• Αθήνα
    Χιονοπτώσεις
    1°C 0.6°C / 2.4°C
    2 BF
    92%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -3.1°C / 1.9°C
    2 BF
    38%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 1.0°C / 5.7°C
    4 BF
    55%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    -2°C -3.6°C / -2.1°C
    5 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / -2.1°C
    3 BF
    54%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    -1°C -3.8°C / 1.2°C
    2 BF
    43%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    -6°C -6.6°C / -3.8°C
    3 BF
    42%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 0.2°C / 3.6°C
    2 BF
    48%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.2°C / 5.3°C
    2 BF
    89%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 0.9°C / 3.9°C
    3 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 3.4°C / 6.6°C
    8 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    7 BF
    66%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    4 BF
    48%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 0.5°C / 0.9°C
    3 BF
    40%
  • Λαμία
    Ήπιες χιονοπτώσεις
    0°C 0.0°C / 0.5°C
    3 BF
    73%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 4.9°C
    3 BF
    80%
  • Χαλκίδα
    Χιονοπτώσεις
    1°C 0.8°C / 3.1°C
    0 BF
    96%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    0°C -0.7°C / -0.1°C
    2 BF
    41%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    -1°C -3.1°C / 1.9°C
    2 BF
    52%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    -6°C -6.2°C / -6.2°C
    2 BF
    51%

Η ελευθερία της έκφρασης είναι η πρώτη αρχή κάθε ελεύθερης πολιτικής κοινωνίας

DREAMSTIME

Ανατομία του ιδιωτικού τηλεοπτικού συστήματος

  • A-
  • A+

Συμπληρώθηκαν 25 χρόνια από τότε που θεσμοθετήθηκε το νομικό καθεστώς της ιδιωτικής τηλεόρασης στην ελληνική κοινωνία. Την εποχή εκείνη (1989-1990) η πολιτική επιχειρηματολογία που αναπτύχθηκε έθετε πρωτίστως στο κέντρο των αναφορών της την απελευθέρωση της τηλεόρασης από τον κρατικό έλεγχο, και γι’ αυτό το σύνθημα που επικράτησε συνοψιζόταν στον όρο: «ελεύθερη τηλεόραση».

Σήμερα, με αφορμή την επικείμενη ψήφιση του νέου νόμου από το Κοινοβούλιο, μπορούμε να διατυπώσουμε μερικές σκέψεις και να αναστοχαστούμε το μείζον θέμα της ιδιωτικής τηλεόρασης σε συνάρτηση με τη συγκρότηση της δημόσιας σφαίρας από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας.

Εξ αρχής πρέπει να τονιστεί ότι το υφιστάμενο τηλεοπτικό καθεστώς είναι όχι μόνον απαρχαιωμένο, αλλά πρωτίστως γεμάτο παθογένειες, οι οποίες δημιούργησαν προβλήματα στη συγκρότηση και τη λειτουργία της ελληνικής κοινωνίας ως πολιτικής κοινωνίας.

Το ιδιωτικό τηλεοπτικό σύστημα χαρακτηρίζεται από τρία δομικά ελαττώματα: πρώτον, ένα νομικό-θεσμικό ελάττωμα, το οποίο αναφέρεται στο ιδιοκτησιακό καθεστώς του· δεύτερον, ένα επικοινωνιακό ελάττωμα, το οποίο συνδέεται με τη λειτουργία του και την ένταξή του στη δημόσια σφαίρα· και τρίτον, ένα πολιτικό-πραγματολογικό ελάττωμα, το οποίο έχει να κάνει με την ίδια τη συγκρότηση της ελληνικής συλλογικότητας ως πολιτικής κοινωνίας.

Οσον αφορά το πρώτο ελάττωμα, ειδικοί επιστήμονες έχουν επισημάνει ότι το ιδιοκτησιακό καθεστώς του ιδιωτικού τηλεοπτικού συστήματος είναι προβληματικό. Εχουν γίνει στο παρελθόν απόπειρες για να διορθωθούν τα σχετικά ελαττώματα. Ολες όμως οι προσπάθειες ήταν ατελέσφορες.

Τελευταία τονίζεται με έμφαση ότι οι τηλεοπτικές συχνότητες έχουν παραχωρηθεί χωρίς ανοιχτό δημόσιο διαγωνισμό στους ιδιοκτήτες, οι οποίοι δεν πληρώνουν επί τόσα χρόνια τα ποσά που επιβάλλεται να πληρώσουν. Εμείς οι πολίτες προσδοκούμε ότι με το υπό ψήφιση νομοσχέδιο θα αντιμετωπιστούν όλα τα νομικά και θεσμικά ελαττώματα του υφιστάμενου ιδιωτικού τηλεοπτικού συστήματος.

Το δεύτερο επικοινωνιακό ελάττωμα του ιδιωτικού τηλεοπτικού συστήματος όμως δεν μπορεί να είναι και αυτό αντικείμενο νομοθετικής ρύθμισης. Το ελάττωμα αυτό μπορεί να διορθωθεί μόνον εάν και εφόσον εντός της κοινωνίας αναπτυχθούν μαθησιακές διαδικασίες, οι οποίες θα μπορούσαν να προωθήσουν μηχανισμούς θετικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στο ιδιωτικό συμφέρον του εγωιστικού ατόμου και το γενικό καλό της κοινωνίας.

Αλλά ας δούμε πρώτα πώς και γιατί η μεταπολιτευτική «ελεύθερη τηλεόραση» ως επικοινωνιακό σύστημα πληροφόρησης και ενημέρωσης απέτυχε και στη συνέχεια να εξετάσουμε εάν ως κοινωνία διαθέτουμε διαφωτιστικές δομές κοινωνικής απελευθέρωσης.

Ο ιδιώτης εντάσσει τον εαυτό του στην οικονομική λογική του κέρδους, του οποίου η μεγιστοποίηση είναι η πρώτη αρχή. Από την άλλη, η ενημέρωση του κοινού -σύμφωνα με τις βασικές αρχές της αστικής διαφωτιστικής δημοσιότητας- θα πρέπει να γίνει στη βάση της ελευθερίας της έκφρασης. Εάν οι δύο αυτές αρχές συγκρούονται, τότε ο ιδιώτης-ιδιοκτήτης δεν θα προδώσει τον εαυτό του. Θα επιλέξει την οικονομική αρχή του κέρδους και θα απορρίψει την καθολική αρχή της ελευθερίας της έκφρασης.

Με απλά λόγια, το μεταπολιτευτικό καθεστώς της «ελεύθερης τηλεόρασης» δεν συγκροτήθηκε ως μηχανισμός θετικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στη μεγιστοποίηση του κέρδους (ιδιωτική οικονομική αρχή) και την ελευθερία της έκφρασης (δημόσια απελευθερωτική αρχή).

Οι συνέπειες της αρνητικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στην οικονομική και την απελευθερωτική αρχή εντοπίζονται και σε δύο επιμέρους σημεία: πρώτον, οι ίδιοι οι ιδιοκτήτες των τηλεοπτικών καναλιών, επειδή είναι και επιχειρηματίες, δηλαδή αναλαμβάνουν να εκτελέσουν δημόσια έργα, μέσω του ιδιόκτητου τηλεοπτικού συστήματός τους σ’ ένα «δεύτερο επίπεδο», ανακατασκευάζουν την ενημέρωση και την πληροφορία.

Το αποτέλεσμα είναι γνωστό: βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα φαινόμενο που δεν υπάρχει σε καμία πολιτική κοινωνία στον ευρωπαϊκό χώρο. Ενώ μεταπολιτευτικά η ελληνική πολιτική συλλογικότητα απαλλάχθηκε από εξω-θεσμικά κέντρα άσκησης πολιτικής επιρροής, με τη θεσμοθέτηση του ιδιωτικού τηλεοπτικού συστήματος οδηγήθηκε σε οριακές καταστάσεις εξωθεσμικών παρεμβάσεων.

Το δεύτερο σημείο της αρνητικότητας έχει να κάνει με τη σχέση της ιδιωτικής τηλεόρασης με τη δημόσια σφαίρα. Και εδώ δοκιμάζεται ο επικοινωνιακός χαρακτήρας της ιδιωτικής τηλεόρασης.

Ο κλασικός δρόμος είναι η μετάβαση από τα γεγονότα προς την είδηση ή διαφορετικά από τις απόψεις ή τις αντιλήψεις που διατυπώνονται προς την τελική ιδέα που θα γίνει κυρίαρχη, θα επικρατήσει, είναι το αποτέλεσμα επιβολής, βίας και ισχύος ή ελεύθερης, ανεξουσίαστης διαβούλευσης;

Επειδή η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί να είναι μονολεκτική ούτε μονοδιάστατη, θα πρέπει να τονιστεί ότι η ελληνική κοινωνία στις μέρες μας βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή.

Ο νόμος που θα ψηφιστεί από το Κοινοβούλιο μπορεί να ρυθμίσει νομοθετικά το πρόβλημα της ιδιωτικής τηλεόρασης, αλλά τα μεγάλα και ζωτικά ζητήματα όπως είναι αυτά που αναφέρονται στη σχέση της με τη δημόσια σφαίρα και τη συγκρότηση της ελληνικής κοινωνίας ως πολιτικής κοινωνίας είναι ανοιχτά.

Δεν χρειάζεται η ελληνική πολιτική κοινωνία έναν παρωχημένο εξωθεσμικό παράγοντα των πολιτικών της αποφάσεων. Και επιτέλους, εάν ως πολιτική συλλογικότητα δεν μπορούμε να λύσουμε τον γόρδιο δεσμό ανάμεσα στα ιδιωτικά συμφέροντα του ιδιοκτήτη-επιχειρηματία και την καθολική διαφωτιστική αρχή της ελευθερίας της έκφρασης, ας εγκαταλείψουμε το ψευδώνυμο πρόγραμμα της ιδιωτικής τηλεόρασης.

Μπορούμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Γερμανίας και της Γαλλίας. Η ελευθερία της έκφρασης είναι η πρώτη αρχή κάθε ελεύθερης πολιτικής κοινωνίας.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Παν. Θράκης

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δυστοπική κατάσταση των ΜΜΕ στην Ελλάδα πλήττει συνταγματικά δικαιώματα
Η χώρα μας «ορμπανοποιείται» με ταχείς ρυθμούς. Η απαγόρευση των διαδηλώσεων, ήρθε ως συνέχεια μιας μακράς πορείας χειραγώγησης της πληροφόρησης.
Η δυστοπική κατάσταση των ΜΜΕ στην Ελλάδα πλήττει συνταγματικά δικαιώματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σκουπιδοφαγία
Αρκετές από τις σημερινές εκπομπές των ΜΜΕ χαρακτηρίζονται από ένα ολοένα διευρυνόμενο ποσοστό συμπολιτών μας, και κυρίως νέων ατόμων, «σκουπίδια» (trash).
Σκουπιδοφαγία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σκουπιδοφαγία
Αρκετές από τις σημερινές εκπομπές των ΜΜΕ χαρακτηρίζονται από ένα ολοένα διευρυνόμενο ποσοστό συμπολιτών μας σαν «σκουπίδια» (trash). Και αυτός ο χαρακτηρισμός δεν έχει μόνο αισθητικές διαστάσεις, αλλά αφορά...
Σκουπιδοφαγία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τρία χρόνια από το «μαύρο» στην ΕΡΤ
Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ ότι το βράδυ της Τρίτης 11ης Ιουνίου 2013 η τότε κυβέρνηση έριξε «μαύρο» στην Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση. Τι χειρότερο από τη βαθιά θλίψη του μαύρου στην οθόνη των κρατικών καναλιών...
Τρία χρόνια από το «μαύρο» στην ΕΡΤ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αλλο το Mega και άλλο το BBC
Καμία αξιοπιστία η ελληνική τηλεόραση. Πώς το έλεγε η Μαρία Σαράφογλου στον Κλέωνα Γρηγοριάδη την περίοδο του δημοψηφίσματος; «Μα όλες οι κοινωνικές ομάδες είναι με το ‘‘ναι’’, αυτό παρουσιάζουμε κι εμείς»....
Αλλο το Mega και άλλο το BBC
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια κριτική ανάγνωση της εφημερίδας
Εφαρμόζοντας ένα σχήμα του Λεβί-Στρος μπορούμε να εντοπίσουμε δομές που συνθέτουν τον μύθο της εφημερίδας: πράγματι ο μύθος καθορίζει μοντέλα που αναφέρονται ταυτόχρονα στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον.
Για μια κριτική ανάγνωση της εφημερίδας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας