέθλιου συμβάντος και η διακήρυξη πίστης στις αρχές που το γέννησαν ή το σημάδεψαν.

Αυτά όμως δεν αρκούν. Το εξαιρετικό συμβάν τείνει να γίνει παρένθεση και με τον χρόνο επανέρχεται η κανονικότητα. Οι άνθρωποι έχουν τους ρυθμούς τους, τις δουλειές τους, τους αγαπημένους τους και δεν μπορούν να τα αφήνουν συνέχεια για τα δημόσια πράγματα. Αλλά και τα δημόσια πράγματα στις μέρες μας, έτσι όπως διαμορφώθηκε ο δημόσιος χώρος, δεν είναι εύκολα διαχειρίσιμα. Θέλουν ενέργεια, χρόνο, γνώσεις, ένταξη σε νέες ομάδες αναφοράς (κομματικοί μηχανισμοί, πρόσβαση στα ΜΜΕ…). Λογικά λοιπόν το ενδιαφέρον για τα κοινά ατονεί.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τελειώσαμε με το εξαιρετικό συμβάν. Ενέχει δύο θεμελιώδεις πτυχές που το κάνουν να ξεχωρίζει από τα άλλα: τα αποτελέσματά του, άμεσα ή έμμεσα, και το αποτύπωμά του στη συλλογική μνήμη.

Από τη σκοπιά αυτή θα μπορούσαν να αναλυθούν όλα τα εν λόγω συμβάντα. Ο Μάης το 1968, ενδεικτικά, μια και μιλάμε σήμερα για εθνικό διάλογο για την Παιδεία, έφερε ορμητικά στο προσκήνιο ένα αίτημα διάχυτο -τότε τουλάχιστον- στη Δύση: την απόρριψη της αυθεντίας και τη συμμετοχική διοίκηση. Ετσι στα πανεπιστήμια δυνάμωσε το ισχύον παντού συλλογικό μοντέλο διοίκησης με την ενεργό συμμετοχή και των φοιτητών.

Αποτέλεσμα και αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη. Από αυτά κρίθηκαν και θα κριθούν και οι κυβερνήσεις που θέλησαν να αλλάξουν την κοινωνία. Το ΠΑΣΟΚ στη δεκαετία του 1980, ο ΣΥΡΙΖΑ σήμερα.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου μερίμνησε περισσότερο να παρατείνει τις συνθήκες που τον έφεραν στην εξουσία με τη δαιμονοποίηση των αντιπάλων και τα συνεχή πολιτικά χτυπήματα. Η πρακτική αυτή υιοθετήθηκε και από τη Ν.Δ., κυριάρχησε στο πολιτικό πεδίο. Είναι ένας από τους λόγους της διάλυσης του κράτους, των πελατειακών σχέσεων, της τρέχουσας κρίσης.

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει να μάθει από τη διαχείριση του Α. Παπανδρέου. Η παράταση της εξαιρετικής κατάστασης με χτυπήματα και την κατασκευή εχθρών δεν έχει νόημα ούτε καν ως αγορά χρόνου. Εξίσου λανθασμένη είναι η αντίθετη πρακτική, συμβιβασμού με την αναπόφευκτη επιστροφή στην κανονικότητα με το αγκάλιασμα ανθρώπων παντός καιρού και υιοθέτησης ιδεών δήθεν σύγχρονων, στρογγυλεμένων για κάθε γούστο.

Ο καλύτερος συμβιβασμός με την καθημερινότητα είναι η επιμονή σε ιδέες και αξίες. Ηθικές αξίες εγγενείς στην αριστερή ιδεολογία, όπως η ανοχή στην ετερότητα, η συλλογικότητα, η ισονομία και η αντίσταση στις Σειρήνες της εξουσίας.

Καθημερινή δουλειά, από την άλλη, για τη βελτίωση της καθημερινότητας του πολίτη. Και, τέλος, η διαρκής υπόμνηση ότι στόχος δεν είναι μόνο η διαχείριση, αλλά ένα όραμα αλλαγών και ανατροπών για τη βελτίωση της κοινωνίας. Χωρίς ένα τέτοιο όραμα η επιστροφή στην κανονικότητα θα είναι άχαρη και η διακυβέρνηση, στην καλύτερη περίπτωση, δεν θα διαφέρει από αυτήν των προηγούμενων κυβερνήσεων.

* καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Πασοκοποιείται ο ΣΥΡΙΖΑ;
Ενα από τα θέματα που μας απασχολούν εδώ και καιρό και θα μας απασχολήσουν ακόμα περισσότερο στο μέλλον είναι οι ενδεχόμενες «αλλαγές» στην πολιτική φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ. Και όπως συμβαίνει συνήθως σε...
Πασοκοποιείται ο ΣΥΡΙΖΑ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά του μέλλοντος, ανάγκη της κοινωνίας
Είναι απολύτως βέβαιο ότι η πολιτική Μητσοτάκη θα επιτείνει τις κοινωνικές, περιφερειακές και περιβαλλοντικές ανισότητες. Ταυτόχρονα θα γίνεται επιτακτική και η ανάγκη της κοινωνίας για την εφαρμογή μιας...
Αριστερά του μέλλοντος, ανάγκη της κοινωνίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας
Τον Αύγουστο του 2018 ο κύκλος της δημοσιονομικής προσαρμογής έκλεισε. Η πρώτη μάχη κερδήθηκε. Για να ακολουθήσει η αμέσως επόμενη. Σκληρότερη. Η οικοδόμηση της Ελλάδας της νέας εποχής. Ανασηκώνοντας το κεφάλι...
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παρέμβαση στις διεργασίες της ευρύτερης Αριστεράς
Η χρόνια κρίση που βιώνουμε, η φθορά των θεσμών, η αμφισβήτηση των αξιακών κωδίκων, η ανεπάρκεια του πολιτικού προσωπικού, η αναποτελεσματικότητα των μνημονιακών επιλογών, το δυσμενές διεθνές περιβάλλον και τα...
Παρέμβαση στις διεργασίες της ευρύτερης Αριστεράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το πάθος για εξουσία
Στις φιλελεύθερες δημοκρατίες η εξουσία δεν είναι πάντα έκδηλη, συχνά είναι «αόρατη», οι εξουσιαστικές σχέσεις δεν εκδηλώνονται με πολύ θόρυβο, αλλά κατ’ οικονομίαν. Σε εμάς δεν συμβαίνει αυτό, γεγονός που από...
Το πάθος για εξουσία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πολιτική αλλαγή επί ΣΥΡΙΖΑ
Ολα όσα συμβαίνουν στην ελληνική πολιτική κοινωνία μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές της 25ης Ιανουαρίου του 2015 μπορούν να ερμηνευτούν στη δημόσια σφαίρα με ποικίλα σχήματα κομματικών συγκρούσεων και...
Η πολιτική αλλαγή επί ΣΥΡΙΖΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας