Αθήνα, 21°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
21°C
23.1° 18.6°
1 BF
77%
Θεσσαλονίκη
Αραιές νεφώσεις
18°C
20.0° 17.1°
1 BF
86%
Πάτρα
Αραιές νεφώσεις
21°C
22.0° 20.5°
2 BF
79%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
18°C
17.9° 17.9°
1 BF
94%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
18°C
18.0° 17.9°
3 BF
88%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
18°C
19.0° 16.8°
1 BF
93%
Κοζάνη
Αραιές νεφώσεις
15°C
15.4° 14.0°
0 BF
100%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
23°C
22.9° 22.9°
1 BF
65%
Ηράκλειο
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
28.3° 23.2°
5 BF
46%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
21°C
21.8° 20.5°
1 BF
78%
Ερμούπολη
Αραιές νεφώσεις
22°C
22.4° 20.5°
2 BF
56%
Σκόπελος
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
18.7° 16.8°
2 BF
77%
Κεφαλονιά
Αραιές νεφώσεις
23°C
22.5° 22.5°
0 BF
56%
Λάρισα
Σποραδικές νεφώσεις
18°C
19.1° 17.9°
2 BF
88%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
20°C
21.2° 17.5°
0 BF
77%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
23°C
28.2° 21.8°
2 BF
71%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
19°C
21.2° 18.8°
0 BF
77%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
19.4° 17.3°
1 BF
75%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
18°C
18.3° 17.5°
2 BF
100%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
16°C
16.5° 16.5°
0 BF
92%
ΜΕΝΟΥ
Κυριακή, 19 Μαΐου, 2024
Ευρωκοινοβούλιο
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
AP Photo/Jean-Francois Badias

Ευρώπη: 1911-1915 – 2024

Ισως να μην είναι γνωστό στο ευρύ κοινό αλλά στις αρχές του 20ού αιώνα, δύο από τους πιο εμβληματικούς πολιτικούς ηγέτες της τότε ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, ο Καρλ Κάουτσκι και ο Β.Ι. Λένιν, σκύβουν με μια πρωτοφανή διορατικότητα πάνω στην Ευρώπη και το μέλλον της ως πολιτικής και γεωπολιτικής οντότητας.

Το 1911, στον ήδη βαθιά συννεφιασμένο ουρανό της Ευρώπης, ο Kάουτσκι ισχυρίζεται ότι ο μόνος τρόπος να «λυτρωθούμε από το φάσμα του πολέμου στην Ευρώπη» είναι η δημιουργία «μιας συνομοσπονδίας προικισμένης από μια γενικευμένη εμπορευματική πολιτική, από ένα ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο, από μια ομοσπονδιακή κυβέρνηση και από έναν ομοσπονδιακό στρατό: η δημιουργία των Ηνωμένων Εθνών της Ευρώπης».(1)

Το 1915, εν μέσω της πρώτης παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής σύρραξης, ο Λένιν ισχυρίζεται ότι «υπό τις συνθήκες του καπιταλισμού» η δημιουργία των «Ηνωμένων Εθνών της Ευρώπης είναι δυνατή ως μια συμφωνία των Ευρωπαίων καπιταλιστών (…) με μόνο και μοναδικό στόχο να πνίξουν τον σοσιαλισμό στην Ευρώπη και να προστατεύσουν μαζί τις αρπαγές αποικιών έναντι της Ιαπωνίας και της Αμερικής που αναπτύσσονται πιο γρήγορα».(2)

Δεν πρόκειται εδώ για «πρόωρες» ή μεμονωμένες παρατηρήσεις. Στις αρχές του 20ού αιώνα το θέμα της Ευρώπης και ιδιαίτερα δε αυτό των «Ηνωμένων Εθνών της Ευρώπης» είχαν έντονη παρουσία σε όλα τα κείμενα των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων και κύκλων – και συχνά με έντονες αντιπαραθέσεις. Διαβάζοντας αυτά τα κείμενα του Κάουτσκι και Λένιν, αλλά και άλλων συνοδοιπόρων τους, διαπιστώνουμε ότι η Ευρώπη εκείνης της εποχής διέθετε αναμφίβολα μεγάλης ολκής πολιτικούς διανοούμενους σε ό,τι αφορά τον ορίζοντα των προσδοκιών τους, τη διορατικότητα των πολιτικών τους εκτιμήσεων και την ικανότητα σύμπτυξης της σκέψης. Συγκριτικά, ο ήδη προχωρημένος 21ο αιώνας υπολείπεται κατά πολύ.

Αν διαβάσουμε με τη δέουσα προσοχή τα κείμενα του Κάουτσκι και Λένιν, δεν μπορούμε παρά να διαπιστώσουμε ότι τελικά οι δύο παραπάνω τοποθετήσεις τους διατρέχουν, διαπερνούν τα καίρια σημεία των προβληματισμών που διέπουν όλες τις συζητήσεις του ευρωπαϊκού εγχειρήματος από την ίδρυσή του το ’45-’50 έως τις μέρες μας. Εμβληματικά και τηρουμένων βέβαια των αναλογιών, μπορούμε να πούμε ότι η τοποθέτηση του Κάουτσκι αντιστοιχεί στο σχέδιο δημιουργίας της «κοινωνικής Ευρώπης», ενώ αυτή του Λένιν στο σχέδιο οικοδόμησης της «νεοφιλελεύθερης Ευρώπης» (εν μέσω νέων ιμπεριαλιστικών συρράξεων).

Σπεύδοντας, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η διάγνωση του Λένιν επαληθεύτηκε ιστορικά κι ότι διαψεύστηκαν, ηττήθηκαν, οι προσδοκίες του Κάουτσκι. Ωστόσο, η εκ των υστέρων προσέγγιση του ιστορικού γίγνεσθαι είναι πάντα προβληματική. Συχνά, το ιστορικό «παρόν» κάνει καταχρηστική και υπερβολική χρήση του προνομίου που διαθέτει ντε φάκτο και «κρίνει» τον παρελθόντα χρόνο αφ’ υψηλού, εκ του ασφαλούς, εκ του αποτελέσματος. Και τούτο προς αποφυγή δύο ουσιαστικών ερωτημάτων που θέτει αυτή η ιστορική προσέγγιση που οι ιστορικοί ονομάζουν «ιστορία contre-factuelle»: ήτοι, «η αποτυχία αυτού του σχεδίου ήταν αναπόφευκτη;», «γιατί ηττήθηκε;», και αντιστρόφως, «η επιτυχία, η επιβολή εκείνου του άλλου σχεδίου ήταν νομοτελειακή;», «δεν θα μπορούσε να αποφευχθεί;». Βέβαια, αυτά τα ιστορικά ερωτήματα δεν αφορούν το παρελθόν, αλλά το «ξυπνούν», το κινητοποιούν, για να αντλήσουμε γνώσεις απολύτως χρήσιμες για το μέλλον.

Η συγκριτική μέθοδος στην Ιστορία (ως επιστημονική πειθαρχία) είναι πάντα παρακινδυνευμένη αλλά και απαραίτητη μαζί, αν δεν περιοριζόμαστε στην απλή καταγραφή των γεγονότων. Ο ιστορικός δύσκολα μπορεί βέβαια να μπει στη θέση των δρώντων πολιτικών υποκειμένων της εκάστοτε ιστορικής συγκυρίας, αλλά ως πολίτες οφείλουμε να τοποθετηθούμε ιδιαίτερα εν όψει των επικείμενων ευρωεκλογών. Προσωπικά, πιστεύω ότι η «κοινωνική Ευρώπη» ήταν ένας εφικτός προσδοκώμενος ορίζοντας, αλλά μετατράπηκε από τη δεκαετία του ’80, και μάλιστα αμαχητί, σε πλήρες άλλοθι οικοδόμησης της «νεοφιλελεύθερης Ευρώπης».

Μέρος της ευρωπαϊκής Αριστεράς πιστεύει ότι ακόμα και κάτω από τις ζοφερές σημερινές συνθήκες, το εγχείρημα της «κοινωνικής Ευρώπης» μπορεί να αναζωογονηθεί, να αναζωπυρωθεί υπό την προϋπόθεση μιας γενικευμένης σύγκλισης και συσπείρωσης του «ευρύτερου προοδευτικού χώρου», της Αριστεράς, της «Κεντροαριστεράς» και μιας υποτιθέμενης… «αριστερής σοσιαλδημοκρατίας». Δύσκολα μπορούμε να αγνοήσουμε ότι αυτή η στρατηγική έχει ήδη πλήρως δοκιμαστεί. Απαιτείται η επεξεργασία άλλων εναλλακτικών στρατηγικών. Η ευρωπαϊκή Αριστερά ας το επανεξετάσει… (Βλ. άρθρο μου «Εφ.Συν.», 13.4.24, https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/428936_poia-eyropi-dilimmata)

(1) Ariélie Dianara Andry, Social Europe, the Road Not Taken, Oxford Univesrity Press.

(2) της ίδιας Ariélie Dianara Andry και Λένιν, Απαντα τ. 21, Κείμενα Αύγουστος 1914-Δεκέμβρης 1915, σελ. 354-356. Ο Λένιν αναφέρεται στην «Ευρώπη των Εθνών» εκτενώς και σε άλλα κείμενά του της ίδιας περιόδου.

*Καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Ευρώπη: 1911-1915 – 2024

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας