• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 17.9°C
    3 BF
    66%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.9°C / 13.9°C
    2 BF
    85%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.7°C
    4 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.6°C
    1 BF
    65%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 14.1°C
    4 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.2°C / 12.0°C
    0 BF
    84%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 8.4°C
    0 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.7°C
    1 BF
    60%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.2°C / 19.7°C
    2 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.6°C / 15.9°C
    1 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.4°C / 16.8°C
    3 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    3 BF
    74%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    67%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.7°C / 12.9°C
    0 BF
    82%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.5°C / 14.5°C
    1 BF
    92%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 19.9°C
    2 BF
    69%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.7°C / 17.1°C
    0 BF
    63%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 13.8°C
    3 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 13.9°C
    2 BF
    92%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    2 BF
    79%
© Stefano Gervasio | Dreamstime.com

Αν «η κλιματική κρίση είναι ένα υπαρξιακό για τον ανθρώπινο πολιτισμό πρόβλημα»…

  • A-
  • A+
Τότε η περιβαλλοντική κρίση είναι η γενεσιουργός αιτία για μια νέα φιλοσοφία του ανθρώπου

Το κείμενο αυτό είναι ο συλλογισμός ανάμεσα στην υπόθεση και το συμπέρασμα του τίτλου. Θεμελιώνει με αυτόν την θέση: ο Homo Sapiens, οφείλει να επαληθεύσει το sapiens κατακτώντας μια νέα ωριμότητα. Την ωριμότητα της αυτοσυνείδησης ως είδος, την αποκατάσταση της σχέσης με την φύση, την αποδοχή του πεπερασμένου της ατομικής ύπαρξης, όπως και την απειρία των εκδοχών και δυνατοτήτων του. Οφείλει να ενσωματώσει στο συλλογικό συνειδητό όλη την γνωστική και μεθοδολογική πρόοδο των επιστημών, όχι ως γνώση, αλλά, ως θεμέλιο νοηματοδότησης. Αυτά, συνιστούν – σε ένα ευρύτατο συμπεριληπτικό ορισμό – μια φιλοσοφία του ανθρώπου. 

Κατανόηση και ενσυναίσθηση

Η υπόθεση του τίτλου απαιτεί μια ουσιαστική κατανόηση, διαφορετική από αυτή που συνηθίζεται στον εκπεσόντα τηλεοπτικό διάλογο. Μια κατανόηση βαθύτερη, πάνω στα επιστημονικά στοιχεία, και με πλήρη συναίσθηση των συνεπειών του δρόμου που επιλέγουμε και συνεπώς της ευθύνης απέναντι σε αυτούς που δεν βλέπουμε, αυτούς που ζουν αλλού και αυτούς που δεν έχουν γεννηθεί ακόμα. Οι εκθέσεις του IPCC* συνοψίζουν τις επιστημονικές εργασίες πάνω στο θέμα της κλιματικής αλλαγής. 

Στην πλέον πρόσφατη έκθεση (2021,2022), υπάρχουν εκτιμήσεις: 

• Για την θερμοκρασία. Αυτή θα συνεχίσει να αυξάνει τουλάχιστον ως τα μέσα του αιώνα και το όριο των 1,5 και 2 βαθμών θα ξεπεραστεί ως το τέλος του αιώνα, αν δεν συμβούν μεγάλες μειώσεις στις εκλύσεις αερίων του θερμοκηπίου. Ακόμα αναφέρεται ότι η θερμοκρασία με βάση τις εκλύσεις τείνει προς τους 3 βαθμούς κελσίου». 

• Για την ευαισθησία κοινωνιών και οικοσυστημάτων. «περίπου 3,3 έως 3,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περιβάλλον ευαίσθητο στην κλιματική αλλαγή», «υψηλό ποσοστό ειδών είναι ευαίσθητο στην κλιματική αλλαγή» και «η ευαισθησία ανθρώπινων και οικοσυστημάτων είναι αλληλοεξαρτώμενη».

• Για την αναγκαία προσαρμογή και περιορισμό ρύπων. Είναι απαραίτητη μια ταχύτατη μείωση των εκπομπών, όλων των αερίων θερμοκηπίου με μηδενισμό έως το 2050. Επίσης, επειδή η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επισυμβεί, ο κόσμος οφείλει να ξεκινήσει μια διαδικασία διαρκούς προσαρμογής για την αντιμετώπιση των συνεπειών. Η διαδικασία αυτή οφείλει να είναι συμπεριληπτική, συνθετική, καλά σχεδιασμένη και άμεση.

Ειδικότερες επιστημονικές προσεγγίσεις λειτουργούν σε ένα διαφορετικό νοηματικό πλαίσιο. Τα πλανητικά όρια [7], που είναι δείκτες της υγείας του οικοσυστήματος, ή το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, που είναι η έκταση, το οικοσυστημικό προϊόν της οποίας υποστηρίζει την ύπαρξη μας, καταλήγουν σε παρόμοιο συμπέρασμα. Εξηγούν με άλλα λόγια, γιατί το περιβαλλοντικό θέμα συνιστά υπαρξιακή απειλή (“existential threat”) για την ανθρωπότητα.

Το προϊόν της επιστημονικής γνώσης όμως είναι απρόσιτο στον μέσο πολίτη χωρίς την λειτουργία της ενσυναίσθησης. Της μετατροπής των στοιχείων σε μέτρο ζωής του ανθρώπου. Της κατανόησης ότι αυτά που έρχονται δεν αφορούν κάποιους φτωχούς σε ξεχασμένα μέρη της υφηλίου, αλλά τον κάθε πολίτη, άμεσα ή έμμεσα, σήμερα ή αύριο. 

Τι εμποδίζει την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής

Το πλατωνικό σπήλαιο επεξηγεί μια θεμελιακή σχέση των ιδεών με την πραγματικότητα με ένα οπτικό τρόπο. Αντίστοιχα, σε ένα τελείως διαφορετικό πλαίσιο ιδεών, θα χρησιμοποιηθεί η κατοπτρική σχέση. Η ανάλυση των αιτίων που εμποδίζουν την συλλογική ανθρώπινη αντίδραση στο υπ’ όψη πρόβλημα, θα εντοπίσει εκείνα τα στοιχεία, σε μια συλλογή σχέσεων, κοινωνικών δομών, αντιλήψεων και στο βάθος των πραγμάτων, ψυχισμού τα οποία πρέπει να αλλάξουν. Αν, όλη η ιστορία των επιστημονικών επαναστάσεων συνίσταται σε αναπλαισιώσεις των ερμηνειών με την άφιξη νέων στοιχείων γνώσης, η ιστορία των ανθρώπινων επαναστάσεων συνίσταται σε αναδιαρθρώσεις των κοινωνιών με την άφιξη νέων δυνατοτήτων και/ή κινδύνων. 

A. η πρώτη αιτία είναι η δράση των κέντρων εξουσίας

a. Η παγκόσμια διακυβέρνηση για το θέμα, στηρίζεται σε ιστορικά διαμορφωμένες δομές που διευθετούν σχέσεις ανεξάρτητων κρατών. Η έλλειψη κανόνων, δεσμευτικών στόχων, οι ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ κρατών, τα ετερογενή συμφέροντα κρατών και η αρχή ομοφωνίας συμβάλουν στην διαχείριση με βάση τον ‘ελάχιστο κοινό παρονομαστή’. Οι διεθνείς συμφωνίες υπολείπονται δραματικά σε σχέση με τις απαιτήσεις

b. Δομημένα συμφέροντα, κυρίως των εταιρειών ενέργειας αλλά όχι μόνο αυτών. Επηρεάζουν καθοριστικά αποφάσεις κρατών και κατ’ επέκταση τις διεθνείς συμφωνίες. Τα ίδια αυτά συμφέροντα, παρεμβαίνουν άμεσα σε κάθε επίπεδο διακυβέρνησης (lobbying), δημιουργούν οργανώσεις που μορφοποιούν την γενική αντίληψη (think tank), χρηματοδοτούν πολιτικούς, ελέγχουν ΜΜΕ και παρεμβαίνουν καθοριστικά στην πορεία των πραγμάτων.

c. Η γεωπολιτική και ο μιλιταρισμός καθοδηγούν τις διεθνείς δράσεις προς τον έλεγχο χώρων, φυσικών πόρων, εμπορικών διόδων. Το παγκοσμιοποιημένο διεθνές σύστημα δομήθηκε πάνω σε στρατιωτικές ανάγκες, επιβάλλει την εκμετάλλευση ορυκτών πόρων, εξαγωγικά προσανατολισμένες οικονομίες, υψηλή ενεργειακή κατανάλωση (σε μεταφορές, βιομηχανία, αγροτική παραγωγή). Ισχυροποιούν και στηρίζονται στην εκμετάλλευση, επιβολή, έλεγχο, στηρίζουν και ενσωματώνουν αυτές τις σχέσεις στην κοσμοαντίληψη των ανθρώπων.

B. Η δεύτερη αιτία είναι η δράση φορέων διαμεσολάβησης. Διαμεσολάβηση είναι η λειτουργία που μεταφράζει τη γενική πολιτική κατεύθυνση σε ένα πρακτικό και δομημένο σύνολο μέτρων πολιτικής και παράλληλα υποβάλλει το νοηματικό πλαίσιο αιτιολόγησης αυτών των μέτρων.

a. Η οικονομική θεωρία, είτε στην κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη μορφή, είτε σε εναλλακτικές εκδοχές, δεν συμπεριλαμβάνει στοιχεία από την βιοφυσική πραγματικότητα: τα οικοσυστήματα, τους πόρους της φύσης, την ροή ενέργειας, τους ρύπους. Η κυρίαρχη σήμερα οικονομική θεωρία επιβάλλει ένα μοντέλο διαρκούς ανάπτυξης, χωρίς να ενδιαφέρεται για την ενέργεια, την επάρκεια φυσικών πόρων, ή την κατάληξη των αποβλήτων. Και στην περίπτωση αυτή, η κυρίαρχη αντίληψη μεταφέρεται, ως ορθοδοξία, στο συλλογικό υποσυνείδητο των ανθρώπων. 

b. Σε σύνδεση με την οικονομική θεώρηση, λειτουργούν οι στρατηγικές περιορισμού των εκπομπών (mitigation). Η δημιουργία του μηχανισμού εμπορίας ρύπων, το σχήμα δηλαδή που συσχετίζει το τρέχον οικονομικό κόστος με την μελλοντική επιβάρυνση, προϋποθέτει την ορθόδοξη οικονομική θεώρηση ανάπτυξης. Η αποτυχία του σχήματος να μειώσει τις εκπομπές στην πράξη διόλου δεν αποθαρρύνει τις λεγόμενες λύσεις της αγοράς. (market based solutions). Στα θεμέλια των επιστημονικών μελετών (που είναι και η βάση των εκθέσεων του IPCC) βρίσκεται το οικονομικό μοντέλο κόστους οφέλους, το οποίο δεν συμπεριλαμβάνει, όπως ειπώθηκε, θεμελιακές παραμέτρους της πλανητικής λειτουργίας του οικοσυστήματος και, κυρίως, υπακούει στην οικονομική ορθοδοξία της ανάπτυξης. 

c. Το ενεργειακό σύστημα. Είναι η βάση λειτουργίας των σύγχρονων κοινωνιών. Την προβιομηχανική εποχή η κύρια ενεργειακή πηγή ήταν η βιομάζα. Ακολούθησε ο άνθρακας, το πετρέλαιο, η πυρηνική ενέργεια, το φυσικό αέριο, και οι ΑΠΕ. Παρά την αύξηση των ΑΠΕ, συνεχίζεται και η αύξηση των υποδομών ορυκτών καυσίμων. Αυτή η επένδυση, αν λειτουργήσει ως το τέλος της τεχνολογικά ορισμένης ζωής της θα καταναλώσει όλο τον προϋπολογισμό άνθρακα. Συνεπώς, οι ενεργειακές πολιτικές, στο μέτρο που ακολουθούν την συνηθισμένη οικονομική ανάλυση, οδηγούν σε αδιέξοδο. Σε εμπλοκή δηλαδή σε ρυπογόνες ενεργειακές πολιτικές, που εξωραΐζονται μόνο, από υποσχέσεις για αντιστάθμιση των εκπομπών μέσω τεχνολογιών – ανύπαρκτων ακόμα σε σχετική κλίμακα – δέσμευσης ρύπων.

C. Η Τρίτη ενότητα αιτίων συνίσταται στην ενσωμάτωση των ανισοτήτων στο συλλογικό φαντασιακό. Την προβολή δηλαδή τρόπων ζωής και κατανάλωσης ως στοιχείο ένταξης στην κοινωνική ζωή.

a. Η ανισότητα μεταξύ αυτών που προκαλούν το κλιματικό πρόβλημα και αυτών που υφίστανται τις συνέπειες είναι ασύλληπτη. Το πλουσιότερο 1% του πληθυσμού παράγει διπλάσιους ρύπους από το 50% των φτωχότερων. Παρά τις διακηρύξεις περί ισότητας – ακόμα και στην συμφωνία του Παρισιού – οι πλούσιοι έχουν την πολιτική ισχύ να ξεπερνούν κάθε προσπάθεια εφαρμογής τέτοιων πολιτικών (+). Επιλέγουν, μέσω της πολιτικής επιρροής, την εφαρμογή ατομικών πολιτικών προστασίας από τις συνέπειες παρά την συλλογική προσπάθεια αποτροπής.

b. Καταναλωτικός τρόπος ζωής. Η θεμελιακή δυσκολία κατανόησης του περιβαλλοντικού προβλήματος είναι ακόμα μεγαλύτερη στη σύνδεση των ατομικών συμπεριφορών με το συλλογικό προϊόν των πράξεων. Συνήθειες, κοινές πρακτικές, π.χ. η χρήση του αυτοκινήτου, συμβολικές κοινωνικές στάσεις, π.χ. συχνά αεροπορικά ταξίδια, δημιουργούν ένα πλαίσιο διχασμού μεταξύ γνώσης και πράξης. Ακόμα, η εξελικτική ανάπτυξη του είδους οδηγεί σε πολύ μεγαλύτερη επίδραση των αμέσων κινδύνων ή ωφελημάτων στις αποφάσεις έναντι μακροπρόθεσμων ή αβέβαιων κινδύνων ή ωφελημάτων.

c. Το συλλογικό φαντασιακό σε σχέση με την μελλοντική εξέλιξη συνδέεται με την οικονομία των ορυκτών καυσίμων, την διαρκή ανάπτυξη, την συνεχή εκμετάλλευση. Απουσιάζουν εναλλακτικές προβολές για το μέλλον. Όπως εξηγούν οι κοινωνικές επιστήμες, το συλλογικό φαντασιακό στηρίζεται στην παρελθοντική εμπειρία και δύσκολα επεκτείνεται σε ριζοσπαστικές προσεγγίσεις. Η τεχνοκρατική διαχείριση σε κυβερνητικό και παραγωγικό επίπεδο, εξακολουθεί να στηρίζεται σε ανάλυση κόστους – οφέλους και ενισχύει την αντίληψη ότι το μέλλον είναι ανοικτό για νέα εκμετάλλευση.
Το συνολικό συμπέρασμα από την ανάλυση που προηγήθηκε υποβάλλει την ιδέα μιας αμφισβήτησης της τρέχουσας οικονομικής – πολιτικής – ιδεολογικής πραγματικότητας, όπως εκφράζεται στην κυρίαρχη σκέψη, μιας αμφισβήτησης του υποδείγματος (a paradigm shift). 

Τι πρέπει να γίνει

Στην προηγούμενη ενότητα περιεγράφηκαν οι αιτίες της μη δράσης στο πρόβλημα. Επίσης, τέθηκαν τα ζητούμενα, η αναίρεση. Σε πλήρη αντιστοιχία λοιπόν απαιτείται δράση σε κάθε επίπεδο, από αυτό της παγκόσμιας διακυβέρνησης, έως αυτό της διεκδίκησης ενός συλλογικού οράματος συμβατού με τις ανάγκες των ανθρώπων και τις αντοχές των οικοσυστημάτων. 

Η ολοκλήρωση του συλλογισμού είναι ο εντοπισμός των στοιχείων που θα οριοθετήσουν ένα νέο τρόπο σκέψης, ένα νέο υπόδειγμα. Η συνείδηση των ανθρώπων, ο τρόπος που προσλαμβάνουν την πραγματικότητα, διαμορφώνεται από εσωτερικούς μηχανισμούς που έχουν διαμορφωθεί στην εξελικτική πορεία, και από το επικρατούν, στον συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, πλαίσιο ιδεών, το οποίο σχηματίζει το πλαίσιο αναφοράς και αυτό της κοινωνικής ένταξης/αποδοχής. Η εξελικτική πορεία που δημιούργησε τον ανθρώπινο νου, φυσικά πριμοδοτεί την προσοχή των ανθρώπων σε άμεσα και κοντινά γεγονότα/κινδύνους απ’ ότι σε μακρινά ή μελλοντικά. Ο κίνδυνος όμως, στο μέτρο που αυτός έρθει στο συνειδητό, είναι αυτός που θα οδηγήσει σε πιο σύνθετη σκέψη. Η περιβαλλοντική κρίση δηλαδή, στο μέτρο που θα βρεθεί στο κέντρο της ανθρώπινης προσοχής, μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης και αιτία ενεργοποίησης ενός νέου τρόπου σκέψης. Η εμβάθυνση στο σύνθετο αυτό πρόβλημα οδηγεί σε αντίληψη των φυσικών/βιολογικών διεργασιών που πραγματικά καθορίζουν την ύπαρξη. Είναι δηλαδή στον αντίποδα της κατασκευασμένης ιδεολογικά πρόσληψης της πραγματικότητας. Είτε, στο παρελθόν, από την «θεία βούληση», είτε στο παρόν από το σύμπλεγμα ιδεολογικής αναπαραγωγής. 

Ένα πρώτο στοιχείο του νέου υποδείγματος είναι η συνθετότητα της προσέγγισης. Η ανάγκη απομάκρυνσης από την μηχανιστική σκέψη, την απλοποιητική αντίληψη. Καίριο ρόλο εδώ οφείλει να παίξει η σωστή εκπαίδευση του επιστημονικού δυναμικού, ο φιλοσοφικός εξοπλισμός και η νοητική προετοιμασία για την αντιμετώπιση σύνθετων προβλημάτων (&). Η όλο και πιο εκτεταμένη γενική μόρφωση. Δεύτερο στοιχείο είναι η ολιστική προσέγγιση. Η γνώση δηλαδή ότι τα στοιχεία του κόσμου είναι αλληλοσυνδεμένα, αλληλοεπιδρούν, έχουν ιεραρχική σχέση αλλά επίσης δυναμική και πολύτροπη. Τρίτο στοιχείο είναι η ενεργοποίηση της θεμελιακής ανθρώπινης ιδιότητας, της αλληλεγγύης, συνεργασίας, ενσυναίσθησης. Τέταρτο στοιχείο είναι η διαμόρφωση μιας οικοκεντρικής προσέγγισης των προβλημάτων, μιας αντίληψης για τον άνθρωπο ως φροντιστή και όχι ως ιδιοκτήτη του πλανήτη.

* Μηχανολόγος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, συνταξιούχος εκπαιδευτικός ΤΕΙ Κρήτης


Σημειώσεις

* Intergovernmental panel on climate change. Επιτροπή του ΟΗΕ με επιστήμονες και κυβερνήσεις. Η περίληψη για τους πολιτικούς (summary for policymakers) υπόκειται στην έγκριση όλων των κυβερνήσεων που συμμετέχουν (195).
+ Το καλοκαίρι του ’22, σε κατάσταση ακραίας ξηρασίας, τα γήπεδα γκολφ, πήραν το αναγκαίο νερό πριν από τις παραγωγικές φάρμες...
& ήδη η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης απειλεί τις θέσεις εργασίας απλών νοητικών εργασιών. Ο homo sapiens οφείλει να αναπτύξει την ανώτερη δυνατή νοημοσύνη πάνω στους βιολογικούς περιορισμούς. 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Ηγεσίες, λαοί και κλιματική κατάρρευση
Το μυαλό των περισσότερων κυβερνήσεων -και πολύ περισσότερο της σημερινής- είναι στους συμβιβασμούς με τα συμφέροντα, με τις εταιρείες και τα πάσης φύσεως λόμπι.
Ηγεσίες, λαοί και κλιματική κατάρρευση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ουδετερότητα για τη σωτηρία του πλανήτη;
Η ουδετερότητα είναι μια αμφιλεγόμενη έννοια με πολλαπλές ερμηνείες ενώ οι αντισταθμίσεις εγείρουν σοβαρά τεχνικά/πρακτικά και ηθικά/πολιτικά ζητήματα. Στην τελική ανάλυση, οι διαχειριστικές προτάσεις...
Ουδετερότητα για τη σωτηρία του πλανήτη;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αντιμετώπιση της ξηρασίας είναι θέμα φρόνησης και συνήθειας
Η ξηρασία δεν αντιμετωπίστηκε σοβαρά ως τώρα παρόλο που, ως μια αποστολή της Διεθνούς Σύμβασης για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης και της Ξηρασίας (1994), στόχος είναι να γίνουν όλοι ανθεκτικοί στην ξηρασία.
Η αντιμετώπιση της ξηρασίας είναι θέμα φρόνησης και συνήθειας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «300» της Λεωφόρου Συγγρού
Στις 9 Αυγούστου ανακοινώθηκε με ενθουσιασμό στα ΜΜΕ η φύτευση 300 φοινίκων στη Λ. Συγγρού, που «αλλάζει πρόσωπο…», «…έχει πια 300 φοίνικες», «…και έγινε πράσινη».
Οι «300» της Λεωφόρου Συγγρού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το νερό, από φυσικό και κοινωνικό αγαθό σε ιδιωτικό και αγοραίο
Πίνοντας νερό από το πλαστικό μπουκάλι των εταιρειών εμφιάλωσης το καλοκαίρι στις παραλίες, ενώ νομίζουμε ότι ξεδιψάμε, παραμένουμε αφυδατωμένοι....
Το νερό, από φυσικό και κοινωνικό αγαθό σε ιδιωτικό και αγοραίο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας