Αθήνα, 28°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
28°C
29.0° 25.7°
3 BF
42%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
28.0° 25.3°
3 BF
42%
Πάτρα
Αυξημένες νεφώσεις
24°C
28.2° 23.8°
1 BF
60%
Ιωάννινα
Αίθριος καιρός
23°C
22.9° 22.9°
2 BF
38%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
23.9° 23.9°
3 BF
57%
Βέροια
Αίθριος καιρός
26°C
27.0° 26.5°
0 BF
42%
Κοζάνη
Ελαφρές νεφώσεις
23°C
23.4° 22.9°
2 BF
31%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
28°C
27.9° 27.9°
2 BF
34%
Ηράκλειο
Ελαφρές νεφώσεις
26°C
28.3° 23.8°
4 BF
55%
Μυτιλήνη
Ελαφρές νεφώσεις
25°C
24.9° 22.3°
4 BF
46%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
24°C
24.8° 24.4°
3 BF
57%
Σκόπελος
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
24.0° 23.7°
3 BF
64%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
25°C
24.9° 24.9°
4 BF
44%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
26.9° 26.9°
2 BF
32%
Λαμία
Σποραδικές νεφώσεις
28°C
29.4° 25.5°
2 BF
33%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
23°C
24.8° 23.2°
5 BF
56%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
29.0° 27.8°
3 BF
25%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
23°C
24.3° 22.7°
3 BF
75%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
27°C
27.2° 25.7°
2 BF
50%
Καστοριά
Αίθριος καιρός
21°C
20.5° 20.5°
1 BF
47%
ΜΕΝΟΥ
Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2024
Έργο του Πιτ Μοντριάν
Έργο του Πιτ Μοντριάν | ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΑΣ/EUROKINISSI

Για την ηθική της ακοής

Αν ο καταμερισμός της εργασίας έχει διασπάσει αμετάκλητα την ύλη σε υλικά όπου το καθένα προσποιείται, χωρίς καν να προσποιείται, ότι διαφεντεύει την ανταλλακτική του αξία, δεν συμβαίνει το ίδιο με την ηθική. Το κάθε υλικό δεν αλληλλοπροσδιορίζεται με τη δική του ηθική.

Η βίαιη διάσπαση του όλου συντηρείται με την επανένωση των μερών του σε ένα καινούργιο γκροτεσκ σώμα.  Η ηθική της ακοής χωρίς να είναι διαφορετική από αυτή της όρασης, αλλά όντας κοινή, μπορεί να μας ψιθυρίσει κάτι για την ανυπαρξία της.  Μία αντίληψη που περιγράφει μεταφυσικά  την κοινωνική σύγκρουση σαν οντολογική ταυτότητα διάσπασης, μεταμορφώνει αυτήν ακριβώς την ανυπαρξία σε νόμους κίνησης του υλικού. Ετσι θα πορεύεσαι. Αυτός είναι ο νόμος.

Το βιαιότερο μέρος της βιομηχανικής συμφωνίας δεν βρίσκεται στον καταναγκασμό της αποξένωσης, όσο στον καταναγκασμό της σύζευξης μέσα από την αποξένωση.

Ετσι, η μουσική, αυτή η παράξενη τέχνη της μοναξιάς, δεν θα εμφανιζόταν ούτε σαν ευχή ούτε σαν κατάρα αν δεν τρεφόταν με το ζόρι από την χυδαία κατανάλωση της απουσίας των άλλων. Ο άλλος απουσιάζει γιατί έχει αφανιστεί ως άλλος.

Για να συλλάβεις το άπειρο, την δολοφονικά φαντασιακή αμφίεση της στέρησης, αρκεί να συλλάβεις ένα μέρος του, δεν έχει πια σημασία ποιο, που όμως δεν υπάρχει ως τέτοιο πριν την σύλληψη του. Ετσι ξοφλάς με τον θάνατο μέχρι την επόμενη εξόφληση.

Το απεριόριστο των ανθρώπινων αναγκών σε σχέση με το περιορισμένο των φυσικών πόρων, σχεδιάζει ξανά με την αυστηρότητα που απαιτεί ένα τέτοιο ψέμα,  το τονικό μουσικό σύστημα που ίσχυσε σαν καθολικός νόμος στην Ευρώπη από τα μέσα περίπου του 17ου μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα. Το να αποφαίνεται κάποιος "Μου αρέσει ο Μπετόβεν και ιδιαίτερα τα τελευταία του κουαρτέτα", είναι της ίδιας ανόητης τάξης συνέπειας με το "Μου αρέσει ο Βάγκνερ". Η συνέπεια του καταναλωτή ή αλλιώς η φαντασμαγορική ψευδαίσθηση της κυριαρχίας του, είναι αμέριστα αποδεκτή στο μέτρο που ο καταναλωτής παραμένει  υποταγμένος δι' αυτής στην κυριαρχία των παραγωγικών σχέσεων.

Ναι. Η αισθητική κινείται τυφλή μέσα σ' ένα απόλυτα σκοτεινό δωμάτιο. Αν ξαφνικά αποκτούσε το φως της δεν θα άλλαζε τίποτα. Έτσι, το ωραίο και το άσχημο δεν δικαιολογούνται ούτε σαν διαλεκτικά αντίθετα. Απλώς υπάρχουν εκεί που βρίσκουν δικαίωση.

Ενας τριτοετής μαθητής ωδείου θα μπορούσε ίσως εύκολα να μας ξεναγήσει στα τελευταία κουαρτέτα του Μπετόβεν, αλλά δύσκολα θα έκοβε τα αυτιά του με ένα μαχαιράκι να μας τα μοιράσει. Κατά τον Αρνολντ Σένμπεργκ η τέχνη δεν προέρχεται από ικανότητα αλλά από ένα πρέπει.  Προσπαθώντας ο Σένμπεργκ να καταργήσει και τελικά καταργώντας κατά μία έννοια - με την κατάργηση δηλαδή των ιεραρχικών σχέσεων του τονικού συστήματος -  την ιεραρχική σχέση τέχνης-πραγματικότητας, την ξαναχτίζει. Γιατί ενώ το πρέπει μας γλυτώνει από τις δύο όψεις του τρόμου της καλλιτεχνικής δημιουργίας, επιστρέφει πάλι σαν μοτίβο αυτοδικίας σε μία διαρκή επανάληψη. Η μουσική επιστρέφει  στη μήτρα της για να ξαναγεννηθεί. Κάθε φορά πιο υποταγμένη στον ρυθμό της.  Κάθε φορά πιο ξένη απ΄αυτόν. Επιστρέφει στη μήτρα της για να σωπάσει. Επιστρέφει στη σιωπή της για να μεταμορφωθεί στον ρυθμό που θα την απαρνηθεί μια για πάντα.

Το σχήμα τέχνη-πραγματικότητα  περιέχει από την αρχή και ως θεμελιακή αρχή, μια «αθώα» διαστρέβλωση. Κάθε διαλεκτική απόπειρα ερμηνείας  στηριγμένη σ' αυτό είναι καταδικασμένη να μεταφέρει αθώα, δηλαδή χωρίς ίχνος ενοχής στο συμπέρασμα αυτή την διαστρέβλωση. Η σχέση με την πραγματικότητα δεν μπορεί να ενδιαφέρει περισσότερο από την ίδια την πραγματικότητα. Το ότι μπορεί κάποιος ήσυχα να ξεκινήσει από τα μονοφωνικά chorales του Λούθηρου και να φτάσει στις εξεγέρσεις των χωρικών δείχνει ότι το παράλογο γίνεται μέσα στον Λόγο Λόγος. "Γι' αυτό, όποιος μπορεί, ας χτυπήσει, ας σφάξει και ας μαχαιρώσει, κρυφά ή φανερά, θυμούμενος ότι τίποτα δεν μπορεί να είναι πιο δηλητηριώδες, πιο επιζήμιο ή πιο διαβολικό από έναν επαναστάτη. Είναι ακριβώς όπως όταν κάποιος πρέπει να σκοτώσει έναν τρελό σκύλο- αν δεν τον χτυπήσεις, θα σε χτυπήσει αυτός και μαζί σου όλη η χώρα" (Απόσπασμα από την δήλωση του Λούθηρου, Κατά Των Ληστρικών Και Δολοφονικών Ορδών Των Αγροτών).

Η δήθεν αφηρημένη φύση της μουσικής δικαιολογείται μόνο με την αυστηρή σημειολογική υπόθεση της αντιστοιχίας. Η ενόργανη μουσική ούτε απεικονίζει ούτε κατονομάζει. Ο Λόγος που από υποχρέωση  της αναγνωρίζει τον χαρακτήρα αφαίρεσης που μπορεί να αρνηθεί εύκολα στις γεωμετρικές συνθέσεις του Μοντριαν, το κάνει με την υπερηφάνεια της ντοπής του. Αλλά η ντροπή απαιτώντας την άφεση καταντάει έπαρση. Ο δελφικός χρησμός ούτε λέγει, ούτε κρύπτει, αλλά σημαίνει. Η μουσική είναι ο χρησμός που ούτε σημαίνει. Ο αφηρημένος χαρακτήρας της μουσικής δεν είναι τίποτα άλλο από την ασέβεια του κατηγορούμενου στο υποκείμενο που λαχταρά να αιχμαλωτίσει προσδιορίζοντας το. Το κατηγορούμενο είναι το ένταλμα σύλληψης του υποκειμένου.

Το 1940 από την έδρα Μουσικής Ποιητικής του Χάρβαρντ, ο Στραβίνσκι υπερασπιζόταν  την καθαρότητα της μουσικής απέναντι στους απειλητικούς απόηχους του Βαγκνερικού μουσικού δράματος. Η αντίφαση τέχνης-πραγματικότητας τέχνης λυνόταν ταχυδακτυλουργικά με την ανοιξιάτικη τελετουργική επίφαση της καταδίκης και των δύο, τέχνης και πραγματικότητας. Σαν να είχε κατασκευαστεί αυτή η αντίφαση για να διαλυθεί με τέτοια χοντροκοπιά.

"Tragoedus non esset falsus Hector,

si non esset verus tragoedus."

(Augustinus, in lib.2 Soliloq.[cap.10])

Ευχαριστώ και ευγνωμονώ τον εκλιπόντα Λεωνίδα Χρηστάκη, πάλαι ποτέ εκδότη του περιοδικού Ιδεοδρόμιο που δέχτηκε πριν από 40 και χρόνια να δημοσιεύσει αυτό μου το σύντομο σχόλιο καθώς και την Μαρίνα Σάττι που με ενέπνευσε να το αναζητήσω και να το αναδημοσιεύσω εδώ. 

*Κοινωνιολόγος

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Για την ηθική της ακοής

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας