• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 2.0°C / 9.6°C
    1 BF
    86%
  • Θεσσαλονίκη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    4°C 2.3°C / 5.1°C
    3 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 7.0°C / 10.4°C
    2 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C -0.1°C / 2.2°C
    1 BF
    73%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    0°C -0.1°C / 1.9°C
    0 BF
    93%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 1.8°C / 4.9°C
    2 BF
    78%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    -1°C -1.6°C / -0.6°C
    1 BF
    74%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.2°C / 9.9°C
    2 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 5.1°C / 5.1°C
    2 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 8.4°C
    1 BF
    69%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    2 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    5 BF
    72%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    0°C -0.1°C / 1.1°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 2.5°C / 6.0°C
    1 BF
    79%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    4 BF
    37%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.2°C / 8.8°C
    0 BF
    88%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    1 BF
    79%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.5°C / 4.7°C
    1 BF
    76%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 1.0°C / 1.0°C
    2 BF
    75%
EUROKINISSI/ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΕΜΠΑΠΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι κρίσεις ως μηχανισμός συσσώρευσης πλούτου

  • A-
  • A+

Οι απανωτές κοινωνικές κρίσεις που ξέσπασαν σε πλανητικό επίπεδο κατά τον 21ο αιώνα (διανύουμε την τρίτη δεκαετία αυτού του αιώνα) σηματοδοτούν το «τέλος της νεωτερικότητας». Για να κατανοήσουμε τι σημαίνει αυτό πρέπει να αναλύσουμε τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί σε όλα τα συγκροτησιακά κοινωνικά συστήματα της εποχής μας. Με άλλα λόγια, να εξετάσουμε πώς λειτουργεί σήμερα, π.χ., το πολιτικό σύστημα ή τι συμβαίνει με το οικονομικό σύστημα ή τέλος πάντων πώς οργανώνεται ο καθημερινός κοινωνικός βιόκοσμος του ανθρώπου.

Στη σύντομη αυτή παρέμβασή μου δεν θα επιχειρήσω κάτι τέτοιο σε συστηματική βάση. Θα περιοριστώ στο πολιτικό κεφάλαιο των κοινωνικών ανισοτήτων και θα εξετάσω ειδικότερα πώς οι ανισότητες έχουν αλλάξει ριζικά και ως προς το περιεχόμενό τους και ως προς τη λειτουργία τους. Και επιπλέον, θα δούμε πώς οι κοινωνικές κρίσεις εξελίχθηκαν σε μηχανισμό συσσώρευσης πλούτου στα χέρια των λίγων σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Ας ξεκινήσουμε με τα εμπειρικά δεδομένα και στοιχεία. Ολες μα όλες οι έρευνες που διεξάγονται στα ερευνητικά ινστιτούτα επιβεβαιώνουν ότι το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς βαθαίνει και οι επιμέρους κοινωνικές ανισότητες αντί να αμβλύνονται μεγεθύνονται. Η διαπίστωση, σύμφωνα με την οποία «οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι στην εποχή των κρίσεων», δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση. Μια γρήγορη ματιά στις υφιστάμενες κρίσεις το αποδεικνύει. Επιμέρους καπιταλιστικά κεφάλαια, όπως είναι το χρηματοπιστωτικό, το τραπεζικό, το φαρμακευτικό, το ενεργειακό, το εξοπλιστικό, το εφοπλιστικό ή το ψηφιακό, γνώρισαν και εξακολουθούν να γνωρίζουν «μεγάλες δόξες» στην εποχή των κρίσεων.

Νομίζω ότι περιττεύει μια λεπτομερειακή αναφορά στις επιμέρους κοινωνικές κρίσεις που βιώνουμε και στα επιμέρους καπιταλιστικά κεφάλαια που συνδέονται με αυτές. Ο κοινός νους είναι ικανή διανοητική δύναμη για να αντιληφθεί τα «πράγματα» όπως έχουν. Στη διάρκεια της δημοσιονομικής κρίσης, το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο γνώρισε πρωτοφανή καπιταλιστική ανάπτυξη, ενώ επιμέρους κοινωνικές ομάδες, όπως οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι και όλα τα φτωχά κοινωνικά στρώματα, έζησαν και εξακολουθούν να ζουν στο «όριο της φτώχειας». Το ίδιο συμβαίνει και αυτό τον καιρό με την ενεργειακή κρίση. Οι ενεργειακοί κολοσσοί αποκτούν αμύθητα πλούτη, ενώ εμείς οι καταναλωτές της ενέργειας μετράμε και το τελευταίο λεπτό στο πορτοφόλι μας.

Εάν συμφωνήσουμε ότι όλα αυτά που γράφω ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, τότε δύο «πράγματα» επιβάλλεται να διερευνήσουμε περαιτέρω: πρώτον, πώς φτάσαμε ως πολιτική κοινωνία σε πλανητικό επίπεδο σ’ αυτό το σημείο, να μετατρέψουμε τις κρίσεις σε μηχανισμό συγκέντρωσης πλούτου στα χέρια των λίγων· και δεύτερον, εάν διαθέτουμε το ορθολογικό κοινωνικό δυναμικό να αναστραφεί αυτή η «αναπτυξιακή» πορεία της ανθρωπότητας! Δεν πρόκειται για κοινωνική ανάπτυξη, όπως υποστηρίζουν τα συμφέροντα των ισχυρών κοινωνικών ομάδων. Ο όρος «ανάπτυξη» είναι ψευδώνυμο της αυτοκαταστροφής του ίδιου του ανθρώπου.

Η σταδιακή εγκατάλειψη της πολιτικής και η αντικατάστασή της από την τεχνοκρατία (θα τολμήσω να υποστηρίξω αυτήν τη θεωρητικο-πολιτική θέση) μας οδήγησαν ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία σε υπαρξιακά αδιέξοδα. Δεν περίμενε κανείς να βαθαίνουν οι κοινωνικές ανισότητες με τέτοιο χαοτικό βαθμό στην εποχή των κρίσεων, κατά τη στιγμή που κατά τον 20ό αιώνα εκπονήθηκαν μεγαλεπήβολα θεωρητικά προγράμματα καταπολέμησης των ανισοτήτων και εφαρμόστηκαν αντίστοιχες πολιτικές. Τι θα περίμενε όμως κανείς όταν ο σημερινός πρωθυπουργός της χώρας μας έχει δηλώσει ότι «οι κοινωνικές ανισότητες είναι φυσικό φαινόμενο»;

Μπροστά σε αυτά τα αδιέξοδα που εξετάζω, γιατί οι κοινωνικές τάξεις, τα κοινωνικά πράγματα παραμένουν σε καθεστώς μοιρολατρικής απάθειας; Γιατί δεν αντιδρούν όπως γινόταν τότε, κατά τον 19ο αιώνα: με κοινωνικά κινήματα και πολιτικές διεκδικήσεις; Παραδέχομαι και εγώ ότι ζούμε σ’ ένα μεταίχμιο εποχής, σε μια ιστορική φάση που όλοι την ονομάζουν «αλλαγή εποχής» (Zeit wende), αλλά κανείς δεν καταλαβαίνει «περί τίνος πρόκειται».

Καταλήγω και συμπεραίνω ότι τα υπαρξιακά αδιέξοδα της εποχής μας, με αποκορύφωμα την άτυπη θεσμοθέτηση των κοινωνικών κρίσεων σε μηχανισμό συγκέντρωσης πλούτου στα χέρια των ισχυρών, σημαίνει ότι ως ανθρωπότητα δεν θα ξαναζήσουμε την πολιτική και την οικονομική οργάνωση και τάξη που κατακτήσαμε κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Μπορεί όμως η νοσταλγία μας να είναι πολιτικός οδηγός για το αβέβαιο μέλλον μας;

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο φαύλος κύκλος της πολιτικής της Γερμανίας στην ενεργειακή κρίση
Το γαλλογερμανικό οικονομικό Ινστιτούτο Bruegel υπολόγισε προ ημερών ότι με βάση τα εθνικά σχέδια στήριξης των οικονομιών που έχουν ήδη ανακοινωθεί στο πλαίσιο των ενεργειών για την αντιμετώπιση της...
Ο φαύλος κύκλος της πολιτικής της Γερμανίας στην ενεργειακή κρίση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το τρέιλερ της «Τέλειας Καταιγίδας»
Μετά τη Σρι Λάνκα η θύελλα που έρχεται και στη Δύση φαίνεται ξεκάθαρη στο βάθος του ορίζοντα, χωρίς πλέον να καταβάλλεται προσπάθεια για επικοινωνιακή αποδραματοποίηση.
Το τρέιλερ της «Τέλειας Καταιγίδας»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι αιτίες της ενεργειακής ακρίβειας και η αναποτελεσματική αντιμετώπισή της
Η μάχη για την αναχαίτιση των ενεργειακών αυξήσεων πρέπει να περιλαμβάνει ουσιαστικά μέτρα στο πλαίσιο εφαρμογής ενός στρατηγικού σχεδίου. Διότι εάν δεν αντιμετωπιστεί, αναπόφευκτα θα φέρει κοινωνικές...
Οι αιτίες της ενεργειακής ακρίβειας και η αναποτελεσματική αντιμετώπισή της
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πραγματικότητα και ρητορική της συνεργασίας
Η πιθανολογούμενη ισχυρή ανάκαμψη μετά το πιθανολογούμενο τέλος της πανδημίας δεν είναι βέβαιο ότι θα είναι συνεχής και βιώσιμη. Είναι προετοιμασμένη η χώρα και οι πολίτες για αυτό το ενδεχόμενο;
Πραγματικότητα και ρητορική της συνεργασίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η τέχνη τού να έχεις πάντα δίκιο (εν μέσω ενεργειακής κρίσης)
Μακροπρόθεσμα, οι συνέπειες αναμένονται ακόμα πιο επίπονες και χωρίς αποτελεσματικά μέτρα θα λυγίσουν την ελληνική οικονομία. Επομένως, το να προσποιείται σύσσωμη η κυβέρνηση ότι η κρίση είναι παροδική,...
Η τέχνη τού να έχεις πάντα δίκιο (εν μέσω ενεργειακής κρίσης)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας