Αθήνα, 20°C
Αθήνα
Αραιές νεφώσεις
20°C
20.9° 17.5°
1 BF
66%
Θεσσαλονίκη
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
20.5° 17.4°
1 BF
79%
Πάτρα
Αυξημένες νεφώσεις
17°C
18.3° 16.0°
2 BF
82%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
13.9° 13.9°
2 BF
82%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
18.9° 17.4°
3 BF
72%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
19°C
21.0° 16.8°
2 BF
72%
Κοζάνη
Αυξημένες νεφώσεις
17°C
17.4° 15.6°
3 BF
34%
Αγρίνιο
Αυξημένες νεφώσεις
19°C
18.5° 18.5°
1 BF
90%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
21°C
21.8° 18.8°
5 BF
36%
Μυτιλήνη
Αυξημένες νεφώσεις
20°C
20.1° 20.1°
4 BF
60%
Ερμούπολη
Αυξημένες νεφώσεις
19°C
21.1° 19.4°
2 BF
72%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
20°C
20.1° 20.1°
4 BF
69%
Κεφαλονιά
Αυξημένες νεφώσεις
17°C
17.3° 17.3°
3 BF
87%
Λάρισα
Αραιές νεφώσεις
21°C
20.9° 20.9°
2 BF
40%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
18°C
18.5° 18.5°
2 BF
60%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
20°C
19.9° 18.8°
1 BF
83%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
20°C
20.8° 17.7°
3 BF
49%
Καβάλα
Αυξημένες νεφώσεις
19°C
18.8° 18.8°
1 BF
80%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
18°C
20.0° 17.5°
1 BF
94%
Καστοριά
Αραιές νεφώσεις
14°C
14.0° 14.0°
1 BF
56%
ΜΕΝΟΥ
Τετάρτη, 17 Απριλίου, 2024
Βασίλης Βασιλικός
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Φωτ. Dirk Skiba
Βασίλης Βασιλικός 1934-2023

«Πιστός στο μετερίζι της γραφής»

Το Βασιλούδ’ από τη Θάσο, ο μικρός Μπίλλυ του Κολεγίου Ανατόλια της Θεσσαλονίκης που εγκατέλειψε την προοπτική μιας σίγουρης καριέρας, για να σημαδέψει γρήγορα ως αληθινός κοσμοπολίτης συγγραφέας την ιστορία της ελληνικής και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, ο Βασίλης Βασιλικός, γνωστός επίσης και ως Λάζαρος Λαζαρίδης ή και Γλαύκος Θρασάκης, δεν είναι πια μαζί μας.

Αν η πορεία προς τον εαυτό και την αυτογνωσία αποτελεί την «εσωτερική μορφή» (Λούκατς) του μυθιστορηματικού είδους, δεν είναι τυχαίο που το μακρύ συγγραφικό ταξίδι του Βασίλη στο αρχιπέλαγος της λογοτεχνίας εγκαινίασε Η διήγηση του Ιάσονα (1953) και μια ανήσυχη ζιντική περσόνα στο μεταίχμιο εφηβείας και ενηλικίωσης.

«μιαν ιδιοσυγκρασία έτοιμη να εκραγεί που ψάχνει στα τυφλά γύρω της για τα κατάλληλα ερεθίσματα» | Γλαύκος Θρασάκης

Στην πληθωρική παραγωγή του «Ρεμπό» (κατά Α. Καραντώνη) ή και «Ρίτσου» (κατά Ν. Βαγενά) της πεζογραφίας μας προφανώς υπάρχουν κορυφές και κοιλάδες. Αν οι τρεις νουβέλες του 1961 [«Το φύλλο» (το φυτό που γιγαντώνεται και ξεθεμελιώνει μια πολυκατοικία), «Το πηγάδι» (μια καταβύθιση στη σκοτεινή γη και τον εαυτό) και «Τ’ αγγέλιασμα» (ένας στρατώνας αγγέλων σ’ ένα σωφρονιστήριο νεκρών] αποτελούν τη μήτρα της πεζογραφίας του, αν Η μυθολογία της Αμερικής (1964) σηματοδοτεί το πέρασμα στην πολιτική λογοτεχνία και αν τα αφηγήματα της συλλογής Εκτός των τειχών (1966) προαναγγέλλουν τη γραφή του φημισμένου Ζ (1966), το δαιδαλώδες αυτομυθιστόρημα Γλαύκος Θρασάκης (οριστική έκδοση Τόπος 2017), ένα work in progress που συντρόφευε τον συγγραφέα από τις αρχές του δεκαετίας του 1970, αποτελεί την κορύφωση της μυθοπλαστικής του δημιουργίας.

Μία από τις πιο πολλές αφηγηματικές περσόνες του απάντησε πολύ νωρίς και καίρια στο βασανιστικό ερώτημα «Γιατί γράφω;»: «Γιατί δεν μπορώ να κάνω αλλιώς!». Κανείς δεν μπορεί ν’ αμφισβητήσει την αφοπλιστική ειλικρίνεια αυτής της απάντησης όταν η εργογραφία του περιλαμβάνει περισσότερους από 120 τίτλους βιβλίων: ιστορικά ντοκουμέντα και «χρονικά» της εποχής τους, ιδεολογικά αφηγήματα κοινωνικής καταγγελίας, φανταστικά και συμβολικά διηγήματα, σάτιρες, αλληγορίες και μεταφυσικές παραβολές, αισθησιακά και αστυνομικά αφηγήματα, θεατρικά έργα, βιογραφίες και μελέτες, ποιήματα και ημερολόγια.

Αναμφίβολα η τεκμηριωτική διάσταση αποτελεί βασική συνιστώσα της πεζογραφίας του. Ωστόσο, ο χαρισματικός αφηγητής που αδράχνεται απεγνωσμένα από την επικαιρότητα, είτε πρόκειται για την πιο ταπεινή είδηση της καθημερινής εποποιίας («είμαι αυτό που με κάνουν οι ειδήσεις των εφημερίδων») είτε για μεγάλης κλίμακας ιστορικά γεγονότα, δεν έμεινε ποτέ μηχανιστικά προσηλωμένος στο ντοκουμέντο. Βαθύς γνώστης της ελληνικής πεζογραφικής παράδοσης (από τον Παπαδιαμάντη ώς τον Μυριβήλη και τον Θεοτοκά), σε άμεση επαφή με την κοσμογονική λογοτεχνία της εποχής του (θαυμαστής του Καμί και του Σαρτρ) και παιδιόθεν σφυρηλατημένος στο αμόνι της εγωτικής αυτοαναφορικής γραφής του Ζιντ, προσέγγισε την πραγματικότητα απόλυτα υποψιασμένος.

Η πρόσφατη επεξεργασμένη αυτοβιογραφία του [Η μνήμη επιστρέφει με λαστιχένια πέδιλα (Κέδρος 2021)], όσο και οι δημοσιευμένες σελίδες του προσωπικού του ημερολογίου, που κρατούσε συστηματικά από το 1988, συναποτελούν ένα απεγνωσμένο «ημερολόγιο εργασίας», μια συγκλονιστική αυτοπροσωπογραφία του συγγραφέα σε ώριμη ηλικία και σε συνεχή αναζήτηση δρόμων και τρόπων για την πολυπόθητη «επινόηση της πραγματικότητας».

Και να το αέναα αναδιατυπωμένο, βασικό θέμα της πεζογραφίας του: η διαμεσολαβητική σχέση της γλώσσας και της φαντασίας σε κάθε προσπάθεια αποτύπωσης της πραγματικότητας, της Ιστορίας και του εαυτού. Το άγχος του δημιουργού. Η βάσανος της γραφής. Γι’ αυτό ο Βασίλης Βασιλικός συνέχισε, μέχρι το τέλος, να καταγράφει την αγωνία της λευκής σελίδας. Γι’ αυτό η πυρετική του συνείδηση εξακολουθούσε να ενδιαφέρεται για τα πάντα γύρω του.

* Φιλόλογος, κριτικός και μελετητής της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
«Πιστός στο μετερίζι της γραφής»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας