• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 3.7°C / 6.9°C
    3 BF
    66%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 2.0°C / 5.7°C
    3 BF
    54%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    4°C 0.0°C / 4.4°C
    2 BF
    62%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    0°C -3.1°C / -0.1°C
    1 BF
    55%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / 0.2°C
    0 BF
    86%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.0°C / 5.4°C
    2 BF
    48%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / 1.8°C
    2 BF
    59%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    -2°C -1.5°C / -1.5°C
    2 BF
    64%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.2°C / 8.8°C
    5 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 4.0°C / 6.9°C
    3 BF
    70%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 7.3°C / 8.8°C
    3 BF
    70%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    4°C 4.0°C / 4.0°C
    6 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    3 BF
    60%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / 2.3°C
    0 BF
    86%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    4°C 0.5°C / 3.9°C
    2 BF
    69%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    4 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 5.0°C / 7.1°C
    3 BF
    56%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C -1.7°C / 4.9°C
    2 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.6°C / 6.1°C
    2 BF
    56%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -0.9°C / -0.9°C
    2 BF
    63%
Dreamstime.com © Libux77 |

Ουδετερότητα για τη σωτηρία του πλανήτη;

  • A-
  • A+

Μια έννοια που η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή κυρίως πρόσθεσε στον καθημερινό πολιτικό λόγο και στους παγκόσμιους στόχους για τη σωτηρία του πλανήτη. Χώρες, περιφέρειες, πόλεις, οικονομικοί κλάδοι, επιχειρήσεις παίρνουν μέτρα για ανθρακική ουδετερότητα για να συμβάλλουν στην κλιματική ουδετερότητα.

Σε αντίθεση με προγενέστερες έννοιες (αειφορικότητα, βιωσιμότητα, ανθεκτικότητα), η προσθήκη της έγινε τάχιστα και με τη διαδικασία του κατεπείγοντος. Η ανάδοχος της, η διεθνής κοινότητα, αποφάσισε ότι πρέπει να αντιμετωπισθεί άμεσα και εσπευσμένα η κλιμακούμενη κλιματική αλλαγή αλλά και η υποβάθμιση της γης. Έτσι, στους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (2015), περιλήφθηκαν οι Στόχοι 13 (Δράση για το κλίμα) και 15 (Ζωή πάνω στη γη). 

Ο πρώτος στόχος αφορά στην υλοποίηση της επιδίωξης της νομικά δεσμευτικής Συμφωνίας του Παρισιού (Διεθνής Σύμβαση για το Κλίμα) για ένα κλιματικά ουδέτερο κόσμο (climate neutral world). Η κλιματική ουδετερότητα (climate neutrality) ενισχύθηκε με παγκόσμια εμβέλεια, υποστηρίζεται δυναμικά με διεθνείς, Κοινοτικές και εθνικές χρηματοδοτήσεις και πλαισιώνεται θεσμικά με ειδικούς (κλιματικούς) νόμους, σχέδια και μηχανισμούς εφαρμογής σε κάθε χώρα. Η επίτευξη της απαιτεί καθαρές μηδενικές ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (ΑτΘ) στην ατμόσφαιρα μακροπρόθεσμα (απανθρακοποίηση). Για την υλοποίηση της βραχυπρόθεσμα, χρησιμοποιούνται οι αντισταθμίσεις άνθρακα (carbon offsets) για επίτευξη ανθρακικής ουδετερότητας (carbon neutrality), δηλαδή, μηδενικών εκπομπών άνθρακα, σε ατομικό επίπεδο (από άτομα μέχρι χώρες) (1)

Ο δεύτερος στόχος (προστασία βιοποικιλότητας, καταπολέμηση υποβάθμισης γης/ερημοποίησης, κ.ά.) περιλαμβάνει την εθελοντική υλοποίηση της επιδίωξης της Διεθνούς Σύμβασης για την Ερημοποίηση για ένα εδαφικά ουδέτερο κόσμο (land degradation neutral world). Η εδαφική ουδετερότητα (land degradation neutrality), σε έντονη αντίθεση με την κλιματική, έχει εθνική εμβέλεια, υποδεέστερη υποστήριξη, χρηματοδότηση και θεσμική πλαισίωση και είναι λιγότερο έως καθόλου γνωστή. Παρακάτω θίγεται περιστασιακά.

Η διεθνής καθιέρωση και οι γενναίες χρηματοδοτήσεις για έρευνα και εφαρμογές έδρασαν καταλυτικά, αφενός, για την κυριαρχία της κλιματικής και ανθρακικής ουδετερότητας σε σχέση με άλλους γνωστούς και κατανοητούς περιβαλλοντικούς στόχους και, αφετέρου, για τη χρήση της αξιωματικά και αβασάνιστα σε επιστημονικούς και πολιτικούς κύκλους. Η έννοια της ουδετερότητας δεν αμφισβητείται ενώ θεωρείται ότι οι μηδενικές εκπομπές ‘μετρούν’ την επίτευξη της ικανοποιητικά και οι αντισταθμίσεις άνθρακα είναι κατάλληλα εργαλεία εφαρμογής της. 

Όμως, η ουδετερότητα είναι μια αμφιλεγόμενη έννοια με πολλαπλές ερμηνείες ενώ οι αντισταθμίσεις εγείρουν σοβαρά τεχνικά/πρακτικά και ηθικά/πολιτικά ζητήματα. Στην τελική ανάλυση, οι διαχειριστικές προτάσεις προτείνουν γνωστές ορθές πρακτικές για την προστασία των πόρων και την αδιάλειπτη παροχή των οικοσυστημικών υπηρεσιών τους. Εγείρεται, έτσι, το ερώτημα: είναι αναγκαία η ουδετερότητα για τη σωτηρία του πλανήτη; 

Ουδετερότητα, εναλλακτικές ερμηνείες

Η ουδετερότητα ορίζεται σαν την ιδιότητα/κατάσταση να είναι κάποιος/α ή κάτι (υποκείμενο) ουδέτερος/η/ο ως προς ένα ζήτημα (αντικείμενο) σε περιπτώσεις σύγκρουσης απόψεων, αξιών, θέσεων (2). Είναι μια ευέλικτη έννοια που, ανάλογα με την οπτική και το θέμα, έχει τουλάχιστον τρεις διαφορετικές ερμηνείες. 

Ουδετερότητα σαν αδιαφορία (indifference) σημαίνει μη υποστήριξη κανενός από τα αντιμαχόμενα μέρη σε μια διένεξη, μη προτίμηση/υιοθέτηση συγκεκριμένης θέσης, μη ένταξη σε συγκεκριμένη παράταξη. Παρόμοια, ουδέτερο σημαίνει ότι κάτι δεν μπορεί να χαρακτηριστεί με συγκεκριμένο τρόπο, να ενταχθεί σε κάποιο είδος. 

Η ουδετερότητα σαν αδιαφορία είναι διακριτικό γνώρισμα της φιλελεύθερης θεωρίας που πρεσβεύει ότι το κράτος δεν πρέπει να υποστηρίζει συγκεκριμένες απόψεις για ένα θέμα αλλά να παρέχει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο να είναι εφικτή η επιδίωξη διαφορετικών, δυνητικά συγκρουόμενων, αντιλήψεων για το θέμα. 

Η ουδετερότητα σαν αναποφασιστικότητα μεταξύ επιλογών αναφέρεται στη στάθμιση (balance) θετικών και αρνητικών συνεπειών μιας επιλογής. Αν οι θετικές υπερτερούν των αρνητικών, ή αντίστροφα, υπάρχει σαφής θέση, όχι ουδετερότητα. Αν δεν υπάρχουν θετικές και αρνητικές συνέπειες (είναι μηδέν άρα αθροίζουν στο μηδέν) τότε ουδετερότητα σημαίνει αδιαφορία (μεταξύ επιλογών). Αν οι θετικές είναι ίσες με τις αρνητικές, το άθροισμα τους είναι μηδέν και ουδετερότητα σημαίνει αναποφασιστικότητα. 

Το κρίσιμο ζήτημα είναι σε τι αφορά και πως εκτιμάται το μηδέν. Αν αφορά σε σύνολο (περιοχή, οικονομία, κοινωνική ομάδα) προκύπτει συγκεντρωτική ουδετερότητα/ αναποφασιστικότητα που παραβλέπει τις διανεμητικές συνέπειες μιας επιλογής. Αν αφορά σε υποδιαιρέσεις συνόλου, προκύπτει κατανεμημένη ουδετερότητα/αναποφασιστικότητα που εκφράζει την ισοκατανομή τους στο σύνολο. 

Στη διαμόρφωση πολιτικής, η ουδετερότητα σαν αδιαφορία δεν ισχύει. Εξ ορισμού, μια πολιτική προωθεί συγκεκριμένες αξίες και στόχους (3). Η συγκεντρωτική ουδετερότητα/αναποφασιστικότητα παρακάμπτει θέματα ισότητας/ισοτιμίας. Η κατανεμημένη αίρει μερικώς αυτή την στρέβλωση αλλά αποσιωπά τη διαφορετική σημασία θετικών και αρνητικών συνεπειών που δεν αφορούν πάντα τους ίδιους αποδέκτες. 

Συμπερασματικά, η ουδετερότητα είναι πολυσήμαντη και αμφιλεγόμενη (4), οι εναλλακτικές ερμηνείες της δεν είναι ισοδύναμες ούτε οι αντίστοιχοι τρόποι απόδοσης της. Στην πράξη, υιοθετείται συγκεκριμένης ερμηνείας της που συνιστά αξιακή τοποθέτηση.

Ποια ουδετερότητα υιοθετεί η διεθνής κοινότητα;

Η ερμηνεία της ουδετερότητας που υιοθετεί η διεθνής κοινότητα αποτυπώθηκε στις τρεις Συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών – για τη βιοποικιλότητα, το κλίμα και την ερημοποίηση. Αν και διαφοροποιούνται ως προς το χρόνο που τέθηκαν σε ισχύ (5), την κλίμακα εφαρμογής και τον τρόπο ενσωμάτωσης της έννοιας ουσιαστικά όλες επιδιώκουν την περιβαλλοντική ουδετερότητα.

Στη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα δεν αναφέρεται ρητά αλλά εκεί εφαρμόστηκαν πρώτη φορά οι αντισταθμίσεις (biodiversity offsets) σε παγκόσμια κλίμακα για διευκόλυνση της χρηματοδότησης της προστασίας της βιοποικιλότητας. Η Συμφωνία του Παρισιού (Κλίμα) ενσωματώνει ρητά την ουδετερότητα σε παγκόσμια κλίμακα με σκοπό, μεταξύ άλλων, να ενισχύσει την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με κατάλληλες οικονομικές ροές. Η Σύμβαση για την Ερημοποίηση την ενσωμάτωσε αλλά αφορά στο εθνικό επίπεδο και δεν προωθείται δυναμικά.

Οι τρεις Συμβάσεις υιοθετούν κοινή ολιστική οπτική στη μελέτη των περιβαλλοντικών ζητημάτων. Αναγνωρίζουν τις πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ γενεσιουργών αιτίων, άμεσων αιτίων, επιπτώσεων και αποκρίσεων και ενθαρρύνουν την ανάληψη δράσεων αντιμετώπισης σε όλους τους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς τομείς. Υιοθετούν την οικοσυστημική προσέγγιση στο σχεδιασμό και στη διαχείριση των πολύπλοκων κοινωνικο-οικολογικών συστημάτων, προτείνουν ορθές πρακτικές περιβαλλοντικής διαχείρισης για αειφορία και ανθεκτικότητα και τονίζουν τη σημασία των συμμετοχικών διαδικασιών, των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων και της καλής διακυβέρνησης. 

Για την επίτευξη ουδετερότητας, ιεραρχούν το είδος των παρεμβάσεων στο χώρο. Προτεραιότητα έχει η αποφυγή επιπτώσεων, ακολουθεί η μείωση τους και, τέλος, αν μια ρυπαίνουσα χρήση/δραστηριότητα είναι αναπόφευκτη, προτείνεται η αντιστάθμιση αναμενόμενων ζημιών με προσδοκώμενα οφέλη αλλού. Στη Σύμβαση για το Κλίμα, η ανθρακική ουδετερότητα (από το 2002) επιδιώκει την αντιστάθμιση των (υπολειπόμενων) εκπομπών ΑτΘ με προσδοκώμενα οφέλη από έργα που δεσμεύουν ή απομακρύνουν ΑτΘ από την ατμόσφαιρα μακροχρόνια για να μηδενιστούν οι εκπομπές βραχυχρόνια. 

Για να λειτουργήσουν οι αντισταθμίσεις διαμορφώνονται αγορές άνθρακα (carbon markets), με τα απαραίτητα συνοδά χρηματιστήρια άνθρακα. Οι ενδιαφερόμενοι αγοράζουν πιστώσεις άνθρακα (carbon credits), δικαιώματα εκπομπών, σε ανταλλαγή ΑτΘ που δεν μπορούν να αφαιρέσουν με αποφυγή ή μείωση. Μια αγορά άνθρακα αφορά μόνο ανθρωπογενείς, όχι φυσικές, πηγές και έργα απορρόφησης. Σκοπός της είναι να προσφέρει ένα πλαίσιο για τεκμηριωμένη χρηματοδότηση της απανθρακοποίησης, να κάνει ανταγωνιστικές τις λύσεις μηδενικού άνθρακα, να δημιουργήσει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και να διευκολύνει την υλοποίηση των στόχων ανθρακικής ουδετερότητας. Αυτή χαρακτηρίζεται σαν βραχυχρόνιο μέτρο αναγκαίο για τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα μέχρι να καρποφορήσουν μελλοντικά οι καλές πρακτικές όπου οι ανθρωπογενείς εκπομπές ΑτΘ θα απορροφώνται από τις φυσικές καταβόθρες. 

Η λογιστική λογική των αντισταθμίσεων, στα πρότυπα της Ανάλυσης Κόστους-Ωφέλειας, αποκαλύπτει ότι η διεθνής κοινότητα ερμηνεύει την ουδετερότητα πραγματιστικά σαν αναποφασιστικότητα, κυρίως συγκεντρωτική. Η ερμηνεία της ως αδιαφορία αποκλείεται διότι η Σύμβαση για το Κλίμα έχει σαφείς θέσεις, είναι νομικά δεσμευτική, οι αγορές άνθρακα υποχρεωτικές και υποστηρίζονται χρηματοδοτικά, νομικά και πρακτικά. Ερμηνείες της ως κατανεμημένη ουδετερότητα/αναποφασιστικότητα εγείρουν ερωτηματικά και δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να εκληφθεί ως ομοιομορφία κλίματος (ίδιο κλίμα παντού).

Η λογική των αντισταθμίσεων, όμως, εγείρει πολλά θέματα που έχουν διαπιστωθεί εμπειρικά στα πλαίσια της Σύμβασης για τη Βιοποικιλότητα μεταξύ άλλων.
Από τεχνική/πρακτική σκοπιά, πλήθος παραγόντων επηρεάζει και στρεβλώνει τις εκτιμήσεις των αντισταθμίσεων. Το έτος βάσης και ο χρονικός ορίζοντας αναφοράς, όπως και οι τεχνικές εκτίμησης, διαμορφώνουν το μέγεθος τους.

Για την εκτίμηση ρύπων, επιπτώσεων, κόστους, ωφελειών, κ.λπ. και την άθροιση σε παγκόσμιο επίπεδο, επιβάλλεται τυποποίηση και ομοιομορφία στα χωρικά, περιβαλλοντικά, οικονομικά, κοινωνικά κ.ά. χαρακτηριστικά και αντίστοιχα δεδομένα. Αυτό δημιουργεί την εντύπωση ότι οι περιοχές εγκατάστασης ρυπογόνων δραστηριοτήτων είναι ισοδύναμες με τις περιοχές εγκατάστασης έργων αντιστάθμισης ΑτΘ. Τα δεδομένα δεν είναι πάντα αξιόπιστα. Επιπλέον, δεδομένα για τον μη-επίσημο, άτυπο τομέα (informal sector), που έχει παγκόσμια παρουσία, ούτε καταγράφονται ούτε δηλώνονται. 

Όλες οι εκτιμήσεις έχουν σημαντική αβεβαιότητα, ιδιαίτερα οι μελλοντικές (αναμενόμενες ζημιές, προσδοκώμενα οφέλη), πέραν του ενδεχομένου να μην υλοποιηθούν τα έργα αντιστάθμισης ή να διαφέρουν από τον αρχικό σχεδιασμό.

Οι αγορές άνθρακα αφορούν αυστηρά το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα. Οι σχέσεις και αλληλεξαρτήσεις φυσικών και κοινωνικο-οικονομικών συστημάτων αγνοούνται. Έτσι, δεν λαμβάνονται υπόψη, για παράδειγμα, καταστροφές φυσικών καταβοθρών ΑτΘ (πυρκαγιές, αποψίλωση δασών, κ.ά.) και φυσικές εκπομπές ΑτΘ.
Η επίτευξη ανθρακικής ουδετερότητας βραχυχρόνια δεν εξασφαλίζει την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας μακροχρόνια σε ένα δυναμικά μεταβαλλόμενο κόσμο. Ενδεικτικό παράδειγμα οι πρόσφατες αλλαγές στην ενεργειακή πολιτική της ΕΕ.

Οι παραπάνω στρεβλώσεις μάλλον αυξάνουν παρά μειώνουν την αβεβαιότητα των επενδυτών, τον σκοπό των αγορών άνθρακα.
Από ηθική, δηλαδή πολιτική, σκοπιά, η τρέχουσα κατανομή εκπομπών ΑτΘ και των επιπτώσεων τους, που αποτελεί βάση αναφοράς των εκτιμήσεων, δεν αξιολογείται (κατά Παρέτο κριτήριο αποτελεσματικότητας). ‘Όποιες ανισότητες υπάρχουν διαιωνίζονται αν δεν μεγεθύνονται.

Η αντιστάθμιση μεταξύ υποτιθέμενα ισοδύναμων περιοχών, η αδιαφορία για τη φυσιογνωμία τους και η διαφορετική σημασία θετικών και αρνητικών επιπτώσεων εγείρουν δύο τουλάχιστον ερωτήματα. Ποιος αποφασίζει ότι η ανθρακική ουδετερότητα έχει προτεραιότητα έναντι άλλων αναπτυξιακών στόχων μιας περιοχής; Ποιος αποφασίζει ποια περιοχή (περιβάλλον και κάτοικοι) θα ‘αναπτυχθεί’, με τίμημα τις συνέπειες των εκπομπών μιας ρυπαίνουσας δραστηριότητας, και ποια θα ωφεληθεί από αντισταθμιστικά έργα; Το ισχύον καθεστώς λήψης αποφάσεων ρυθμίζει καθοριστικά την απάντηση. Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι οι αντισταθμίσεις στην περίπτωση της βιοποικιλότητας χαρακτηρίστηκαν ‘συμφωνία με το διάβολο’ (Faustian bargain) (6).

Ουδετερότητα για τη σωτηρία του πλανήτη;

Γιατί επέλεξε η διεθνής κοινότητα την αμφιλεγόμενη έννοια ουδετερότητα για να αποδώσει τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 13 (και 15) το 2015; Σχετικές αναλύσεις εξηγούν ότι η εμπειρία με τις αντισταθμίσεις (βιοποικιλότητα, κλίμα) είχε δημιουργήσει κακό προηγούμενο, χαρακτηρίστηκαν σαν ‘άδεια για υποβάθμιση’ (license to degrade).

Αναζητήθηκε, έτσι, ένας λιγότερο τρομακτικός και ανησυχητικός (7), αλλά ευέλικτος, όρος που να επιδέχεται εναλλακτικές ερμηνείες, άρα, να επιτρέπει πολιτικούς χειρισμούς. Με βοηθό τη γοητεία της δημιουργικής ασάφειας διατυπώθηκε ο φιλόδοξος, πλην ασαφής, στόχος κλιματική ουδετερότητα (ακολούθησε η εδαφική) για να συγκαλυφθεί η σκληρή πραγματικότητα των σαφών αντισταθμίσεων άνθρακα. Που τελικά αυτές εφαρμόζονται γιατί πάντα θα υπάρχουν επιχειρήματα ότι δεν μπορούν να αποφευχθούν καταστροφικές δραστηριότητες γιατί εξυπηρετούν το ΄δημόσιο συμφέρον’… και ευνοούν άμεσες επενδύσεις σε τεχνικά έργα.

Όμως, η έμφαση που δόθηκε στις αντισταθμίσεις λειτουργεί σε βάρος της κλιματικής ουδετερότητας και την απλοποιεί. Για τον αμύητο, η ανθρακική συχνά συγχέεται με την κλιματική ουδετερότητα. Έτσι, υποβαθμίστηκε η ανάγκη για συμπεριληπτική προσέγγιση στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με ολοκληρωμένο σχεδιασμό, συντονισμένες πολιτικές, αυστηρή νομοθεσία και αντίστοιχη (ανα)κατανομή πόρων για αποφυγή και μείωση των επιπτώσεων της κατά προτεραιότητα, όπως άλλωστε υποδεικνύουν και οι τρεις Συμβάσεις. Η έμφαση στην κλιματική ουδετερότητα αποπροσανατολίζει τις προσπάθειες λήψης πολλαπλών και πολύ-επίπεδων αποφάσεων προστασίας πόρων και περιβάλλοντος και απομακρύνει από τον ουσιαστικό στόχο της σωτηρίας του πλανήτη, τη συντονισμένη τιθάσευση και εξάλειψη των γενεσιουργών αιτίων των περιβαλλοντικών προβλημάτων με αλλαγή αναπτυξιακού μοντέλου που αυτόματα εξασφαλίζει ‘καλό κλίμα’.

Έτσι, τίθεται το ερώτημα: είναι αναγκαία η επίκληση του φαινομενικά μακρόπνοου στόχου της ουδετερότητας για να σωθεί ο πλανήτης εφόσον η ερμηνεία της ούτε σαν αδιαφορία έχει νόημα ούτε σαν κατανεμημένη αναποφασιστικότητα είναι άμοιρη προβλημάτων; Τελικά, αξίζει να διατηρηθεί σαν σεβαστός βολικός όρος (honorable convenience) ή πρέπει να καταργηθεί σαν (παραπλανητικός) αναχρονισμός; (8) Γιατί «Δεν μπορείς να είσαι ουδέτερος σε ένα κινούμενο τρένο» (Τίτλος του ομώνυμου βιβλίου του Howard Zinn).

Σημειώσεις/αναφορές

    (1) A Beginner’s Guide to Climate Neutrality
    (2) Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα, Merriam-Webster, Oxford Academic Dictionary, Kymlicka (1989) Liberal Individualism and Liberal Neutrality. Ethics 99(4): 883-905, Ogley (2022) The Theory and Practice of Neutrality in the Twentieth Century. Routledge.
    (3) Forester, Stitzel (1989) Beyond neutrality. Negotiation Journal (July 1989): 251-264.
    (4) Koppelman (2004) The Fluidity of Neutrality. The Review of Politics, 66(4), 633-648.
    (5) Βιοποικιλότητα 1993, Ερημοποίηση 1996, Κλίμα 1997-2015.
    (6) Maron et al. (2012) Faustian bargains? Restoration realities in the context of biodiversity offset policies, Biological Conservation, 155: 141-148.
    (7) Safriel (2017) Land Degradation Neutrality (LDN) in drylands and beyond – where has it come from and where does it go. Silva Fennica, 51.
    (8) Ogley (2022).


* Ομ. καθηγήτρια, τμήμα Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η σκληρή αλήθεια της καταστροφής του κλίματος
​Το πρώτιστο καθήκον του αληθινού ηγέτη είναι να αποκαταστήσει τα ονόματα, είχε πει ο Κομφούκιος πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Αυτό ακριβώς κάνουν εδώ και αιώνες οι επιστήμονες στηριζόμενοι στην...
Η σκληρή αλήθεια της καταστροφής του κλίματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
2023: Για ένα ρωμαλέο αντιπολεμικό και ταυτόχρονα αντικλιματικό παγκόσμιο Κίνημα
Η μόνη περίπτωση σύγκρουσης που έχει πάρει πλανητικές διαστάσεις - προήλθε από τις πολλές εκκρεμότητες της σοβιετικής κατάρρευσης το 1991-είναι της Ουκρανίας , επειδή εξελίχθηκε σε σύγκρουση του ΝΑΤΟ με τη...
2023: Για ένα ρωμαλέο αντιπολεμικό και ταυτόχρονα αντικλιματικό παγκόσμιο Κίνημα
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Γεωεπίπεδη» mentalité
Χρησιμοποιούμε τον ξενόγλωσσο όρο «mentalité» ως συνοψίζοντα όρο για τις διάφορες συστατικές σημασίες της έννοιας αυτής που είναι η νοοτροπία, η διανόηση, η κοινή λογική (sens commun), ενίοτε ακόμη και η ίδια...
«Γεωεπίπεδη» mentalité
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αν «η κλιματική κρίση είναι ένα υπαρξιακό για τον ανθρώπινο πολιτισμό πρόβλημα»…
Το κείμενο αυτό είναι ο συλλογισμός ανάμεσα στην υπόθεση και το συμπέρασμα του τίτλου. Θεμελιώνει με αυτόν την θέση: ο Homo Sapiens, οφείλει να επαληθεύσει το sapiens κατακτώντας μια νέα ωριμότητα.
Αν «η κλιματική κρίση είναι ένα υπαρξιακό για τον ανθρώπινο πολιτισμό πρόβλημα»…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αντιμετώπιση της ξηρασίας είναι θέμα φρόνησης και συνήθειας
Η ξηρασία δεν αντιμετωπίστηκε σοβαρά ως τώρα παρόλο που, ως μια αποστολή της Διεθνούς Σύμβασης για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης και της Ξηρασίας (1994), στόχος είναι να γίνουν όλοι ανθεκτικοί στην ξηρασία.
Η αντιμετώπιση της ξηρασίας είναι θέμα φρόνησης και συνήθειας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας