Αθήνα, 27°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
27°C
28.2° 23.1°
2 BF
36%
Θεσσαλονίκη
Αίθριος καιρός
26°C
26.6° 21.8°
1 BF
64%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
27°C
27.7° 25.5°
3 BF
46%
Ιωάννινα
Αίθριος καιρός
18°C
17.9° 17.9°
1 BF
88%
Αλεξανδρούπολη
Αίθριος καιρός
21°C
20.7° 20.7°
3 BF
63%
Βέροια
Αίθριος καιρός
24°C
25.0° 22.1°
1 BF
61%
Κοζάνη
Αίθριος καιρός
21°C
21.4° 20.6°
2 BF
46%
Αγρίνιο
Αίθριος καιρός
25°C
24.9° 24.9°
2 BF
43%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
27°C
26.8° 26.1°
5 BF
54%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
24°C
24.4° 21.2°
3 BF
52%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
26°C
26.4° 23.8°
6 BF
44%
Σκόπελος
Αίθριος καιρός
25°C
25.1° 25.1°
3 BF
73%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
28°C
28.1° 28.1°
1 BF
28%
Λάρισα
Αίθριος καιρός
21°C
22.9° 20.9°
0 BF
64%
Λαμία
Αίθριος καιρός
27°C
26.7° 20.5°
1 BF
52%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
24°C
24.3° 23.8°
1 BF
70%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
24°C
28.0° 23.3°
0 BF
43%
Καβάλα
Αίθριος καιρός
23°C
22.9° 22.9°
2 BF
56%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
23°C
25.0° 23.1°
1 BF
85%
Καστοριά
Αίθριος καιρός
19°C
19.1° 19.1°
2 BF
60%
ΜΕΝΟΥ
Πέμπτη, 20 Ιουνίου, 2024
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διαρθρωτικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις σε αντίξοα περιβάλλοντα

Διαρθρωτικές αλλαγές στην κατεύθυνση του σοσιαλισμού ήταν το μότο των ευρωκομμουνιστών, του ΚΚΕ Εσωτερικού στα καθ’ ημάς. Σήμαινε βαθιές αλλαγές με στόχο τον κοινωνικό μετασχηματισμό στην κατεύθυνση του σοσιαλισμού. Ο στόχος ήταν σαφής, καθόριζε την κατεύθυνση και το περιεχόμενο των αλλαγών. Η ιδέα έδενε με τον ορισμό του κράτους του Νίκου Πουλαντζά ως συμπύκνωσης των ταξικών σχέσεων, καίτοι ορισμένοι, αρκετοί, είχαν, είχαμε, κατά νου το φάσμα της ενσωμάτωσης στο σύστημα.

Οι ορθόδοξοι κομμουνιστές θεωρούσαν την προσέγγιση αυτή συμβιβαστική, ρεφορμιστική στη γλώσσα τους, ατελέσφορη, καταδικαστική για την κοινωνική αλλαγή. Ο ρεφορμισμός, η λογική των μεταρρυθμίσεων ελληνιστί, θεωρούνταν συνθηκολόγηση με τον ταξικό εχθρό, παρέπεμπε στους άσπονδους «φίλους», τους σοσιαλδημοκράτες όλων των αποχρώσεων, όπως και να λέγονταν αυτοί. Και εδώ όπως και πριν το περιεχόμενο της έννοιας μεταρρύθμιση ήταν σαφές. Εγγραφόταν σε μια λογική βελτίωσης, εξανθρωπισμού του καθεστώτος, καλλωπισμού έλεγαν οι πολέμιοι.

Με τον χρόνο επήλθαν δύο σημαντικές αλλαγές. Η πρώτη αφορά τη δυνατότητα πραγματοποίησης μεταρρυθμίσεων. Η δεύτερη, το περιεχόμενο της έννοιας. Με την ιδεολογική μεταστροφή από τη δεκαετία του 1970 και κυρίως του 1980 και τις αλλαγές στους συσχετισμούς δύναμης υπέρ του κεφαλαίου -με την ταυτόχρονη αποδυνάμωση του κόσμου της εργασίας- η δυνατότητα μεταρρυθμίσεων μειώθηκε. Ενώ στο παρελθόν νοούνταν ως αλλαγές ευρείας κλίμακος που αφήνουν το αποτύπωμά τους στον θεσμό, τώρα άρχισαν να σπανίζουν και να είναι πιο επιφανειακές.

Ταυτόχρονα, ο όρος μεταρρύθμιση άλλαξε σταδιακά περιεχόμενο. Δεν ήταν προς συγκεκριμένη κατεύθυνση, όπως η βελτίωση της δημοκρατίας, το βάθεμά της, η μείωση των ανισοτήτων, η κοινωνική ένταξη των ευπαθών ομάδων, των μειονεκτούντων. Περισσότερο ταυτιζόταν με αυτό που θα αποκαλούσα λειτουργική πλευρά των πραγμάτων. Πώς ένας θεσμός θα γίνει πιο λειτουργικός, πιο αποδοτικός, πιο αποτελεσματικός. Στη γλώσσα των νεοφιλελεύθερων η μεταρρύθμιση ταυτίστηκε με την αποτελεσματικότητα και περιορίστηκε με τον χρόνο εν πολλοίς στην οικονομία. Μεταρρυθμίσεις κυρίως στην οικονομία ήταν το μότο του ΟΟΣΑ στις δοκιμαζόμενες τα τελευταία χρόνια οικονομίες και κοινωνίες, μεταξύ τους και η ελληνική.

Και οι δύο αλλαγές συγκρότησαν ένα ιδεολογικό και πολιτικό πλαίσιο που δυσχέραινε τις μεταρρυθμίσεις. Κάθε πρόταση για μεταρρύθμιση τείνει ευκολότερα να απονομιμοποιηθεί, να θεωρηθεί, στη γλώσσα της εποχής, λαϊκισμός, να απονευρωθεί. Αυτό το κλίμα εύκολα οδηγεί κόμματα και ανθρώπους να αυτοπεριοριστούν, να αυτολογοκριθούν, να βάλουν τόσο νερό στο κρασί τους ώστε να μην είναι πια κρασί. Ετσι, αυτό που φάνταζε στο παρελθόν αυτονόητο, σαφές και επιθυμητό από μεγάλο μέρος του πληθυσμού, στη νέα συνθήκη μοιάζει δύσκολα υλοποιήσιμο, ανεδαφικό. Ενδεικτικά ο κρατικός παρεμβατισμός, που στο παρελθόν φάνταζε ως φυσιολογική, φυσική θα έλεγα, πρακτική, ιδιαίτερα στις περιόδους κρίσης, σήμερα εξοβελίζεται πάραυτα από κάποιους ως σοβιετοποίηση.

Οι απαντήσεις στην πίεση είναι δύο. Επιμονή, κατ' αρχήν, σε μεταρρυθμίσεις, με την αρχική έννοια, και όχι υποχωρήσεις, μικρές ή μεγάλες, που θολώνουν το εγχείρημα και το στίγμα του. Πρόκειται για αναδίπλωση στο όνομα συνήθως του ρεαλισμού που οδηγεί αναπόφευκτα στη λείανση των διαφορών και τρέφει την αντίληψη ότι όλοι είναι ίδιοι. Η δεύτερη απάντηση έγκειται στην αέναη μάχη των ιδεών και στον επαναπροσδιορισμό της έννοιας της μεταρρύθμισης. Το διεθνές περιβάλλον από τη σκοπιά αυτή είναι σήμερα προσφορότερο απ’ ό,τι πριν από λίγα χρόνια. Φτάσαμε να βαφτίζουμε μεταρρυθμίσεις, διεθνώς και ακόμη περισσότερο στην Ελλάδα, αντιμεταρρυθμίσεις που μας έφεραν δεκαετίες πίσω όχι μόνο στην οικονομία αλλά και σε πλείστους άλλους τομείς: δημοκρατία, δικαιώματα, πολιτισμό, παιδεία. Χονδροειδείς αντιμεταρρυθμίσεις ενδεικτικά στην παιδεία όπως ο τελευταίος νόμος Κεραμέως-Μητσοτάκη βαφτίστηκαν τομές, μεταρρυθμίσεις.

Η επιμονή και η σαφήνεια σε επίπεδο ιδεών θα βοηθούσαν ώστε ο όρος μεταρρύθμιση να αποκτήσει νέο περιεχόμενο, εγγύτερα στο αρχικό. Σε μια κατεύθυνση δηλαδή προς την ελευθερία και το ευ ζην της πλειονότητας του πληθυσμού. Στην επίτευξη του στόχου αυτού θα βοηθούσε, θαρρώ, η επανεισαγωγή στον πολιτικό λόγο του όρου διαρθρωτικές αλλαγές. Δείχνει κατεύθυνση, μαρτυρά σαφή πρόθεση υλοποίησης συγκεκριμένων τομών και μειώνει τα περιθώρια υπαναχωρήσεων στην πρώτη αντίδραση. Μετά ιδιαίτερα την πρωτόγνωρη περιπέτεια της κυβέρνησης Μητσοτάκη η χώρα χρειάζεται επειγόντως διαρθρωτικές αλλαγές για να αφήσει πίσω της τις αυταρχικές αντιμεταρρυθμίσεις,

* Πανεπιστήμιο Πατρών

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Διαρθρωτικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις σε αντίξοα περιβάλλοντα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας