Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια διαφορετική οπτική για τη σχέση Εκκλησίας και Πολιτείας

Δεν μπορεί η ιδιωτική υπόθεση της θρησκευτικής συνείδησης, να αποτελεί συστατικό στοιχείο του κράτους τον 21ο αιώνα

Μια διαφορετική οπτική για τη σχέση Εκκλησίας και Πολιτείας

  • A-
  • A+

Από το 1966 ένας, ριζικά διαφορετικός του συνήθους κληρικού, παπάς και καθηγητής Θρησκευτικών, ο π. Γεώργιος Πυρουνάκης ζητούσε η Πολιτεία «να βρει το θάρρος» και η Εκκλησία «να επιδιώξει τον χωρισμό της» από το κράτος, για να «επαναποκτήσει το αγωνιστικό Της πνεύμα»!..

Τα χρόνια πέρασαν και όπως τόσα και τόσα στην πορεία του κοινωνικού μας σχηματισμού έρχονται και επανέρχονται χωρίς ποτέ να λύνονται οριστικά, έτσι και οι σχέσεις Πολιτείας και Εκκλησίας παραμένουν ανοικτό διακύβευμα, με πισωγυρίσματα και προχωρήματα από τη σύσταση του ελληνικού κράτους και τη δημιουργία του ιδεολογικού μυθεύματος περί «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού», όπου βέβαια με την έννοια του χριστιανισμού εννοείται μόνο η ανατολική ορθόδοξη εκδοχή του.

Η ιστορική καταγωγή του μυθεύματος μας πηγαίνει πολύ πίσω στα χρόνια της Βυζαντινής και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα της ύστερης και τους τρόπους που προσλαμβάνονται αυτά μέσα από μια άχρονη επιλεκτική δηλαδή ιδεολογική χρήση της ιστορίας, με το περιεχόμενο που έδινε στον όρο ο Φίλιππος Ηλιού.

Ιδεολογική χρήση η οποία αποτέλεσε συνεκτικό πολιτικό μύθο του νεοελληνικού κράτους. Λογικό συνεπακόλουθο η ανιστόρητη ταύτιση του Ελληνα πολίτη με τον ορθόδοξο χριστιανό και η αντιπαιδαγωγική λειτουργική ανάμειξη της Εκκλησίας στα εκπαιδευτικά πράγματα και όχι μόνο, καθώς και η μοναδική ύπαρξη στην Ευρώπη μετά τη Γαλλική Επανάσταση, Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.

Οι προσπάθειες εξορθολογισμού αυτής της σχέσης, για να μείνουμε στα μετά τη Μεταπολίτευση χρόνια, από εκείνες του Γεωργίου Ράλλη, του Γιάννη Βαρβιτσιώτη, του Αντώνη Τρίτση, του Κώστα Σημίτη, μέχρι σήμερα έχουν βέβαια προχωρήσει σε πολλά έστω και με συμβιβασμούς και συγκρούσεις, με εντονότερη εκείνη για την απάλειψη της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες. Εχει επίσης προχωρήσει –κάτι που η Ιεραρχία και δυστυχώς όχι μόνο φαίνεται να αγνοεί– η όλη κοινωνική πραγματικότητα. Πραγματικότητα που δείχνει και σε αυτό το επίπεδο ότι η ωριμότητα της κοινωνίας, βρίσκεται πιο μπροστά από τις πολιτικές δυνάμεις.

Οι ποιοτικές μετρήσεις που δημοσίευσε σε προηγούμενο φύλλο η εφημερίδα σας το αποδεικνύουν απερίφραστα. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η μεγάλη πλειονότητα των ορθόδοξων χριστιανών πολιτών έχει πάψει να βιώνει την παράδοση που κουβαλάει η κρατούσα Εκκλησία, αλλά όχι –όπως και σε πολλά άλλα πράγματα, π.χ. στις πολιτικές αντιπαραθέσεις– με δογματικό φανατισμό.

Αλλωστε η διαίσθηση του ποιητή Κωστή Παλαμά αλλά και του λαϊκού αρχιεπισκόπου Σεραφείμ είχαν έγκαιρα συλλάβει ότι η πίστη στο ελληνικό πλήρωμα τις Ορθοδοξίας, με κάποιες εξαιρέσεις προφανώς, ήταν και είναι περισσότερο συνδεδεμένη με τις κοινωνικοπολιτισμικές γιορτινές ευκαιρίες που παρέχει η εκκλησιαστική ζωή.

Παράλληλα, οφείλουμε όλοι να κατανοήσουμε ότι υπάρχουν Ελληνες πολίτες και άλλων θρησκευτικών εντάξεων ή θρησκευτικά αδιάφοροι ή άθεοι, το ίδιο όμως λιγότερο ή περισσότερο πατριώτες, με τους ορθοδόξους συμπατριώτες τους. Και ότι η ισοπολιτεία αφορά και αυτούς, τους οποίους δεν μπορεί η πολιτεία να εξαναγκάζει να δηλώνουν τη διαφορετικότητά τους. Οτι η συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία της συνείδησης (άρθρο 13) πρωτίστως αφορά εκείνον ή εκείνη που σκέφτεται διαφορετικά. Αυτό είναι το βαθύτερο νόημα μιας ελεύθερης δημοκρατικής πολιτείας.

Στην οποία δεν μπορεί η ιδιωτική υπόθεση της θρησκευτικής συνείδησης, να αποτελεί συστατικό στοιχείο του κράτους τον 21ο αιώνα. Ακριβώς γι’ αυτό χρειαζόμαστε ένα σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις του, ανεξίθρησκο κράτος και προφανώς ένα βαθιά ανεξίθρησκο εκπαιδευτικό σύστημα, σε μια πολυπολιτισμική κοινωνική πραγματικότητα όπως ήταν πάντοτε, και είναι ακόμη εντονότερα σήμερα, η ελληνική.

Και είναι θλιβερό η πλειονότητα της Ιεραρχίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας να μην κατανοεί τις κοινωνικές εξελίξεις, να τρέμει μη χάσει την εξουσία που απορρέει από την περίφημη «συναλληλία» και συνακόλουθα τα δημοσιοϋπαλληλικά της προνόμια, την περιουσία της και τα αφορολόγητα έσοδά της και το κυριότερο να μην έχει εμπιστοσύνη στον δικό της λόγο προς το πλήρωμά της!

Να παραμένει, με φωτεινές εξαιρέσεις κυρίως νεότερων κληρικών, σε μια στείρα προνεωτερική άποψη. Αποψη που παραπέμπει ίσως στον Γεώργιο Γεννάδιο Σχολάριο και τις «πατρικές διδασκαλίες» του Γρηγορίου Ε’, τις οποίες επιχείρησε να επικαιροποιήσει ο προηγούμενος Αρχιεπίσκοπος των ορθοδόξων Χριστόδουλος Παρασκευαΐδης, αγνοώντας, όπως και κάποιοι ακόμη και σήμερα, τη νηφάλια ιστορική διαπίστωση του Νίκου Σβορώνου ότι «η εθνική ιδέα αποδεσμεύεται στην αρχή από την αυτοκρατορική βυζαντινή ιδέα, ύστερα στον 18ο αι. από την ιδέα της ορθοδοξίας, για να φτάσει προς το τέλος του αιώνα στην πλήρη ωριμότητα και καθαρότητα»!

Καθαρότητα που οδήγησε στην Επανάσταση του 1821, με την ενεργή συμμετοχή και ιεραρχών και κυρίως πλήθους απλών κληρικών, παρά τους αφορισμούς και τις αντεπαναστατικές θέσεις της Ιεραρχίας όπως ότι «ο Θεός ύψωσεν την βασιλείαν του Σουλτάνου περισσότερον από κάθε άλλην, διά να αποδείξη αναμφιβόλως ότι θείω εγένετο βουλήματι…» ή την αγωνία της να καταστραφεί η Χάρτα του Ρήγα «διότι πλήρης υπάρχει εν αυτή σαθρότης εκ των δολερών εννοιών […] [οι οποίες] δύνανται να προξενήσωσιν βλάβην ψυχικήν και σωματικήν».

Οπως μάταιες αποδείχθηκαν ιστορικά και οι Σύνοδοι την ώρα της έκρηξης της Επανάστασης «περί καθαιρέσεως των φιλοσοφικών μαθημάτων» και οι επιθέσεις από σειρά ιεραρχών εναντίον των διαφωτιστών –φωταδιστές τους αποκαλούν ειρωνικά και σήμερα κάποιοι νεοορθόδοξοι– κυρίως του Κοραή αλλά και του Κούμα, του Βενιαμίν του Λέσβιου ή αργότερα του Καΐρη και του αρχιμανδρίτη Θεόκλητου Φαρμακίδη άλλου εξοβελιστέου και αιωνίως υπόλογου, ενώπιον τις εκκλησιαστικής εξουσίας, και τόσων ακόμη μέχρι την επιβολή… ακοινωνησίας στον π. Πυρουνάκη.

Δεν είναι μάταιο, όμως, να απαιτούμε από την παρούσα κυβέρνηση με πλήρη σεβασμό και διευκόλυνση στο φιλανθρωπικό έργο της Εκκλησίας μέσα από έναν δημόσιο διάλογο να προχωρήσει στη διάρκεια της θητείας της με σύνεση στην κατοχύρωση και εξορθολογισμό στην πράξη των διακριτών ρόλων σύμφωνα με το άρθρο 3 του Συντάγματος, με τον χωρισμό των σχέσεων Εκκλησίας, ορθότερα εκκλησιαστικής διοίκησης και Πολιτείας.

ΥΓ. Αυτή η οπτική όχι μόνο δεν αναιρεί, αλλά, αντίθετα, ενισχύει την εξαιρετική πρωτοβουλία του υπουργείου Εξωτερικών για τη διεθνή διάσκεψη για την προστασία της πολυπολιτισμικότητας και πολυθρησκευτικότητας στη σπαρασσόμενη Μέση Ανατολή.

 

* ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Πανεπιστημίου, μέλους της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Παρα-σχολείο, παρα-πανεπιστήμιο, παρα-παιδεία
Με τον δούρειο ίππο των ξενόγλωσσων προπτυχιακών προγραμμάτων (επί πληρωμή), που απελευθερώνονται πλήρως με το νέο νομοσχέδιο του ΥΠΑΙΘ, η κυβέρνηση κλείνει το μάτι στους πανεπιστημιακούς που έχουν...
Παρα-σχολείο, παρα-πανεπιστήμιο, παρα-παιδεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποιος μπορεί να φοβάται την κοινωνιολογία;
Για να αναπτυχθεί ο ορθός λόγος, η κριτική σκέψη, η κοινωνική σκέψη ως επιστημονική γνώση, προϋπόθεση είναι το κοινωνικό περιβάλλον να επιτρέπει την ελεύθερη έκφραση, τη δυνατότητα της κριτικής της κοινωνικής...
Ποιος μπορεί να φοβάται την κοινωνιολογία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μασκαράδες χωρίς μάσκα
Δεν χρειάζεται να έρθουν οι μέρες της Αποκριάς για να παρελάσουν κάποιοι ως μασκαράδες. Οι μασκαράδες, οι αληθινοί, έχουν το προνόμιο να παρελαύνουν συχνά κι ας νομίζουν ότι περνούν απαρατήρητοι. Η μάσκα που...
Μασκαράδες χωρίς μάσκα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αγιο Φως και Αγια Λείψανα μόνο από την Εκκλησία
Η υποδοχή τόσο του Αγίου Φωτός όσο και των Αγίων Λειψάνων με τιμές αρχηγού κράτους συνιστά ιεροσυλία. Σ’ αυτή δεν έχουν καμιά θέση στρατιωτικά αγήματα και τα συμπαρομαρτούντα κοσμικά. Η υποδοχή τους πρέπει να...
Αγιο Φως και Αγια Λείψανα μόνο από την Εκκλησία
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Χωρίς να χώνει τη μύτη της η αστυνομία»…
Η ελευθερία της σκέψης και των πεποιθήσεων επιβάλλεται να κα­τοχυρωθεί και κατά τη διαδικασία μετάβασης στη νέα κοινωνία ως «ελάχιστο» αστικό αίτημα: «Ο καθένας πρέπει να ικανοποιεί τις θρησκευτικές και...
«Χωρίς να χώνει τη μύτη της η αστυνομία»…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κύκλος!
Ο ετήσιος κύκλος γέννησης-θανάτου των θεών ήταν καθαρτήριος και σωτήριος. Ολα τα δεινά, όλες οι συμφορές, όλες οι κρίσεις ακυρώνονταν με τον μηδενισμό του ιστορικού χρόνου που έκλεινε με τον θάνατο του Θεού...
Ο κύκλος!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας