Αθήνα, 15°C
Αθήνα
Αραιές νεφώσεις
15°C
15.8° 13.4°
4 BF
85%
Θεσσαλονίκη
Σποραδικές νεφώσεις
16°C
17.1° 14.6°
2 BF
66%
Πάτρα
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
16.0° 13.8°
4 BF
72%
Ιωάννινα
Σποραδικές νεφώσεις
14°C
13.9° 13.9°
4 BF
54%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
15°C
18.0° 14.9°
3 BF
58%
Βέροια
Αυξημένες νεφώσεις
13°C
15.0° 12.9°
2 BF
87%
Κοζάνη
Αραιές νεφώσεις
11°C
11.4° 9.5°
0 BF
76%
Αγρίνιο
Αραιές νεφώσεις
15°C
14.6° 14.6°
2 BF
58%
Ηράκλειο
Ασθενείς βροχοπτώσεις
17°C
16.8° 16.5°
4 BF
72%
Μυτιλήνη
Σποραδικές νεφώσεις
17°C
19.6° 16.9°
1 BF
67%
Ερμούπολη
Σποραδικές νεφώσεις
16°C
17.8° 16.4°
5 BF
72%
Σκόπελος
Αυξημένες νεφώσεις
12°C
12.3° 12.3°
4 BF
83%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
18°C
17.9° 15.9°
5 BF
63%
Λάρισα
Βροχοπτώσεις μεγάλης έντασης
16°C
16.2° 16.2°
2 BF
86%
Λαμία
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
14.5° 13.8°
1 BF
85%
Ρόδος
Ασθενείς βροχοπτώσεις
18°C
19.3° 17.7°
4 BF
76%
Χαλκίδα
Αραιές νεφώσεις
15°C
16.5° 13.6°
2 BF
94%
Καβάλα
Σποραδικές νεφώσεις
17°C
16.6° 16.3°
2 BF
62%
Κατερίνη
Αυξημένες νεφώσεις
14°C
14.7° 13.6°
2 BF
99%
Καστοριά
Αυξημένες νεφώσεις
8°C
8.3° 8.3°
2 BF
84%
ΜΕΝΟΥ
Δευτέρα, 26 Φεβρουαρίου, 2024
Ο Πολύφημος, από τη σειρά για την «Οδύσσεια»

Αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης

Όψις αδήλων τα φαινόμενα. Αρχαία παροιμία που αποδίδεται στον Αναξαγόρα.


Μάρκος Αυρήλιος: Ότι παν υπόληψις. Τα πάντα είναι μια ιδέα.


Γιγάντιος, ύψους 1.42μ,  πρωτοαττικός αμφορέας από την Ελευσίνα του 660 π. X. Εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ελευσίνας και αποδίδεται στον λεγόμενο «Ζωγράφο του Πολυφήμου» λόγω της απεικόνισης στο αγγείο του κύκλωπα Πολυφήμου.  Είχε χρησιμοποιηθεί για τον ενταφιασμό παιδιού στο δυτικό νεκροταφείο της Ελευσίνας. Είναι ο μεγαλύτερος πρωτοαττικός αμφορέας που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα.


Εικονογράφηση του αγγείου.


Είναι φανερή η αγωνία του ζωγράφου να αποδώσει όχι μόνο τις μορφές αλλά και το περιεχόμενο των μορφών.


Στην κύρια όψη του σώματος του αγγείου απεικονίζεται ο αποκεφαλισμός της Μέδουσας από τον Περσέα. Οι μοχθηρές, τερατόμορφες, αποτροπαϊκές αδελφές της Μέδουσας, Σθενώ και  Ευρυάλη με τα ολοστρόγγυλα πρόσωπα που φοβίζουν όσους τις αντικρίζουν, τις βλέπουν, καταδιώκουν με ορμή τον Περσέα για να εκδικηθούν το φόνο της αδελφής τους που ακέφαλη πλέον αιωρείται οριζόντια, ως κακό στοιχειό, στ` αριστερά.


Αριστοτέλης: Εν τη προαιρέσει η μοχθηρία και το αδικείν. Η κακία και η αδικία ενυπάρχουν από πρόθεση στον άνθρωπο και όχι τυχαία.
Ισοκράτης: Ευλαβού τας διαβολάς καν ψευδείς ώσιν. Να παίρνεις υπ` όψιν σου και να φοβάσαι τις διαβολές ακόμα κι αν είναι ψευδείς.

 

Η θεά Αθηνά με την θεία εμφάνιση, επιφάνεια(1) προστατεύει τον Περσέα από τις έξαλλες και πολύ μανισμένες αδελφές της αποκεφαλισμένης  Μέδουσας. Η Αθηνά στον αγαπημένο της ρόλο που είναι η προστασία των ηρώων.


(1) Επιφάνεια: Από την αρχαιότητα μέχρι  σήμερα σημαίνει την αποκαλυπτική εμφάνιση ενός θεού ή ενός θείου όντος, ή κάποιας υπερφυσικής  θείας δύναμης.


Στο «λαιμό» του αμφορέα ο ζωγράφος δείχνει τον Οδυσσέα, με λευκό χρώμα, τη στιγμή που με την αρωγή δύο συντρόφων του τυφλώνει το μεθυσμένο, καθιστό γίγαντα Πολύφημο. Το έξυπνο σχέδιο του Οδυσσέα λειτούργησε. Πρόσφερε συνεχώς κρασί στον γίγαντα ώσπου χωρίς δυνάμεις κάθισε, κρατώντας ακόμα μια τεράστια δίωτη κούπα κρασί στο χέρι του. Καθισμένος ήταν πια στο ύψος του Οδυσσέα για να μπορέσει να τον τυφλώσει.


Το συγκεκριμένο περιστατικό της τύφλωσης του Πολυφήμου περιγράφεται παρακάτω σε ελεύθερη απόδοση του υπογράφοντος.


Οδύσσεια, ραψωδία ι`, 320 κ.ε.


Την άλλη μέρα το πρωί που χάραξε η αυγούλα ο Κύκλωπας σηκώθηκε , τάισε την εστία με ξύλα και με κούτσουρα κι ήπιε καρδάρες γάλα. Τις προβατίνες άρμεξε, άρμεξε και τις γίδες.


Έπειτα ο αχόρταγος έφαγε πρωινό του, δύο ακόμα άντρες μου, μαζί με φρέσκο γάλα.


Στιγμή δεν εσταμάτησα τρόπους να σχεδιάζω πως από κει να φύγουμε πριν όλους να μας φάει.


Και τότε πρόσεξα εκεί ένα ψηλό κατάρτι που `χε μαζέψει ο γίγαντας απ` το ακροθαλάσσι.


Κόψαμε μία άκρη του, ένα γερό παλούκι, και μύτη του σκαλίσαμε σαν ακοντίου κόψη. Το έχωσα μες  στη φωτιά να κάψει να πυρώσει.


Το βράδυ σαν επέστρεψε ο γίγας στη σπηλιά του άρμεξε πάλι κι έπειτα έκλεισε με το βράχο τον θεόρατο, τη μπούκα της σπηλιάς του. Ανθρωποφάγος άθλιος μου πήρε δυό συντρόφους να φάει για το βραδινό το ματωμένο γεύμα.


Τότε του πήγα το κρασί και το ήπιε μονορούφι, ζήτησε κι άλλο, του έδωσα, ήθελα να μεθύσει να πέσει και να κοιμηθεί για να τον παλουκώσω στο μάτι το πελώριο, που έβλεπε τα πάντα.

Ακόμα μια τον κέρασα κι έπινε μονορούφι και  κει στην παραζάλη του ρώτησε πως με λένε: Κανένας ονομάζομαι, όλοι με λεν Κανένα, η μάνα κι ο πατέρας μου και όλοι μου οι φίλοι.


Κανένα, είπε ο Κύκλωπας το δώρο μου για σένα είναι να φαγωθείς στερνός εσύ απ` τους συντρόφους.


Πολύ βαριά κοιμήθηκε, βρήκα την  ευκαιρία και το παλούκι του `μπηξα πολύ βαθιά στο μάτι. Το γύριζα, το έστριβα τη σάρκα του τρυπούσα όπως στο καραβόξυλο χώνεται το τρυπάνι.


Ο ανθρωποφάγος γίγαντας σαν το θεριό μουγκρίζει κι αντιλαλούσε η σπηλιά και τρέμανε οι βράχοι.


Ακούσαν τα μουγκρίσματα οι Κύκλωπες οι  άλλοι και τον ρωτούσαν ο καθείς από τη σπιτοσπηλιά του. Πολύφημε τι έπαθες  μέσα στη μαύρη νύχτα κι ουρλιάζεις τόσο δυνατά
και μας χαλάς τον ύπνο.


Αδέρφια μ` έφαγε ο Κανείς με τέχνασμα μεγάλο, με μέθυσε με κοίμισε και μου `βγαλε το μάτι.


Πολύφημε αδέρφι μας για σκέψου τι μας είπες, μας λες σε τύφλωσε ο Κανείς μες στη βαθιά τη νύχτα; Αφού Κανείς δε σ` έβλαψε στην φοβερή σπηλιά σου, δεήσου στον πατέρα σου τον Σείστη Ποσειδώνα, οι πόνοι σου να γιατρευτούν.

Σχόλια


-Το πτηνό μπροστά στον Περσέα μαρτυρεί το αίσιο τέλος της δύσκολης αποστολής του Περσέα να εξοντώσει την ανίκητη, μέχρι τότε, Μέδουσα. Ένας καλός οιωνός είναι αυτό το πουλί στη θέση που απεικονίζεται.


-Οι αδελφές της Μέδουσας ορμούν ακάθεκτες εναντίον του Περσέα. Προβάλλουν το αριστερό τους πόδι από το «μοντέρνο» σκίσιμο του ενδύματος τους. Αυτό για να δείξει ο ζωγράφος την ορμή, την επιθετικότητα και την αποφασιστικότητα να φτάσουν τον Περσέα. Και η διάταξη των χεριών είναι ομόρροπη και συμβατή σ` αυτήν την επιθετική κίνηση. Ο ζωγράφος προσπαθεί να δώσει λίγη χάρη στις φοβερές αυτές κοπέλες προβάλλοντας το γυμνό πόδι και τα γυμνά χέρια σε μια χορευτική πλην όμως επιθετική κίνηση.
Στον Μέρωνα Αμαρίου Ρεθύμνης η σοφή φίλη  Πόπη Σημαντήρη μου μετέφερε μια μαντινάδα σε σχέση μ` αυτές τις δαιμονικές γυναίκες:


Άμα δεις κακιά γυναίκα, δυο φορές τηνέ χαιρέτα,


μη σου πει τα σκολιανά τζης απού τάχει για παιδιά τζης.


-Σοφή και σωστή αναλογία 3:1.


Ο καλλιτέχνης αντιπαραθέτει τρεις άντρες ( τον Οδυσσέα και δύο υψηλόσωμους συντρόφους του) στον μεθυσμένο και καθιστό Πολύφημο. Αυτή η αναλογία είναι για να δείξει τον τεράστιο γίγαντα σε σχέση με τους κανονικούς άντρες. Στο μυαλό και στην εξυπνάδα η προσεκτική μελέτη στη ραψωδία ι` της Οδύσσειας μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο Οδυσσέας είναι πολύ πολύ πιο έξυπνος και στρατηγικός από τον γίγαντα.


-Το λευκό χρώμα στο κορμί του Οδυσσέα επιλέγεται από τον αγγειογράφο για να ξεχωρίσει τον ήρωα από τους συντρόφους του. Πάνω στο  λευκό  σώμα προσπάθησε με διαγραμμίσεις και σκιές να τονίσει το μυώδες, σφριγηλό κορμί του Οδυσσέα και να δώσει έναν υποτυπώδη όγκο χρησιμοποιώντας με μαεστρία την αντίθεση λευκού, σκούρου.

Εξ άλλου το αγγείο αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα του ονομαζόμενου «Μαυρόασπρου στιλ» που κυριαρχεί στον αθηναϊκό Κεραμεικό κατά το διάστημα 670 – 640 π.Χ.


-Ο Οδυσσέας σηκώνεται στα δάκτυλα του δεξιού ποδιού για να φτάσει στο μάτι του κύκλωπα ενώ με το αριστερό πόδι είναι γόνατο με γόνατο με τον γίγαντα για να τον εμποδίσει να σηκωθεί.


-Το ανοικτό στόμα του Πολυφήμου τονίζει πολύ εκφραστικά τον πόνο που νιώθει όταν του καρφώνουν στο μοναδικό του μάτι, το πυρακτωμένο παλούκι. Τα μουγκρητά του ακούστηκαν και στα άντρα των άλλων γιγάντων.


Χρονολογικά;


-Ο αμφορέας φιλοτεχνήθηκε στον Κεραμεικό της Αθήνας  π. το 660 π. Χ. έτος της 30ης Ολυμπιάδας. Στην εποχή αυτή ένας σπουδαίος πολυνίκης πρωταθλητής και  ολυμπιονίκης ο Χίονις ο Λάκων κέρδισε σε 4 συνεχόμενες Ολυμπιάδες στα αγωνίσματα δρόμου «στάδιον» και «δίαυλος».


-665 π.Χ. Ναυμαχία Κορίνθου – Κερκύρας.
-665 π.Χ. Διοργάνωση Γυμνοπαιδιών στη Σπάρτη.
-664 π.Χ. Οι Μεσσήνιοι ιδρύουν την ομώνυμη αποικία στην Ιταλία.


1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*.Στον αγαπημένο φίλο και  γνώστη των «Ελευσινίων» Φίλιππο Κουτσαφτή.

 

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας