• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.8°C / 7.3°C
    0 BF
    76%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 3.1°C / 6.6°C
    2 BF
    77%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.9°C / 11.2°C
    1 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.1°C / 2.0°C
    0 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / 1.3°C
    0 BF
    74%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.6°C / 5.7°C
    1 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / -0.5°C
    1 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 0.7°C / 7.6°C
    1 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 6.5°C / 10.3°C
    4 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / -2.1°C
    2 BF
    54%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.4°C / 10.2°C
    3 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    2 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    2 BF
    84%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    2°C -0.5°C / 3.2°C
    0 BF
    81%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C -0.5°C / 6.2°C
    1 BF
    90%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    9°C 4.8°C / 9.9°C
    3 BF
    33%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 7.5°C
    1 BF
    90%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 1.0°C / 4.9°C
    2 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.7°C / 6.7°C
    2 BF
    67%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.2°C / -2.2°C
    1 BF
    53%

Οικονομικός μύθος και μετασχηματισμός

  • A-
  • A+

Με το ακόλουθο κείμενο θα εξοικειωθείτε γρήγορα και χωρίς πολλούς τεχνικούς όρους με τη νέα οικονομική θεωρία.  Περιλαμβάνει βασικά επιχειρήματα γιατί ο δανεισμός, ο τόκος αλλά και παλιότερα συστήματα όπως η σύνδεση νομίσματος με τον χρυσό ήταν και είναι προβληματικά.

Τέλος, εξετάζει τον μηχανισμό έκδοσης νομίσματος από μία ανεξάρτητη, κρατική αρχή σύμφωνα με την εισήγηση του Positive Money και προτείνει προσαρμογές που ανταποκρίνονται στην ελληνική πραγματικότητα.

Το κείμενο είναι περιεκτικό και αποτελεί σύνοψη χιλιάδων σελίδων προσωπικής μελέτης και αλληλογραφίας με πρόσωπα από διάφορες χώρες που συνδέονται με εθνικά και διεθνή κινήματα νομισματικής αναμόρφωσης και μετασχηματισμού.  Χωρίς να παρατίθενται αμέτρητες τεχνικές αναφορές και πηγές θα μπείτε στο πνεύμα!

Μέσα συναλλαγής ανά την ιστορία

Στο παρελθόν διάφορα αντικείμενα και συστήματα έχουν χρησιμοποιηθεί για συναλλαγές.  Μεταξύ άλλων, μεταλλικές ράβδοι (Μεσοποταμία, Ελλάδα), κύβοι άλατος και κοχύλια (σε διάφορα σημεία του πλανήτη), ρούχα που ύφαιναν άντρες (φυλές της Αφρικής), κατεργασμένες πέτρες σχιστόλιθου βάρους πολλαπλών τόνων (Σουμάτρα), ανθρώπινα κρανία στο Βόρνεο (!) κ.ο.κ.  

Μπορείτε να φανταστείτε για παράδειγμα τι συνέβαινε στο Βόρνεο το 1800 όταν ερχόταν η εποχή που έπρεπε να τακτοποιηθούν οι λογαριασμοί.  Οι άνθρωποι βεβαίως ήταν κανίβαλοι. Οπότε έβλεπαν τον συνάνθρωπο σαν χρήμα και τροφή ταυτόχρονα. 

Το θέμα είναι ότι και το σημερινό δυτικό πρότυπο είναι “κανιβαλιστικό” αν και με την επίφαση του πολιτισμένου. Απλώς ο κανιβαλισμός αυτός (στον βαθμό που ένα ανθρώπινο οικοδόμημα ακυρώνει, ήτοι “κανιβαλίζει” την ανθρώπινη υπόσταση) είναι πιο αδιόρατος.  Παρακάτω θα καταλάβετε το γιατί.  

Το βασικό είναι ότι το τρέχον σύστημα (το δυτικό οικονομικό πρότυπο)  αν το δούμε ως ένα σύστημα ανάμεσα σε αμέτρητα συστήματα που λειτούργησαν σε βάθος χρόνου, είναι μία παρένθεση.

Το ίδιο το σύστημά μας έχει αναμορφωθεί πολλαπλές φόρες τους τελευταίους 3 αιώνες από όταν ξεκίνησε η σύγχρονη εκδοχή του.  Η τελευταία μεγάλη αναμόρφωση έγινε μόλις το 1971 όταν καταργήθηκε το πρότυπο του χρυσού με την αποσύνδεση της ισοτιμίας του δολαρίου από το πολύτιμο μέταλλο.

Οπότε βλέποντας τη μεγαλύτερη εικόνα, μπορεί να αντιληφθεί κανείς ότι τα όσα έχουμε βιώσει στις σύντομες προσωπικές μας διαδρομές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης ιστορίας που έχει επιδεχθεί αμέτρητες αλλαγές στον νομισματικό (και όχι μόνο) τομέα.

Απλώς είναι φυσιολογικό να πιστεύουμε ότι τα πάντα με έναν μαγικό τρόπο οφείλουν να είναι όπως τα μάθαμε από τότε που ήμασταν παιδιά.  Κάθε γενιά όμως αργά ή γρήγορα φτάνει σε ένα σταυροδρόμι. 

Το πρότυπο του χρυσού

Αρκετοί ακόμα και σήμερα, υποστηρίζουν πως πρέπει να επιστρέψουμε στο πρότυπο του χρυσού ή κάποιου πολύτιμου μετάλλου.  Ως παράδειγμα φέρνουν την περίοδο από το ~1865 μέχρι το 1914 (το οποίο αναβίωσε σε παραλλαγή του από το 1944 μέχρι το 1971) που λειτουργούσε ένα παγκόσμιο νομισματικό σύστημα με βάση τον χρυσό (και το ασήμι σε ορισμένες περιοχές, το λεγόμενο διμεταλλικό) που ήταν σταθερό (η Ελλάδα π.χ. αποτελούσε μέλος της Λατινικής Νομισματικής Ένωσης που αρχικά βασιζόταν σε διμεταλλικό νομισματικό πρότυπο).  

Το σύστημα αυτό είχε έναν βασικό μηχανισμό αυτορρύθμισης: Μία χώρα έκοβε (και τύπωνε) νόμισμα σε αναλογία με το απόθεμα χρυσού που είχε. Όταν είχε έλλειμμα (περισσότερες εισαγωγές από εξαγωγές λ.χ.) έστελνε χρυσό στις άλλες χώρες με αποτέλεσμα να μειωθεί το εγχώριο νόμισμα.  

Αυτό με τη σειρά του οδηγούσε σε πτώση των εγχώριων τιμών (λιγότερος χρυσός => λιγότερο νόμισμα => χαμηλότερες τιμές).

Το  αποτέλεσμα ήταν να αυξάνονται οι εξαγωγές εξαιτίας των χαμηλότερων τιμών, να εισρέει χρυσός από άλλες χώρες και να αυξάνεται η ποσότητα χρυσού.  Άρα και το νόμισμα.  Έτσι επαναλαμβανόταν ένας βιώσιμος κύκλος.

Το πρόβλημα με αυτό το σύστημα ήταν τριπλό:  

1) με την ανακάλυψη νέων κοιτασμάτων χρυσού ή με τη βελτίωση των τεχνικών εξόρυξης μπορούσε να αυξηθεί το νόμισμα σε μία ή περισσότερες χώρες χωρίς όμως αυτό να συνδέεται με την πραγματική οικονομία. Η διαθέσιμη ποσότητα ενός μετάλλου δηλ. καθόριζε αυθαίρετα το [νομισματικό] μέγεθος της οικονομίας οδηγώντας σε οικονομική αποσταθεροποίηση (περισσότερος χρυσός από την ανακάλυψη νέου κοιτάσματος => περισσότερο νόμισμα => αύξηση τιμών => πληθωρισμός => αποσταθεροποίηση).  

2) Σε περιόδους αβεβαιότητας, η ανασφάλεια και μόνο ήταν ικανή να τροφοδοτήσει μία έλλειψη προθυμίας εκροών χρυσού οδηγώντας σε υποβάθμιση ή/και κατάρρευση του συστήματος.

3) Σε περιόδους ακραίων φαινομένων και καταστάσεων (φυσικές καταστροφές, πόλεμοι), οι μεγάλες εκροές χρυσού λόγω εκτάκτων εξόδων αποσταθεροποιούσαν την οικονομία, και ο μηχανισμός κατέρρεε.  

Με άλλα λόγια, η αυτορρύθμιση λειτουργούσε μόνο κάτω από πολύ ήπιες μεταβολές (“φυσιολογικές” εισροές και εκροές χρυσού).  Γι' αυτό και η νέα οικονομική θεωρία εστιάζει σε “μη αυθαίρετα” ρυθμιστικά πρότυπα.

Η οικονομία ως οικοσύστημα και η νέα οικονομική θεωρία

Μία οικονομία λειτουργεί σύνθετα.  Ένα πολύπλοκο σύστημα διαδράσεων όπως είναι και το οικοσύστημα. Οι συναλλαγές που λαμβάνουν χώρα μπορούν κάλλιστα να παρομοιωθούν με την ανακύκλωση της ύλης (βιομάζας) σε ένα φυσικό οικοσύστημα.

Για αυτό τον λόγο, η νέα οικονομική θεωρία εστιάζει στο να κατανοήσει καλύτερα το πως λειτουργεί ένα οικοσύστημα και να προσομοιώσει τις λειτουργίες του στην πραγματική οικονομία.

Η έννοια της αυτορρύθμισης παραμένει επίκαιρη λοιπόν, από τη στιγμή που είναι χαρακτηριστικό στοιχείο ενός υγιούς οικοσυστήματος (αρκεί να μπορεί να προσαρμόζεται και να ανακάμπτει ακόμα κι αφού εκτεθεί σε σε φαινόμενα που ξεφεύγουν από το “συνηθισμένο” - να έχει δηλ. αυξημένους βαθμούς προσαρμοστικότητας).  

Από την άλλη όμως, ένα υγιές οικοσύστημα διέπεται από πρόσθετες αρχές.  Λειτουργεί αέναα, ανακυκλώνοντας ύλη προκειμένου να διαιωνίζεται ένας βιώσιμος κύκλος. Γέννηση, ανάπτυξη, γήρανση, θάνατος, ανακύκλωση και ξανά από την αρχή.  

Στη σημερινή οικονομία όμως, το μέσο συναλλαγής, το νόμισμα, δεν διέπεται από αυτή την αρχή.  Γεννιέται, αναπτύσσεται και συνεχίζει να αναπτύσσεται δίχως τέλος. Εδώ μιλάμε για το νόμισμα στο σύνολό του.  Αυτό συμβαίνει επειδή το νόμισμα οφείλει την ύπαρξη του στον δανεισμό.  

Το νόμισμα ως έντοκος δανεισμός και η τραπεζική κλασματικού αποθέματος

Σήμερα, ο βασικός μηχανισμός έκδοσης νομίσματος είναι με τη μορφή ιδιωτικού τραπεζικού δανεισμού.  Σε αντίθεση με εκείνο που εξακολουθεί να πιστεύει η πλειοψηφία του κόσμου, το σύνολο του νομίσματος σε κυκλοφορία, δεν είναι τα χαρτονομίσματα που τυπώνει μία κεντρική τράπεζα.  

Ενδεικτικά, μόλις το 8% των ευρώ είναι σε χαρτονομίσματα και κέρματα, πολλά εκ των οποίων ούτε καν συναλλάσσονται (βρίσκονται σε χρηματοκιβώτια, τραπεζικές θυρίδες και κάτω από στρώματα).

Το μεγαλύτερο ποσοστό νομίσματος γεννιέται αυτοστιγμεί, σε ηλεκτρονική μορφή, όταν μία ιδιωτική τράπεζα συνάπτει ένα δάνειο.  Ένα δάνειο ιδιωτικής τράπεζας δεν αποτελεί μεταφορά νομίσματος από καταθέτες σε δανειζόμενους.  Μία ιδιωτική τράπεζα δανείζει σύμφωνα με την πρακτική του “κλασματικού αποθέματος”.  

Σε απλά ελληνικά, για κάθε μία μονάδα νομίσματος που έχει στη διάθεσή της, έχει το δικαίωμα να δανείζει εκατό (!).

Η πρακτική αυτή γίνεται περισσότερο κατανοητή με ένα παράδειγμα από το παρελθόν:  Πριν από αιώνες, οι χρυσοχόοι λειτουργούσαν ως τραπεζίτες.  Οι άνθρωποι πήγαιναν στους χρυσοχόους τον χρυσό τους και οι χρυσοχόοι τους έδιναν ένα πιστοποιητικό σύμφωνα με την αξία του χρυσού που είχαν καταθέσει.

Από ένα σημείο και μετά οι χρυσοχόοι αντιλήφθηκαν ότι μπορούσαν να εκδώσουν πιστοποιητικά σε πολλαπλάσια της αξίας του χρυσού που είχαν σε καταθέσεις. Κι αυτό γιατί θεωρούσαν απίθανο να κάνουν ταυτόχρονες αναλήψεις όλοι οι καταθέτες.  Οπότε άρχισαν να λειτουργούν όπως οι σημερινές τράπεζες.  

Τα βασικά προβλήματα με αυτή την πρακτική είναι δύο:

1) Σε περιόδους κρίσης, ο κόσμος έχανε την εμπιστοσύνη του στα πιστοποιητικά και έσπευδε να κάνει μαζικές αναλήψεις χρυσού.  Μία προγενέστερη εκδοχή αυτού που σήμερα ονομάζουμε bank run.  Επειδή όμως τα πιστοποιητικά που είχαν εκδώσει οι χρυσοχόοι ήταν περισσότερα από τον χρυσό, το σύστημα κατέρρεε.

2) Στη σημερινή εποχή, πέρα από τη δημιουργία περισσότερου νομίσματος από ότι υπάρχει στην πραγματικότητα, έχουμε και το πρόσθετο πρόβλημα που δημιουργεί ο τόκος (θυμηθείτε, νέο νόμισμα = δανεισμός).  Γιατί ο τόκος πρέπει από κάπου να πληρωθεί. Επειδή όμως το νόμισμα δημιουργείται μέσω του δανεισμού, απαιτείται ολοένα και περισσότερος δανεισμός για να καλυφθούν οι τόκοι προηγούμενων δανείων.  Και ξανά νέος κύκλος δανεισμού.  Κι έτσι εκτροχιάζονται τα χρέη. Κι έτσι καταλήγουμε όλοι να χρωστάμε σε όλους και το σύνολο της οικονομίας να χρωστάει στις τράπεζες. Κι όχι μόνο να χρωστάει αλλά να τις ανακεφαλαιοποιεί (τις πιο μεγάλες) όταν πτωχεύουν γιατί τράπεζες = νόμισμα.  Αν μια μεγάλη τράπεζα πτωχεύσει τότε συμπαρασύρει και τις υπόλοιπες και το όλο σύστημα καταρρέει.

Η αναπτυξιακή επιταγή

Ο μόνος τρόπος που μπορεί αυτό το σύστημα να σταθεί όρθιο είναι με το να υπάρχει ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης ίσος ή μεγαλύτερος με τον τόκο που πρέπει να πληρωθεί [στο σύνολο του δανεισμού].  Οπότε στην ουσία η ανάπτυξη καλείται να ακολουθήσει και να υπερκαλύψει τον τόκο.  Στην πραγματικότητα όμως αυτό εδώ και δεκαετίες δεν συμβαίνει (οι τόκοι συσσωρεύονται πιο γρήγορα και η ανάπτυξη ακολουθεί από απόσταση).  

Ενδεικτικά, όταν η καταναλωτική πίστη σήμερα φέρει τόκο 17%, ποια ανάπτυξη είναι ικανή να τον καλύψει;  Δημιουργείται έτσι μία φούσκα χρέους (σε όλες τις χώρες στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα) σε μία απόπειρα να κρυφτεί κάτω από το χαλί η συστημική αυτή δυσλειτουργία.  

Η αδυναμία του συστήματος για βιώσιμη αυτορρύμθμιση/ανακύκλωση σκοντάφτει διαχρονικά σε 5 σημεία, καθένα εξίσου σημαντικό: 

α) στο ότι ο χρόνος που διαθέτουμε είναι πεπερασμένος 

β) στο ότι οι φυσικοί πόροι είναι πεπερασμένοι 

γ) στο ότι η ικανότητα του φυσικού περιβάλλοντος να ανακάμπτει από τη διαρκή υποβάθμισή του είναι πεπερασμένη 

δ) στο ότι η ζωτική ενέργεια που μπορούμε να αναλώσουμε για να τροφοδοτήσουμε αυτή την ανάπτυξη είναι πεπερασμένη  

ε) στο ότι θεωρεί δεδομένο ότι μία οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται διαρκώς χωρίς να λαμβάνει υπόψη αστάθμητους παράγοντες (φυσικές καταστροφές και άλλα απρόοπτα).

Από ένα σημείο και μετά φτάνουμε σε ένα φυσικό όριο όπως ένας αθλητής που τρέχει τα 100μ.  Θα μειώσει τον χρόνο του μέχρι εκεί που φτάνουν οι φυσικές του δυνατότητες.  

Το σύστημα όμως απαιτεί όχι μόνο να τρέξει πιο γρήγορα από πριν, αλλά να βελτιώσει τον χρόνο του πολύ περισσότερο από πριν.  Κι αυτό χωρίς κανένα απολύτως περιθώριο για απρόοπτα (χωρίς π.χ. ένα διάστημα απουσίας λόγω κρυολογήματος).

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν τη στρεβλή φύση του πράγματος που οδηγεί στο ακόλουθο δίλημμα:  Είτε θα πρέπει πάσει θυσία να συμμορφωθούμε με την “αναπτυξιακή επιταγή” και να κάνουμε ότι περνάει από το χέρι μας για να κρατήσουμε το σύστημα όρθιο (χωρίς μαθηματική προοπτική επιτυχίας). Να θυσιάζουμε “φιλότιμα” το σύνολο του ελεύθερου χρόνου μας (και του ύπνου από ένα σημείο και μετά), απομυζώντας παράλληλα τους φυσικούς πόρους του πλανήτη πέρα από τις δυνατότητες αυτορρυθμιζόμενης ανανέωσής τους.

Είτε, να αναθεωρήσουμε τις λειτουργικές αρχές του όλου πράγματος.  Οπότε εύλογα καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως για να λειτουργήσει το σύστημα, χρειάζεται: 

α) να εξετάσουμε εκ νέου και να αναθεωρήσουμε την λογική έκδοσης νομίσματος χωρίς αντίκρισμα, ως “αέρα” (με την τραπεζική πρακτική του κλασματικού αποθέματος) 

β) να εξετάσουμε τον ρόλο του τόκου ως αποσταθεροποιητικού παράγοντα.

Οικονομική προσομοίωση ενός οικοσυστήματος και αρνητικά επιτόκια

Για να προσομοιώσει η οικονομία το φυσικό οικοσύστημα, να ευθυγραμμιστεί με τις οργανικές ανάγκες τόσο των ανθρώπων όσο και του περιβάλλοντος και να μπει σε έναν βιώσιμο κύκλο οφείλει να συνδέεται άρρηκτα με:

1) τη ζωτική μας ενέργεια και τον διαθέσιμο χρόνο μας 

2) τις δυνατότητες αυτορρυθμιζόμενης ανανέωσης του φυσικού περιβάλλοντος

Το (1) δεν συνεπάγεται ότι οφείλουμε να αφιερώνουμε το σύνολο της ζωτικής μας ενέργειας και του χρόνου μας στην οικονομία.  Αντίθετα, πρέπει να περιοριστεί η ενασχόλησή μας με ευτελείς επιδιώξεις και να αφιερώνουμε πολύ περισσότερο χρόνο στην προσωπική ανάπτυξη, τη δημιουργικότητα, τις κοινωνικές σχέσεις.  Όλα αυτά που διαχρονικά τροφοδοτούν την ουσιαστική εξέλιξη και ευημερία.  

Για το (2), η επικρατέστερη πρόταση με ιστορικά προηγούμενα* (1) είναι η έννοια του αρνητικού τόκου. Ως εισαγωγή σε αυτή την έννοια ηχούν επίκαιρα τα όσα είπε ο Φίνοου, αρχηγός φυλής των νήσων Τόνγκα το 1806 μετά από μία αιματηρή σύγκρουση με ευρωπαίους αποικιοκράτες:

«...Αν τα χρήματα φτιάχνονταν από σίδερο και μπορούσαν να κατασκευάσουν μαχαίρια, τσεκούρια και σμίλες με αυτό, τότε θα είχε κάποιο νόημα να του δώσουμε αξία, αλλά έτσι όπως είναι, δεν βλέπω την παραμικρή αξία...  Φυσικά τα χρήματα είναι εύχρηστα και πρακτικά, αλλά επειδή δεν σαπίζουν, αν διατηρηθούν, οι άνθρωποι θα τα φυλούν αντί να τα μοιράζονται με άλλους (όπως πρέπει να κάνει ένας αρχηγός) και θα γίνουν εγωιστές.  Από την άλλη πλευρά, αν η τροφή είναι το πιο πολύτιμο απόκτημα ενός ανθρώπου (όπως θα έπρεπε να είναι, επειδή αποτελεί το πιο χρήσιμο και αναγκαίο πράγμα), δεν μπορεί να τη φυλάξει και θα υποχρεωθεί είτε να την ανταλλάξει με κάποιο άλλο πολύτιμο αντικείμενο είτε να τη μοιραστεί με τους γείτονές του[..]. Τώρα ξέρω πολύ καλά τι είναι αυτό που κάνει τους Ευρωπαίους τόσο εγωιστές: το χρήμα.»

Ακολουθώντας αυτή τη συλλογιστική, μήπως θα έπρεπε το νόμισμα κάποια στιγμή να «σαπίζει» ακολουθώντας τις ίδιες αρχές που διέπουν το φυσικό οργανικό;  Γέννηση, ανάπτυξη, γήρανση, θάνατος, ανακύκλωση.

Γέννηση (δημιουργία νομίσματος), ανάπτυξη (δημιουργία & ανταλλαγή αξίας στην πραγματική οικονομία), γήρανση (αρνητικό επιτόκιο), θάνατος (ακύρωση νομίσματος λόγω γήρατος – συσσώρευσης αρνητικών τόκων), ανακύκλωση (αναδιανομή νομίσματος από τις προσόδους των αρνητικών επιτοκίων στην κοινωνία και κατά προέκταση την οικονομία).  

Με τον τρόπο αυτό προσομοιώνεται η φυσική λειτουργία του οικοσυστήματος.  Εκτός αυτού, διαμορφώνεται ταυτόχρονα ένα πλαίσιο που καθιστά οικονομικά συμφέρουσα τη διατήρηση κι όχι την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος.  

Γιατί ο αρνητικός τόκος συντελεί στη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος

Ας αναλογιστούμε το εξής σενάριο.  Μία εταιρία αγοράζει δασική έκταση με σκοπό την υλοτόμηση.  Εξετάζει δύο σενάρια:

1) Πλήρη υλοτόμηση και καταστροφή του δάσους.

2) Υλοτόμηση σε αντιστοιχία με τη φυσική δυνατότητα του δάσους να αναπληρώνει τα δέντρα που κόβονται.

Σε ένα περιβάλλον θετικών επιτοκίων, συμφέρει το (1).  Αυτό γιατί η εταιρία βγάζει ένα μεγάλο ποσό με τη μία.  Εισπράττει πολύ περισσότερο νόμισμα αμέσως από ότι στο (2) το οποίο μπορεί στη συνέχεια να “παρκάρει” σε έναν λογαριασμό όχι μόνο διατηρώντας την αξία του αλλά κερδίζοντας και τόκο.

Όταν εξετάζει τη 2η εκδοχή, δεν σκέφτεται μόνο τα έσοδα που χάνει με το να μην προχωρήσει σε πλήρη υλοτόμηση αλλά και τους τόκους που θα εισέπραττε.

Σε ένα περιβάλλον αρνητικών επιτοκίων, όλα αντιστρέφονται.  Το 2) συμφέρει περισσότερο.

Το παραπάνω παράδειγμα σίγουρα είναι μία υπεραπλούστευση. Σε γενικές γραμμές όμως, με το αρνητικό επιτόκιο μπαίνει ένας οικονομικός φραγμός σε μη περιβαλλοντικά βιώσιμες πρακτικές.

Αυτό συμβαίνει γιατί το νόμισμα υπόκειται κι αυτό σε φθορά όπως ακριβώς συμβαίνει με κάθε φυσικό οργανισμό. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι καθίσταται προτιμότερη μία σταθερή ροή νομίσματος σε μεγάλο βάθος χρόνου (στο διηνεκές για την ακρίβεια), παρά η συνεχής καταστροφή και είσπραξη μεγάλων ποσών μπροστά. 

Προϋποθέσεις για να λειτουργήσει ο αρνητικός τόκος

Η λογική του αρνητικού τόκου θα μπορέσει  να λειτουργήσει μόνο όταν αποτελέσει κανόνα σε όλα τα σκληρά νομίσματα.  Φανταστείτε μία χώρα με ένα μέτρια ανταγωνιστικό νόμισμα να έχει καθεστώς αρνητικών επιτοκίων. Τι θα συμβεί;  

Με το που εισπράττει κάποιος αυτό το νόμισμα, θα το μετατρέπει επιτόπου σε νόμισμα άλλης χώρας που έχει επιτόκιο ίσο ή μεγαλύτερο από το μηδέν.    

Αναφορικά με τα αρνητικά επιτόκια που βλέπουμε σε ορισμένες χώρες (π.χ. στην Ελβετία), αυτό συμβαίνει γιατί το συγκεκριμένο νόμισμα θεωρείται πιο “ασφαλές” και περισσότερο πιθανό να αυξήσει την αξία του σε σχέση με τα υπόλοιπα νομίσματα.  

Οπότε η υπερβολική ζήτηση γι' αυτό το νόμισμα επιτρέπει στις τράπεζές τους να χρεώνουν τις καταθέσεις αντί να τις τοκίζουν.  Σίγουρα δεν γίνεται από οικολογική ευαισθησία.

Ένα διεθνές καθεστώς αρνητικών επιτοκίων αν και επιθυμητό για περιβαλλοντικούς και όχι μόνο λόγους, θα χρειαστεί καιρό να αποτελέσει κανόνα* (2).

Αφενός γιατί θα χρειαστεί χρόνο ο κόσμος να προσαρμοστεί στην ιδέα ότι η αποταμίευση θα αλλάξει ριζικά και αφετέρου γιατί θα πάρει χρόνο να εναρμονιστούν όλα τα νομίσματα με αυτη τη λογική.  Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να επαναπαυόμαστε.  

Καμία οικονομία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ένα υγιές φυσικό περιβάλλον.  Όσες τεχνικές βελτιώσεις κι αν γίνουν στο “αναπτυξιακό” μοντέλο, όση νομοθεσία κι αν θεσπιστεί για την προστασία του περιβάλλοντος, αν εκείνη δεν συμφέρει σε οικονομική βάση, πάντα θα βρίσκονται παραθυράκια.  

Χρειάζεται ένα συστημικό στοιχείο όπως ο αρνητικός τόκος που θα καθιστά “συμφέρουσα” τη διατήρηση του περιβάλλοντος.  Προς το παρόν, αυτό που οφείλει να γίνει είναι να διαδοθούν τα οφέλη αυτής της πρακτικής σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο.

Εξάλλου, βρισκόμαστε ήδη κοντά στα αρνητικά επιτόκια μια και σε αρκετές μεγάλες οικονομίες τα επιτόκια είναι κοντά στο 0 * (3).

Από το νόμισμα ως ιδιωτικό τραπεζικό χρέος κλασματικού αποθέματος στο ανεξάρτητο νόμισμα

Η πυρήνας της πρότασης του δημοφιλέστερου κινήματος νομισματικής αναμόρφωσης στον κόσμο, του Positive Money, είναι ότι πρέπει κάθε κυρίαρχο έθνος (ή οικονομική ζώνη) να βασίζεται σε μία ανεξάρτητη αρχή για την έκδοση νομίσματος.  

Συγκεκριμένα, προτείνει την κατάργηση του προνομίου έκδοσης νομίσματος από τις ιδιωτικές τράπεζες μέσω δανεισμού με την πρακτική κλασματικού αποθέματος. 

Αντί των ιδιωτικών τραπεζών, μία κεντρική αρχή, όπως μία Νομισματκή Επιτροπή υπόλογη σε μία 2η επιτροπή, θα αποφασίζει για τη συνολική έκδοση νομίσματος. Αφού θα εκδίδεται το νόμισμα, θα μεταβιβάζεται στην κυβέρνηση  που θα αποφασίζει πως θα διατεθεί με τη σύμφωνη γνώμη του κοινοβουλίου. Τρεις αρχές, η μία ανεξάρτητη από την άλλη.  

Η έκδοση νομίσματος μπορεί να κατευθύνεται στη χρηματοδότηση δημοσίων έργων, στη μείωση της φορολόγησης, να μεταβιβάζεται στις ιδιωτικές τράπεζες με τη μορφή δανεισμού με την προϋπόθεση να δανείζουν με τη σειρά τους στην πραγματική οικονομία ή να διανέμεται απευθείας στον πληθυσμό της χώρας.  

Με άλλα λόγια, το κράτος θα διανέμει (ξοδεύει) άμεσα ή έμμεσα το νέο νόμισμα, στην πραγματική οικονομία. Βασικό μέλημα της Νομισματικής Επιτροπής θα είναι να εκδίδει νόμισμα σε ποσότητα που να μην δημιουργεί αποσταθεροποίηση (υπέρμετρο πληθωρισμό) και του κράτους να επιλέγει τις δαπάνες εκείνες που θα έχουν το μεγαλύτερο όφελος για το σύνολο του πληθυσμού.

Σε ένα καθαρά ελληνικό (ή ευρωπαϊκό)  πλαίσιο τώρα, αν υποθέσουμε ότι η Νομισματική Επιτροπή, η εποπτική αρχή και η κυβέρνηση (ή η κομισιόν) θα λειτουργήσουν πραγματικά ανεξάρτητα με γνώμονα το συμφέρον του πληθυσμού της χώρας (ή της οικονομικής ζώνης) στο σύνολό του και με μακροπρόθεσμα βιώσιμες βλέψεις, όλα καλά.  

Επειδή θα ήταν ατόπημα να εκφραστεί άποψη για άλλες χώρες, ας επικεντρωθούμε στην Ελλάδα. Στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, όσες φορές μια κεντρική αρχή υπήρξε υπεύθυνη για την έκδοση νομίσματος (του συνόλου του ή της συντριπτικής πλειοψηφίας του), προέκυψαν σημαντικά προβλήματα. Πληθωρισμός, υποτιμήσεις, έκδοση χαρτονισμάτων χωρίς αντίκρισμα σε πολύτιμα μέταλλα (την εποχή του διμεταλλικού προτύπου) και πάει λέγοντας.

Για να έρθουμε στη συγκεκριμένη πρόταση τώρα, σκεφτείτε το εξής σενάριο:  

Ας υποθέσουμε πως έχει υιοθετηθεί στη χώρα μας ένα σύστημα έκδοσης νομίσματος από μία αυτόνομη αρχή που με την έγκριση της εποπτικής αρχής, μεταβιβάζει ένα ποσό στην εκάστοτε κυβέρνηση για διάθεση στην οικονομία.

Τι θα συμβεί στη διάρκεια μιας προεκλογικής περιόδου; Το πιθανότερο είναι να ασκηθούν πολιτικές πιέσεις για έκδοση περισσότερου, πληθωριστικού νομίσματος.

Να δημιουργηθεί δηλαδή μία επίπλαστη αίσθηση ευημερίας και να επηρεαστεί το εκλογικό σώμα.  Αυτό προκύπτει γιατί το σχήμα είναι επιρρεπές στη χειραγώγηση καταστάσεων, ειδικά όταν έχουμε να κάνουμε με εγχώρια μονοπώλια ή ολιγοπώλια (ολιγοπώλιο στην έκδοση νομίσματος και μονοπώλιο στη διάθεσή του).  

Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι οι επιτροπές δεν θα επηρεάζονται από την εκάστοτε κυβέρνηση ή συγκεκριμένα λόμπι, είναι σχεδόν βέβαιο ότι προεκλογικά, κάθε κυβέρνηση θα επιλέγει να διανείμει νόμισμα απευθείας στον πληθυσμό (μια και θα έχει το δικαίωμα να το κάνει) με ψηφοθηρικές βλέψεις. Κι αυτό ανεξάρτητα από το αν η οικονομία και ο πληθυσμός της χώρας έχουν διαφορετικές ανάγκες.  

Μπορεί για παράδειγμα να πρέπει να διατεθεί ένα σημαντικό ποσό για βιώσιμες καλλιέργειες για να αποφευθχεί μία μελλοντική επισιτιστική κρίση, κι όχι να διανεμηθεί απευθείας στον κόσμο για να ικανοποιηθεί μία ανάγκη εφήμερης κατανάλωσης.

Ένας ανταγωνιστικός μηχανισμός θα ήταν ικανός να αυτορρυθμίσει την όλη διαδικασία.  Θα μπορούσαν λόγου χάρη να υπάρχουν πολλαπλές επιτροπές υπεύθυνες για την έκδοση νομίσματος, πολλαπλές εποπτικές αρχές και αντίστοιχος αριθμός αρχών υπεύθυνων για τη διανομή του.  Όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί που προκύπτουν από αυτή τη δομή δημιουργούν ένα πιο δημιουργικό πλαίσιο, περιορίζοντας τα περιθώρια καταχρηστικών συμπεριφορών.  

Και διαισθητικά να το δει κανείς, η δημιουργική πολυφωνία είναι προτιμότερη από μια συγκεντρωτική διαχείριση.  Είναι πολύ πιθανό μία, δύο ή τρεις αρχές να υποπέσουν σε μεγάλα σφάλματα ή / και να χειραγωγηθούν, από ότι όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί που προκύπτουν στη δεύτερη εκδοχή.  

Ενδεικτικά, θα μπορούσαν να υπάρχουν οι ακόλουθες αρχές εισήγησης έκδοσης νομίσματος:  Περιβαλλοντική, επιχειρηματική, υγειονομική, πολιτιστική, αθλητική, κοινωνική, γεωργική, ερευνητική, εκπαιδευτική κι ένας ενιαίος φορέας για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.  

Με τη σειρά τους να υπάρχουν πολλαπλές εποπτικές αρχές που να αξιολογούν την εισήγηση κάθε φορέα και συλλογικά να αποφασίζουν τι ποσό θα αναλογεί σε κάθε φορέα.  

Στη συνέχεια, ένας αντίστοιχος αριθμός  θεσμικών φορέων θα αναλαμβάνει τη διάθεση νομίσματος στην οικονομία* (4).  

Σύνοψη

  • Το σημερινό νομισματικό σύστημα είναι ένα μόνο μικρό στάδιο στα πλαίσια μιας ευρύτερης νομισματικής εξελικτικής πορείας
  • Η χρυσός και το ασήμι αποτελούν αυθαίρετα ρυθμιστικά πρότυπα με εγγενείς περιορισμούς κι ως εκ τούτου έχουν αποδειχθεί ανεπαρκή όσες φορές έχουν υιοθετηθεί
  • Οι ιδιωτικές τράπεζες σήμερα δημιουργούν πάνω από το 90% της ποσότητας νομίσματος στην οικονομία, μέσω έντοκου δανεισμού
  • 92% του συνόλου των ευρώ είναι σε ηλεκτρονική μορφή και μόλις 8% σε μετρητά
  • Οι ιδιωτικές τράπεζες έχουν δικαίωμα να δανείζουν έως και 100 φορές τα αποθέματά τους – υπό προϋποθέσεις και περισσότερο
  • Η έκδοση νομίσματος μέσω δανεισμού δημιουργεί ένα ασταθές σύστημα αφενός γιατί δεν συνδέεται με πραγματικό νόμισμα στο 100% (αυτό δημιουργεί και τις προϋποθέσεις για bank run) και αφετέρου γιατί ο τόκος δημιουργεί μία μη βιώσιμη αναπτυξιακή επιταγή (πεπερασμένοι φυσικοί πόροι, πεπερασμένη δυνατότητα περιβάλλοντος για απορρόφηση μόλυνσης, αστάθμητοι παράγοντες, πεπερασμένος ανθρώπινος χρόνος και ζωτική ενέργεια)
  • Τα αρνητικά επιτόκια ευθυγραμμίζουν τη λειτουργία του νόμισματος με το περιβάλλον – μια ιδέα όμως που θα χρειαστεί λίγο χρόνο για να ωριμάσει στη συνείδηση του κόσμου
  • Η εισήγηση του Positive Money εξαλείφει τις παθογένειες που συνδέονται με την προβληματική ιδιωτική τραπεζική πρακτική των κλασματικών αποθεμάτων
  • Το νόμισμα εκδίδεται απευθείας από εθνικούς φορείς (ή υπερεθνικούς αν αναφερόμαστε στην ευρωζώνη - μπορεί να λειτουργήσει και στις δύο περιπτώσεις)
  • Πάντα θα υπάρχει επάρκεια μετρητών (εξαλείφεται η πιθανότητα για bank run)
  • Το νόμισμα θα διοχετεύεται στην πραγματική οικονομία
  • Για τα δεδομένα της ελληνικής πραγματικότητας, θα απαιτηθούν πολλαπλοί φορείς έκδοσης, εποπτείας και διανομής

Τέλος, η ελληνική εισήγηση συνδέεται άρρηκτα με τη διαγραφή του ποσοστού των χρεών προς τις ιδιωτικές τράπεζες που είναι προϊόν τοκισμού και ανατοκισμού.  Παράλληλα, οι τράπεζες οφείλουν να διατηρηθούν και να επικεντρωθούν στην πραγματική οικονομία.  

Εξάλλου, οι ιδιωτικές τράπεζες είναι επί της ουσίας χρεοκοπημένες, αφενός γιατί χρειάστηκαν δεκάδες δις σε ανακεφαλαιοποιήσεις και κρατικές εγγυήσεις (κατά προέκταση τη διαρκή στήριξη του Έλληνα φορολογούμενου) και αφετέρου γιατί ένα τεράστιο ποσοστό των δανείων δεν εξυπηρετούνται.   Μιλάμε δηλαδή για μία λογιστική επανεκκίνηση.  

Το κυριότερο όμως είναι ότι με μια νομισματική αναμόρφωση αυτής της μορφής, μετατοπίζεται η έμφαση από το ποσοτικό στο ποιοτικό και από το εικονικό στο πραγματικό.  Σε όλα τα επίπεδα.

* Ο Ιάσονας Γκιώνης είναι οικονομικός αναλυτής

(1). https://en.wikipedia.org/wiki/Demurrage_%28currency%29#History

(2). Όσον αφορά τις ιδιωτικές τράπεζες κάποιος μπορεί εύλογα να αναρωτηθεί πως θα μπορέσουν να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον αρνητικών επιτοκίων. Η απάντηση εδώ είναι απλή: σημασία δεν έχει αν το επιτόκιο είναι αρνητικό η θετικό. Δυνατότητες κερδοφορίας υπάρχουν και στη 2η περίπτωση αρκεί να υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο αρνητικό επιτόκιο δανεισμού και στο επιτόκιο που ισχύει για την ίδια την τράπεζα.

(3). http://www.cbrates.com/

(4) Επιπρόσθετα, για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, θα μπορούσε να λειτουργήσει ένα παρακλάδι του συστήματος με τη λογική ενός αμοιβαίου πιστωτικού δικτύου. Υπάρχουν αμέτρητες πηγές online για τα αμοιβαία πιστωτικά δίκτυα (mutual credit networks) και κάλλιστα θα μπορούσαν να προσαρμοστούν για να «κουμπώσουν» πάνω στο συγκεκριμένο μοντέλο (π.χ. με τη δυνατότητα υπερανάληψης ποσών σε λογαριασμούς μικρομεσαίων επιχειρήσεων και δημιουργίας ή κατάργησης νομίσματος αυτοστιγμεί ανάλογα με τις αυξομειώσεις στο συνολικό ποσό των υπεραναλήψεων).

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενας αυτοκαταστροφικός καπιταλισμός
Οι απλοί άνθρωποι καλούνται πάλι να πληρώσουν το κόστος της διάσωσης των τραπεζών και των επιχειρήσεων - κολοσσών, χωρίς καμιά ελπίδα να εισπράξουν «μέρισμα» και με τη βεβαιότητα ότι, όταν η πανδημία...
Ενας αυτοκαταστροφικός καπιταλισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μερικές βασικές έννοιες της οικονομίας
Στις μέρες μας, παρατηρούμε πως έχουμε δυο μορφές καπιταλισμού, τον βιομηχανικό (industrial) και τον χρηματοπιστωτικό. Η πρώτη μορφή άνθησε κυρίως κατά τον περασμένο αιώνα, ενώ σήμερα φαίνεται να είναι...
Μερικές βασικές έννοιες της οικονομίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κρίση της γνωσιακής ηγεμονίας
Οι τρεις διαστάσεις της ηγεμονίας αντιστοιχούν λοιπόν στα τρία «επίπεδα» που συναποτελούν τον κοινωνικό σχηματισμό σύμφωνα με την κλασική μαρξιστική θεωρία: οικονομία, πολιτική, ιδεολογία.
Η κρίση της γνωσιακής ηγεμονίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διερεύνηση νέων παραδειγμάτων πολιτικής
Η κυβέρνηση γοητευμένη από τη δύναμη της αγοράς δεν βλέπει ότι η ευημερία ρέει μόνο στις τσέπες των ημετέρων, αφού είναι θέμα του crony capitalism (του καπιταλισμού των ημετέρων) –το μόνο πεδίο στο οποίο...
Διερεύνηση νέων παραδειγμάτων πολιτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εύθραυστη ηγεμονία του καπιταλισμού
Επιπλέον ότι η ελεύθερη αγορά ανάγεται πλέον σε μοναδικό κι αδιαφιλονίκητο τρόπο οργάνωσης του κοινωνικού βίου στις πολιτικές κοινωνίες της ύστερης νεωτερικότητας
Η εύθραυστη ηγεμονία του καπιταλισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμύνεσθαι περί πάρτης
Εθνική εορτή πλησιάζει και δεν πρέπει να ξεχνάμε αυτούς που δεν έχουν την ίδια πατρίδα με όλους τους υπόλοιπους. Αυτούς που επιμένουν να κάνουν πολέμους συνέχεια, για να πωλούν όπλα ή να υπερασπίζονται...
Αμύνεσθαι περί πάρτης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας