Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Επικοινωνία και συναίσθημα

Επικοινωνία και συναίσθημα

  • A-
  • A+

Τη διαφορά ανάμεσα στο μυαλό και την καρδιά, δηλαδή τη λογική του νου και την ορμή του συναισθήματος, όλοι την ξέρουμε. Είναι όμως πολύ πιο δύσκολο να καθορίσουμε ποια έχει κατά περίσταση το πάνω χέρι, πώς συμπλέκονται και κυρίως πώς αυτές οι δύο αντίρροπες δυνάμεις διαμορφώνουν τις αντιδράσεις και γενικότερα τις απόψεις μας. Αλλά αν βάλουμε κατά μέρος την ατομική ψυχολογία, στην πολιτική τα πράγματα αποδεικνύονται σχετικώς απλά: τα κόμματα απευθύνονται στους ψηφοφόρους με ένα λόγο που συνδυάζει το επιχείρημα της ανάλυσης με την υποδαύλιση έντονων συναισθημάτων, τα οποία μας ωθούν προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.

Για να μιλήσουμε συγκεκριμένα, όλα τα κόμματα, ή στη δική μας ειδική περίπτωση, αμφότερες οι παρατάξεις των «μνημονιακών» και «αντιμνημονιακών» καταγίνονται με αναλύσεις που υποτίθεται ότι απευθύνονται στην κριτική μας ικανότητα. Η οποία, ωστόσο, δεν έχει τον τελικό λόγο. Κι αυτό, διότι όχι μόνο επηρεάζεται από την καθαρά προσωπική κατάσταση του καθενός, αλλά πάνω απ’ όλα επειδή οι περισσότεροι δεν έχουμε τις απαιτούμενες γνώσεις περί οικονομίας για να σταθμίσουμε τις διαφορετικές ερμηνείες και να διαλέξουμε αποστασιοποιημένα και αντικειμενικά.

Αυτή την αδυναμία μας εκμεταλλεύεται το συναίσθημα. Το οποίο δεν προστίθεται απλώς στις γνώσεις μας αλλά γίνεται η οπτική γωνία που μας προδιαθέτει να διαβάσουμε κατά έναν συγκεκριμένο τρόπο τα όσα μας συμβαίνουν. Ή αλλιώς, το συναίσθημα είναι τα γυαλιά που χρησιμοποιούμε για να αποδώσουμε νόημα στα πράγματα. Ακόμα, ή μάλλον κυρίως, εκείνα που δεν καταλαβαίνουμε. Ετσι εξηγείται η τεράστια σημασία που αποδίδουν τα κόμματα στην επικοινωνιακή πολιτική, η οποία δεν περιορίζεται στην προβολή επιχειρημάτων από ειδικούς αλλά παράλληλα δημιουργεί μια ατμόσφαιρα που μεταφράζει και αφομοιώνει τις ανεπεξέργαστες συναισθηματικές αντιδράσεις μας, διαμορφώνοντας μια γενικότερη πολιτική στάση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα εκ μέρους της κυβέρνησης η έμφαση στον φόβο για το τι θα συμβεί αν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει τις εκλογές. Προλαβαίνοντας μια ενδεχόμενη παρανόηση, διευκρινίζω ότι δεν αποκλείεται το εν λόγω συναίσθημα να απορρέει από μια ψύχραιμη και ίσως ορθή ανάγνωση της πραγματικότητας. Από τη στιγμή όμως που γίνεται ο τρόπος νοηματοδότησης, ο φόβος αυτονομείται και λειτουργεί καταλυτικά. Οσοι έχουμε φοβίες –υπάρχει κανείς που να μην έχει;– διαθέτουμε τη σχετική εμπειρία. Δηλαδή, ακόμα κι αν ξέρουμε ότι παραλογιζόμαστε, δεν αλλάζει τίποτα.

Με αυτή την έννοια, τα λογικά επιχειρήματα δεν πείθουν τον φοβισμένο άνθρωπο, όπως δεν πείθει πότε κάποιον που με τη σκέψη και μόνο ότι θα πετάξει τον κόβει κρύος ιδρώτας το γεγονός ότι στατιστικά οι πτήσεις είναι το ασφαλέστερο είδος συγκοινωνίας. Δεν διαφωνεί· απλώς ο φόβος έχει παραλύσει τη λογική. Κατά συνέπεια δικαίως η αντιπολίτευση καταλογίζει στην κυβέρνηση μια εκφοβιστική ρητορική, η οποία, παρακάμπτοντας τις αναλύσεις που προάγουν την κριτική σκέψη, καταφεύγει στη δημιουργία του ισχυρού αυτού συναισθήματος που δεν επιτρέπει σε πολλούς να σκεφτούν.

Το πρόβλημα με την αντιπολίτευση είναι άλλο. Ενώ διαμαρτύρεται για την επικοινωνιακή τακτική της κυβέρνησης που ρίχνει το βάρος στο ωμό συναίσθημα του φόβου, κάνει ακριβώς το ίδιο ποντάροντας σε ένα άλλο, εξίσου ισχυρό: την ελπίδα. Διότι αυτό που θέλουν οι απελπισμένοι να ακούσουν είναι ότι τα πάντα θα αλλάξουν προς το καλύτερο αν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει τις εκλογές και σκίσει το Μνημόνιο, ενώ η πάγια άποψη της Αριστεράς ότι για τα σημερινά προβλήματα δεν φταίμε ποτέ εμείς, αλλά οι πλουτοκράτες και οι ξένοι –κάτι τέτοιο δεν τους λέει συνεχώς και με χίλιους τρόπους ο Αλέξης Τσίπρας;– απαλύνει τις όποιες ενοχές για τα ανέμελα φαγοπότια του πρόσφατου παρελθόντος.

Φυσικά και σε αυτή την περίπτωση δεν πρόκειται πάντα για εσκεμμένη χειραγώγηση επειδή στον ΣΥΡΙΖΑ υπάρχουν πολλοί που ειλικρινά πιστεύουν ότι οι υποσχέσεις θα τηρηθούν και ότι τα πράγματα είναι όντως απλά.

Οπως και στις εφημερίδες, όμως, σημασία έχει ο τίτλος της πρώτης σελίδας και όχι τα επιμέρους σχόλια και οι αναλύσεις επειδή αυτός δίνει τον τόνο, αυτός είναι το αναγνωστικό κλειδί που νοηματοδοτεί τα πράγματα. Επιπλέον, οι ολοένα και πιο εμφανείς προσπάθειες του ΣΥΡΙΖΑ να τα «μαζέψει», στο όνομα του ρεαλισμού, δεν αποδεικνύουν πως η ηγεσία του αναγνωρίζει το χάσμα ανάμεσα στη δυσάρεστη πραγματικότητα και τις υποσχέσεις που απλόχερα μοίραζε για να πάρει τον κόσμο με το μέρος του;

Καλό θα ήταν λοιπόν να αναλογιστούμε ένα από τα ελαττώματα της δημοκρατίας, η οποία ωστόσο, κατά τη γνωστή ρήση, παραμένει το καλύτερο δυνατό πολίτευμα: όποτε τα κόμματα μιλούν για το ορθό ή το καλό, ο λόγος τους δεν εδράζεται σε έναν ορισμό του ορθού και του καλού, διατυπωμένου έτσι ώστε να δεχτεί τη βάσανο της κριτικής σκέψης, αλλά εκφέρεται με μόνο κριτήριο το αν φέρνει ή διώχνει κόσμο. Και το θύμα αυτής της ρητορικής είναι η λογική που παραβιάζεται κατάφωρα.

Η Νέα Δημοκρατία κινδυνολογεί και κατηγορεί τον ΣΥΡΙΖΑ ότι πουλάει ελπίδα για να αλιεύσει ψήφους, και ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγορεί τη Νέα Δημοκρατία ότι μας εκφοβίζει, ενώ κι αυτός το ᾽χει ρίξει στο ψάρεμα χρησιμοποιώντας διαφορετικά συναισθηματικά δίχτυα.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Στις 25 του Μάη...
Στις 25 του Μάη η ΚΝΕ και το ΚΚΕ θα συνεχίσουν τις προσπάθειες για να δυναμώσει η γραμμή της αντεπίθεσης, για παραπέρα ισχυροποίηση του Μετώπου Αγώνα Σπουδαστών, για την κοινή πάλη με το ταξικό εργατικό...
Στις 25 του Μάη...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από την Αμυγδαλέζα στον Ελαιώνα
Αν θέλουμε να αλλάξουμε την Ευρώπη πρέπει να καταλάβουμε ότι κάθε ώθηση θα τη μετακινεί ένα χιλιοστό. Να μην τιμωρούμε το χιλιοστό με βάση την παράλογη προσδοκία του χιλιομέτρου. Είναι ένας αθροιστικός πόλεμος...
Από την Αμυγδαλέζα στον Ελαιώνα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συνεχίζουμε και θα τα καταφέρουμε…
Υπάρχουν τρία πράγματα που πρέπει να κάνουμε το επόμενο διάστημα: να υπερασπιστούμε τα επιτεύγματα της κυβέρνησης της Αριστεράς, να εξηγήσουμε το όραμά μας και να επιδιώξουμε τη διεύρυνση των δυνάμεων του...
Συνεχίζουμε και θα τα καταφέρουμε…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Eκλογές-απορία με πολλαπλές διηγήσεις
Επειτα από διεργασίες και διαπραγματεύσεις είχαμε μια νέα διήγηση για να στηρίξουμε τη μητέρα όλων των αποφάσεων, το δημοψήφισμα. Και, ω του θαύματος, όλα γύρισαν ανάποδα και μέσα σε λίγες εβδομάδες έχουμε μια...
Eκλογές-απορία με πολλαπλές διηγήσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπάρχει αντικείμενο πολιτικής ενότητας στον ΣΥΡΙΖΑ;
Η κυβέρνηση έκανε μια πολύ δύσκολη επιλογή με την υπογραφή της νέας συμφωνίας, που εμπεριέχει, μεταξύ άλλων, αρκετά υφεσιακά μέτρα. Στόχος αυτής της συμφωνίας ήταν, και είναι, η διάσωση της χώρας και του λαού...
Υπάρχει αντικείμενο πολιτικής ενότητας στον ΣΥΡΙΖΑ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εξέλιξη του ΣΥΡΙΖΑ - Μια ματιά στα δεδομένα του Συνεδρίου του 2016
Η διαδικασία μετασχηματισμού του ΣΥΡΙΖΑ είναι μια διαρκής διαδικασία, δεν ξεκίνησε τώρα ούτε θα τελειώσει με την πάροδο του συνεδρίου. Δεν θα τελειώσει ποτέ. Το ερώτημα λοιπόν, δεν είναι εάν θα μετασχηματιστεί...
Η εξέλιξη του ΣΥΡΙΖΑ - Μια ματιά στα δεδομένα του Συνεδρίου του 2016

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας