Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα κόμματα και η εκλογή των αρχηγών τους

Στα κεντρικά γραφεία της Νέας Δημοκρατίας στην λεωφόρο Συγγρού μετά την αναβολή των εκλογών για την ανάδειξη νέου προέδρου στο κόμμα, την Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2015

EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ

Τα κόμματα και η εκλογή των αρχηγών τους

  • A-
  • A+

Η γελοιοποίηση των διαδικασιών ανάδειξης του αρχηγού της Νέας Δημοκρατίας, την οποία παρακολουθούμε έκπληκτοι το τελευταίο διάστημα, δεν αφορά μόνον το συγκεκριμένο κόμμα και την πολιτική αξιοπιστία του. Θέτει παράλληλα και ένα τεράστιο ζήτημα που αφορά συνολικότερα τον ρόλο και την προοπτική του κομματικού μας συστήματος.

• Α. Οπως είναι γνωστό, η μεταπολίτευση σηματοδότησε μια ριζική αλλαγή τόσο στο συνταγματικό status όσο και στην πολιτικοοργανωτική δομή των κομμάτων. Ειδικότερα:

  • α. Το Σύνταγμα του 1975 όχι μόνον καθιερώνει ρητά, για πρώτη φορά, το πολιτικό δικαίωμα ίδρυσης κομμάτων και συμμετοχής σε αυτά (29Σ) αλλά και αντιμετωπίζει πλέον τα κόμματα ως κρίσιμους συνταγματικούς θεσμούς, με διττό ρόλο:
  • Πρώτον, την ενεργοποίηση της λαϊκής κυριαρχίας μέσω της συλλογικής έκφρασης των πολιτών και της ιδιότυπης πολιτικής διαμεσολάβησης μεταξύ αυτών και των αντιπροσωπευτικών σωμάτων.
  • Δεύτερον, την κίνηση της μηχανής του πολιτεύματος, μέσω της καθοριστικής επιρροής που ασκούν στη λειτουργία τόσο της Βουλής όσο και της κυβέρνησης.
  • β. Σε πολιτικό επίπεδο η σημαντικότερη διαφοροποίηση στο κομματικό μας σύστημα μετά το 1975 (πέρα από τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ) συνδέεται με την εμφάνιση του ΠΑΣΟΚ, το οποίο εισήγαγε νέα ήθη, με την υιοθέτηση, ευθύς εξαρχής, του μοντέλου του μαζικού οργανωμένου κόμματος (με ιδιαίτερη έμφαση στον πολιτικό ρόλο των οργανώσεων και τη συμμετοχή των μελών στα κομματικά δρώμενα, αλλά και με αρκετές αρχηγικές και λαϊκιστικές ιδιαιτερότητες).

Αυτή η οργανωτική δομή, η οποία αποδείχθηκε ιδιαίτερα πρόσφορη για την κατάληψη της εξουσίας, υιοθετήθηκε στη συνέχεια, εν πολλοίς, και από τη Ν.Δ., η οποία μάλιστα ανέπτυξε, μέσω συγκεκριμένων κομματικών θυλάκων της, και έναν έντονο (για τα δεδομένα ενός συντηρητικού κόμματος) πολιτικό ακτιβισμό (ακροδεξιό κυρίως), που οδήγησε σε περαιτέρω οργανωτική μετάλλαξή της.

Ετσι, με την εξαφάνιση και της Ενωσης Κέντρου, το κομματικό μας σύστημα χαρακτηριζόταν σχεδόν στο σύνολό του από μαζικά οργανωμένα κόμματα, με εκατοντάδες οργανώσεις και με πολλές χιλιάδες μέλη. Ως εκ τούτου, ήταν περίπου αυτονόητο να επικρατήσει ως τρόπος ανάδειξης του αρχηγού –είτε εξ αρχής είτε σταδιακά– η εκλογή του από το μόνο όργανο που επέβαλλε ο συγκεκριμένος χαρακτήρας των κομμάτων, δηλαδή από το συνέδριο.

  • Β. Ωστόσο, τη δεκαετία του ’90 η λογική των μαζικών οργανωμένων κομμάτων βάσης αρχίζει να υποχωρεί. Τα κόμματα τυπικά μεν διατηρούν τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά, στην πραγματικότητα όμως μετατρέπονται σε γραφειοκρατικούς οργανισμούς, με περιορισμένη πλέον συμμετοχή των μελών στη λήψη των αποφάσεων, ενώ παρατηρείται ταυτόχρονα ενίσχυση της πολιτικής επιρροής των βουλευτών και των αιρετών αυτοδιοικητικών στελεχών.

Εξαίρεση σε αυτό αποτέλεσε το ΚΚΕ, το οποίο όμως, κινούμενο εξαρχής στη λογική του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, κατέστη σταδιακά ένας αποστεωμένος εξουσιαστικός μηχανισμός, επιδιδόμενος βασικά σε κινήσεις επαναστατικής γυμναστικής.
Η μεγάλη αλλαγή, πάντως, παρατηρείται από το 2004, οπότε το ΠΑΣΟΚ υιοθετεί, ουσιαστικά, τη λογική τού «χύμα κόμματος», δηλαδή ενός ασπόνδυλου μορφώματος με ασαφή πολιτικά και οργανωτικά χαρακτηριστικά.

Απόρροια αυτής της λογικής ήταν η εκλογή του αρχηγού απευθείας «από τη βάση», η οποία όμως δεν είναι η κομματική βάση (ούτε καν μια ευρύτερη βάση γνωστών εκ των προτέρων «φίλων» του κόμματος, όπως θα ήταν σήμερα θεμιτό) αλλά ένα απροσδιόριστο εκλογικό σώμα εν δυνάμει συμμετεχόντων...

Μια τέτοια εκλογή, όμως, που προβλήθηκε μάλιστα ως μεγάλη δημοκρατική κατάκτηση, στην πραγματικότητα κινείται στα όρια της δημοκρατικής νομιμότητας (όπως είχα επισημάνει και όταν καθιερώθηκε), διότι γίνεται χωρίς εκλογικούς καταλόγους, χωρίς εγγυήσεις και χωρίς καμία ουσιαστική προϋπόθεση συμμετοχής, με αποτέλεσμα να καταργείται στην πράξη η ειδοποιός διαφορά του κόμματος από τις άτυπες πολιτικές εκφάνσεις της κοινωνίας των πολιτών, δηλαδή ο ιδιαίτερος –και συνταγματικά κατοχυρωμένος πλέον– πολιτικός δεσμός του κόμματος με τα μέλη του.

Με άλλα λόγια τα κόμματα, που υποτίθεται ότι βρίσκονται σε επίπεδο πολιτικής συνείδησης ένα σκαλί πάνω από τους εν γένει ψηφοφόρους, με τη διαδικασία αυτή ισοπεδώνονται και απαξιώνονται, χάνοντας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους και μετατρεπόμενα σε ευθεία προέκταση του αρχηγού τους, ο οποίος δεν λογοδοτεί σε κανέναν, επικαλούμενος διαρκώς και σε κάθε ευκαιρία το ότι εκλέγεται πανηγυρικά «από τη βάση» (στην οποία συγκαταλέγονται, βέβαια, και πολλοί που «είδαν φως και μπήκαν» ή που οδηγήθηκαν στην κάλπη με πάσης φύσεως «παροτρύνσεις» και «διευκολύνσεις» τοπικών παραγόντων…).

  • Γ. Το παράδοξο δε είναι ότι αυτός ο τρόπος εκλογής έγινε αποδεκτός χωρίς ενστάσεις από πολλούς που ορκίζονταν στο όνομα του «εκσυγχρονισμού», με αποτέλεσμα να παγιωθεί στο ΠΑΣΟΚ αλλά και να υιοθετηθεί στη συνέχεια από τη Ν.Δ. (με τα γνωστά αρνητικά αποτελέσματα…).

Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε και την ύπαρξη πλέον στο πολιτικό σκηνικό ενός κόμματος που δεν επέλεξε καν αρχηγό (διότι ο «ιδρυτής» του έκρινε, έως την πρόσφατη ήττα του κόμματός του, ότι δεν χρειάζονται διόλου οργανωτικές διαδικασίες…), αλλά και την κομματική κρίση που ενέσκηψε στον ΣΥΡΙΖΑ, διότι είχε επιλέξει για πολλά χρόνια μια άκρως προβληματική (οιονεί «ομοσπονδιακή») δομή κόμματος, έχουμε πλήρη την εικόνα ενός κομματικού συστήματος που νοσεί βαρύτατα.

Το πλέον ορατό δε σημείο αυτής της νόσου είναι ο τρόπος εκλογής αρχηγού, που εξακολουθεί να κινείται, παρά τις πολλές πλέον επικριτικές φωνές, στον αστερισμό του «δημοκρατικισμού», ο οποίος, ως ιδιαίτερη μορφή λαϊκισμού, υπονομεύει τόσο τον ρόλο του κομματικού συστήματος γενικά όσο και την ουσία της εσωκομματικής δημοκρατίας.

* Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιστροφή στην κανονικότητα του παλαιοκομματισμού
Η Ν.Δ. –σε αντίθεση με το ΠΑΣΟΚ το οποίο «φυλλορρόησε»– όχι μόνο διατήρησε τις δυνάμεις της του 2015, αλλά ύστερα από 4,5 χρόνια επανήλθε στην εξουσία χάρη στο δικό της καλπονοθευτικό εκλογικό σύστημα, με ένα...
Επιστροφή στην κανονικότητα του παλαιοκομματισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
H κομματική δημοκρατία μετά τις εκλογές
Mετά τις εκλογές της 7ης Ιουλίου 2019 και τα δύο κόμματα (δηλαδή η Ν.Δ. και ο ΣΥΡΙΖΑ) επιβάλλεται να ενεργοποιήσουν τον μηχανισμό του πολιτικού αναστοχασμού τους. Εάν γίνει κάτι τέτοιο, θα ωφεληθεί πολλαπλώς η...
H κομματική δημοκρατία μετά τις εκλογές
ΑΠΟΨΕΙΣ
«…Ρίξε λιγάκι τουμπεκί, θεούλη μου….»
Γνωρίζω ότι το κείμενό μου είναι μακροσκελές και μονομερές. Γι’ αυτό ας το διαβάσει όποιος νομίζει ότι έχει κάτι να ωφεληθεί. Οι υπόλοιποι ας παρακολουθούν τον Μητσοτάκη και την παρέα του να «αλώνουν» τη χώρα...
«…Ρίξε λιγάκι τουμπεκί, θεούλη μου….»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πλήρης αντιστροφή της σχέσης ΣΥΡΙΖΑ-Ν.Δ.
Σπάνια στις εκλογικές αναμετρήσεις παρατηρούνται πλήρεις αντιστροφές στις σχέσεις κομμάτων. Μία από αυτές είναι τα αποτελέσματα των τεσσάρων τελευταίων βουλευτικών εκλογών.
Πλήρης αντιστροφή της σχέσης ΣΥΡΙΖΑ-Ν.Δ.
ΑΠΟΨΕΙΣ
10 πολιτικές και προγραμματικές αντιφάσεις της Ν.Δ.
Διαβάζοντας το πρόγραμμα και τις διακηρύξεις της Ν.Δ. είναι αδύνατο να μην επισημάνει κανείς ένα πλήθος ασαφειών και αντιφάσεων που χρήζουν διερεύνησης και απάντησης προεκλογικά.
10 πολιτικές και προγραμματικές αντιφάσεις της Ν.Δ.
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεανικοί έρωτες
Σεπτέμβριος 2015. Οι νέοι ερωτεύονται τον ΣΥΡΙΖΑ. Στο exit poll της ημέρας καταγράφει ποσοστό 41,5% στους κάτω των 24 ετών και κερδίζει προβάδισμα 25...
Νεανικοί έρωτες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας