• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.3°C / 8.0°C
    4 BF
    67%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.1°C / 7.8°C
    3 BF
    35%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 9.3°C
    5 BF
    79%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 4.9°C / 6.6°C
    3 BF
    26%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 5.7°C
    5 BF
    45%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 3.5°C / 6.0°C
    2 BF
    40%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    2 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.6°C / 4.6°C
    3 BF
    41%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.2°C / 9.9°C
    4 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 4.6°C / 7.9°C
    3 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 9.9°C
    6 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 4.0°C / 4.0°C
    6 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    3 BF
    46%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    2°C 1.2°C / 2.3°C
    3 BF
    56%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 0.5°C / 5.1°C
    0 BF
    85%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    3 BF
    40%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 4.5°C / 8.1°C
    4 BF
    79%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.3°C / 6.0°C
    3 BF
    42%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.2°C / 5.7°C
    2 BF
    47%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.7°C / 2.7°C
    2 BF
    41%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολιτικές δημοσκοπήσεις και θέαμα

  • A-
  • A+

Οι δημοσκοπήσεις αποτελούν όλο και περισσότερο μεγάλο μέρος της πολιτικής πραγματικότητας, τουλάχιστον στις δυτικές χώρες. Δεν θα ασχοληθούμε εδώ με την καταγωγή των δημοσκοπήσεων και το επιστημολογικό καθεστώς τους (κάτι που θα άξιζε μια ειδική συζήτηση). Πρέπει να ειπωθεί πάντως ότι οι δημοσκοπήσεις, όπως βλέπουμε σε μονογραφίες της διεθνούς βιβλιογραφίας, εντάσσονται μάλλον στις μελέτες για τα ΜΜΕ και αποτελούν ξεχωριστό κεφάλαιο μαζί με την εμφάνιση του τηλεγράφου, του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης, των διαφημίσεων κ.ά.

Ο λόγος ύπαρξης των πολιτικών δημοσκοπήσεων μπορεί να συνοψισθεί στο ερώτημα: «μπορούμε να ξέρουμε το αποτέλεσμα των εκλογών πριν από τις εκλογές;» Ως τέτοιο το ερώτημα συμβάλλει στη δημιουργία ενός πολιτικού σασπένς, ενός θρίλερ για τα πολιτικά πράγματα. Η τέτοια αντιμετώπιση της πολιτικής ανήκει αυτοδίκαια σε μια κύρια στόχευση των ΜΜΕ, στην αύξηση της θεαματικότητας και των κερδών τους. Σε αυτή την προοπτική λίγη σημασία έχει αν οι δημοσκοπήσεις επιτυγχάνουν ή όχι στις προβλέψεις τους. Οι δημοσκοπήσεις, όπως και οι διαφημίσεις, κινούνται, κατά μεγάλο μέρος τους εκτός της αλήθειας και του ψεύδους. Μια διαφήμιση που δείχνει έναν τύπο αυτοκινήτου να προτιμάται από ωραίες γυναίκες λέει αλήθεια ή ψέματα; Το ερώτημα στερείται νοήματος όσον αφορά τον διαφημιστικό λόγο. Κανείς εξάλλου δεν μπορεί να αποκλείσει ότι ορισμένες ωραίες γυναίκες πράγματι συγκινούνται από το διαφημιζόμενο αυτοκίνητο.

Ενα σημαντικότερο πρόβλημα είναι ότι η αναγωγή της πολιτικής σε θέαμα συμπίπτει με την απόσυρση μεγάλου αριθμού των πολιτών από την πολιτική (καμιά φορά η απόσυρση φτάνει να αφορά το μισό του εκλέγοντος πληθυσμού). Μια τέτοια εξέλιξη είναι μάλλον λογική. Από τη στιγμή που η πολιτική γίνεται θέαμα, έχει να συναγωνιστεί άλλα θεάματα που πιθανόν να είναι πιο ελκυστικά. Αλλωστε κανένα θέαμα δεν απορροφά το σύνολο του γενικού κοινού, γιατί να το κάνει η πολιτική; Επιπλέον η πολιτική ως θέαμα, πέρα από τη θεσμοποιημένη μορφή της, προσφέρει και άλλα θεάματα πιο ελκυστικά σε μεγάλη μερίδα του κοινού: οι θεωρίες της συνωμοσίας είναι ένα από αυτά. Το ερώτημα ποιος είναι καταλληλότερος πρωθυπουργός, ο Α ή ο Β, γιατί είναι άραγε περισσότερο ενδιαφέρον σε μια κοινωνία των reality shows; Πολύ πιο δραματική για την ιδιοσυγκρασία των καταναλωτών του σύγχρονου θεάματος θα ήταν ίσως η εξωφρενική υπόθεση ότι η κυβέρνηση ελέγχεται από εξωγήινους ή από τους illuminati.

Φυσικά η απόσυρση μεγάλου αριθμού πολιτών από την πολιτική αποτελεί μείζον ζήτημα για τη φιλελεύθερη δημοκρατία, η οποία θεμελιώνεται επάνω στην εκπροσώπηση διά των εκλογών. Το θέαμα τελικά ενέχει έναν πολύ κρίσιμο χαρακτήρα, πέρα από την επιθυμία για διασκέδαση. Για να κατανοήσει κανείς τον χαρακτήρα του πρέπει να αντιληφθεί ότι αυτό είναι κάτι παραπάνω από ιδεολογία, κάτι παραπάνω από έναν φορμαλισμό που παράγεται από την αντανάκλαση των κοινωνικών σχέσεων. Η παρούσα επικράτηση του θεάματος οδηγεί σε ένα είδος νιτσεϊκού «βιολογικού σκεπτικισμού» που αφορά το ερώτημα: μήπως το ανθρώπινο είδος έχει εισέλθει σε μια φάση παρακμής; Ο άνθρωπος έχει ίσως μεταμορφωθεί σε ον που μόνο θεάται, πραγματώνοντας την άποψη του Πλάτωνος για τη μεταφυσική ως θέαση των ιδεών. Το στοιχείο της θέασης παραμένει, αλλά οι ιδέες έχουν πια αντικατασταθεί από τηλεοπτικές εκπομπές και το διαδίκτυο.

Η άνοδος του θεάματος εν τέλει δεν έχει να κάνει μόνο με τη διασκέδαση. Είναι σημείο της τεχνολογικής στροφής της εποχής μας. Οι δημοσκοπήσεις είναι και αυτές μια τεχνολογία. Οι ύστεροι σκοποί της ανθρωπότητας (π.χ. η παγκόσμια ευτυχία) είναι παραδομένοι στη γραμμική ανάπτυξη της τεχνολογίας. Θα ήταν λάθος να ταυτίσει κανείς το σύγχρονο θέαμα με την πολιτική ηθικολογία που υποκρύπτεται σε περιγραφικές εκφράσεις όπως «άρτος και θεάματα».

Η τεχνολογία είναι η μεταφυσική της δυτικής κοινωνίας, μια υπερ-μεταφυσική στην οποία έχουμε εναποθέσει όλες τις ελπίδες και τα όνειρά μας χωρίς εναλλακτική πρόταση ή πραγματικό αυτο-έλεγχο. Η ταύτιση της τεχνολογίας με την πρόοδο ωστόσο δεν είναι μονοσήμαντη. Και στη φύση υπάρχει ένας άμεσος αυτοματισμός που ρυθμίζει τη σχέση αναγκών και μέσων στα ζώα χωρίς συνείδηση, όπως λέει ο Durkheim. Η ανθρώπινη κατάσταση όμως χαρακτηρίζεται από τη διάπλαση εικόνων με επιθυμητούς στόχους που απαιτούν, πέρα από την ηθική επιλογή, και την αντίστοιχη δραστηριότητα για την επίτευξή τους.

* καθηγητής Φιλοσοφίας στο Τμήμα Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επαναλαμβανόμενη αστοχία των δημοσκοπήσεων
Το τελευταίο διάστημα έχουν δημοσιευτεί πύρινα άρθρα εναντίον των νέων «αποδιοπομπαίων τράγων», δηλαδή των εταιρειών δημοσκοπήσεων, κατά τα ειωθότα. Ωστόσο, υπάρχει μια σειρά προβλημάτων που δεν έχει υπόψη...
Η επαναλαμβανόμενη αστοχία των δημοσκοπήσεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είναι ανεξάρτητα τα ΜΜΕ στην Κύπρο;
Η δημοσιογραφική ελευθερία στην Κύπρο αποτελεί «μελέτη περίπτωσης» ως προς τις μεθοδεύσεις που μπορεί να κάνει μια κυβέρνηση να τη βάλει στον γύψο.
Είναι ανεξάρτητα τα ΜΜΕ στην Κύπρο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σερβίρισμα (ιστορικών) παραμυθιών
Αυτά τα κατασκευασμένα παραμύθια, ένα είδος ψευδο-ειδήσεων, κρύβουν τους λόγους, γιατί και για ποιους λόγους έγινε ένα συγκεκριμένο περιστατικό. Και καταστρατηγούν την ίδια την ψυχή της ενημέρωσης, που είναι ο...
Σερβίρισμα (ιστορικών) παραμυθιών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο «λάκκος» (Μητσοτάκης) και το εκκρεμές (Ανδρουλάκης)
Εχει πληγεί η εικόνα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, μαζί με εκείνη του διαβόητου «επιτελικού κράτους», που ήταν (ώς έναν βαθμό έστω) η ασπίδα της κυβέρνησης, και που τώρα έχει πλήρως εξαντληθεί ως...
Ο «λάκκος» (Μητσοτάκης) και το εκκρεμές (Ανδρουλάκης)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πάλι για τις δημο(σ)κοπήσεις
Τον Δεκέμβριο του 1996, τα μέλη της Επιτροπής Ελέγχου της Ερευνας Τηλεθέασης εξέλεξαν παμψηφεί τρία άτομα, ώστε να αποτελέσουν για λογαριασμό της τούς ελεγκτές της AGB Hellas, εταιρείας ποσοτικής αποτύπωσης...
Πάλι για τις δημο(σ)κοπήσεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας