Αθήνα, 25°C
Αθήνα
Σποραδικές νεφώσεις
25°C
25.7° 22.6°
3 BF
60%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
28.7° 25.8°
3 BF
41%
Πάτρα
Αραιές νεφώσεις
25°C
27.0° 25.5°
4 BF
51%
Ιωάννινα
Ελαφρές νεφώσεις
26°C
26.1° 25.9°
3 BF
31%
Αλεξανδρούπολη
Σποραδικές νεφώσεις
25°C
24.9° 24.9°
4 BF
61%
Βέροια
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
27.0° 25.0°
2 BF
38%
Κοζάνη
Ελαφρές νεφώσεις
21°C
23.4° 21.4°
2 BF
40%
Αγρίνιο
Αραιές νεφώσεις
21°C
21.3° 21.3°
1 BF
40%
Ηράκλειο
Σποραδικές νεφώσεις
26°C
27.1° 24.9°
2 BF
69%
Μυτιλήνη
Σποραδικές νεφώσεις
28°C
27.9° 24.0°
2 BF
51%
Ερμούπολη
Σποραδικές νεφώσεις
24°C
24.4° 22.2°
2 BF
73%
Σκόπελος
Αραιές νεφώσεις
22°C
21.7° 17.9°
2 BF
78%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
26.9° 26.9°
2 BF
50%
Λάρισα
Αυξημένες νεφώσεις
22°C
21.7° 21.7°
1 BF
45%
Λαμία
Αραιές νεφώσεις
21°C
21.7° 19.9°
1 BF
88%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
26°C
27.8° 26.0°
2 BF
76%
Χαλκίδα
Αυξημένες νεφώσεις
22°C
24.2° 22.2°
3 BF
69%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
25°C
26.3° 24.9°
3 BF
60%
Κατερίνη
Ελαφρές νεφώσεις
26°C
27.8° 25.8°
3 BF
52%
Καστοριά
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
24.4° 24.4°
2 BF
34%
ΜΕΝΟΥ
Πέμπτη, 28 Σεπτεμβρίου, 2023
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ/EUROKINISSI

Η πολιτική παρακαταθήκη του Θεόδωρου Πάγκαλου

Ο Θεόδωρος Πάγκαλος (1938-2023) με την πολιτική σταδιοδρομία του σφράγισε τη μεταπολιτευτική ιστορική εξέλιξη της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας. Η παρουσία του στην πολιτική σκηνή και στον δημόσιο βίο της χώρας μας συμπίπτει με την ιστορική αυτή φάση.

Τώρα που έφυγε από τη ζωή, εύλογο είναι το ερώτημα (διατυπώνεται για κάθε αποθανόντα πολιτικό): ποια ήταν η συμβολή του στην ιστορική εξέλιξη του τόπου μας και ποια είναι η πολιτική παρακαταθήκη που μας άφησε και την οποία καλούμαστε να αξιοποιήσουμε;

Επιγραμματικά τονίζω ότι ο Πάγκαλος ως ένας πολιτικός με πάθος αποδεχόταν αυτό που υποστηρίζει η Hannah Arendt για το νόημα της πολιτικής. Γράφει η Arendt: «Το νόημα της πολιτικής είναι η ελευθερία». Είχε βαθιά μέσα του ενστερνιστεί αυτή τη μεγάλη αλήθεια, η οποία αποτέλεσε το θεμέλιο των πολιτικών αποφάσεών του και των πράξεών του. Διαμορφώθηκε ως πολιτικός στη δίνη δύο μεγάλων πολιτικών παραδόσεων κατά τη δεκαετία του 1960.

Πρόκειται για την πολιτική παράδοση υπεράσπισης της δημοκρατίας στην Ελλάδα και την πολιτική παράδοση των φοιτητικών εξεγέρσεων και των λαϊκών αγώνων στη Δύση κατά τη δεκαετία του 1960. Η ιδέα του περί πολιτικής, την οποία διαμόρφωσε, έχει τις ρίζες της σε αυτά τα κοινωνικά κινήματα.

Τρία είναι τα δομικά και συγκροτησιακά στοιχεία της αντίληψης που έχει ο Πάγκαλος για την πολιτική: πρώτον, ότι είναι επιτελεστική, δεύτερον, ότι στον πυρήνα της θεμελιώνεται η κριτική ικανότητα και, τρίτον, ότι είναι υπόσχεση για το «ευ ζην» του ανθρώπου, του πολίτη.

Οποιος θα έχει την πρωτοβουλία να γράψει την πολιτική βιογραφία του Πάγκαλου, είμαι βέβαιος ότι θα εντάξει την περιπτωσιολογία των αποφάσεών του και των πράξεών του κατά την πολιτική διαδρομή του σε αυτό το κριτικο-πολιτικό τρίπτυχο.

Τι σημαίνει, όμως, ότι η πολιτική είναι επιτέλεση; Κατά τον Πάγκαλο, η άσκηση της πολιτικής δεν είναι αναπαραστατική μεταφορά ιδεών οι οποίες εφαρμόζονται στην κοινωνική πραγματικότητα. Η κλασική αντίληψη περί αναγωγής της πολιτικής πράξης στην ιδεολογία είναι στις μέρες μας ξεπερασμένη.

Πολιτική και πραγματικότητα εντάσσονται στο επιτελεστικό πλαίσιο και από το «ίδιο το πράγμα» προκύπτουν τα αιτήματα του κανονιστικού και ορθολογικού επαναπροσδιορισμού της κοινωνικής πραγματικότητας. Η εσωτερική αυτή σύνδεση πολιτικής και πραγματικότητας, και όχι η αναγωγή της πολιτικής στην ιδεολογία, είναι για τον Πάγκαλο ο «πολιτικός κανόνας». Δεν θα ξεχάσω τις ατελείωτες συζητήσεις μας πάνω σ’ αυτό το θέμα. Αυτός ήταν εξάλλου και ο λόγος που απέρριπτε τις «μεγάλες αφηγήσεις» και τον οραματικό χαρακτήρα της πολιτικής.

Το δεύτερο στοιχείο της ιδέας του περί πολιτικής είναι η κριτική ικανότητα. Κατά τον Πάγκαλο, οι πολιτικές αποφάσεις που δεν θεμελιώνονται στην κριτική ικανότητα (ο όρος είναι της καντιανής φιλοσοφίας) δεν υφίστανται ή μάλλον είναι καταστροφικές για την κοινότητα και την κοινωνία.

Και όταν μιλάμε για κριτική ικανότητα, εννοούμε την πνευματική εκείνη διεργασία η οποία δεν είναι λογική επαγωγή ή παραγωγή συμπερασμάτων, αλλά αναστοχαστική διαχείριση του υφιστάμενου κοινωνικού προβλήματος, το οποίο αντιμετωπίζεται υπό το πρίσμα του ορθολογισμού και της κανονιστικής μετεξέλιξής του.

Τέλος, το τρίτο στοιχείο της ιδέας του Πάγκαλου για την πολιτική είναι η αριστοτελική επιδίωξη της πολιτικής να εξασφαλίζει και να εγγυάται το «ευ ζην» των πολιτών. Εάν η πολιτική αποκλίνει απ’ αυτόν τον στόχο της, μετατρέπεται σε γραφειοκρατική και τεχνοκρατική διαχείριση.

Σε όλη την πολιτική ζωή του επεδίωξε να λαμβάνει τις αποφάσεις του σε όλες τις πολιτικές θέσεις στις οποίες βρέθηκε με άξονα αυτόν τον αριστοτελικό «πολιτικό κανόνα». Πράγματι, αυτά τα τρία στοιχεία της ιδέας περί πολιτικής που ενστερνίστηκε, ο Πάγκαλος προσπάθησε να τα καταστήσει και «πολιτικό κανόνα» στην οργανωμένη πολιτική κοινωνία μας. Ο ίδιος «έσπειρε». Σε μας μετακυλίεται το βάρος να συνεχίσουμε το πολιτικό έργο του και να εξειδικεύσουμε την πολιτική παρακαταθήκη του σε όλους τους τομείς της πολιτικής μας οργάνωσης.

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Η πολιτική παρακαταθήκη του Θεόδωρου Πάγκαλου

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ