• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 8.1°C / 11.4°C
    3 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 6.5°C / 9.4°C
    2 BF
    70%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 6.0°C / 10.5°C
    4 BF
    75%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C -1.1°C / 1.6°C
    1 BF
    83%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 6.9°C
    5 BF
    87%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.0°C / 7.1°C
    1 BF
    75%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    3 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 6.0°C
    2 BF
    80%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 14.8°C
    4 BF
    91%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    2 BF
    70%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 13.4°C / 13.8°C
    2 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    5 BF
    74%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    2 BF
    71%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 8.4°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.8°C / 8.8°C
    3 BF
    77%
  • Ρόδος
    Βροχοπτώσεις μεγάλης έντασης
    14°C 13.8°C / 14.3°C
    1 BF
    96%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.3°C / 10.4°C
    3 BF
    81%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    0 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.7°C / 8.4°C
    2 BF
    87%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    0°C 0.3°C / 0.3°C
    1 BF
    86%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πνεύμα και ηθική

  • A-
  • A+

Ο τίτλος του σημερινού σημειώματος είναι δάνειος από τον μεγάλο Βασίλη Αυλωνίτη. Πρόκειται για τη συνοπτική περιγραφή των χαρακτηριστικών του έντιμου και σωστού ανθρώπου. Το γεγονός πως, εξ αρχής, γίνεται φανερή, προκαλώντας το πηγαίο γέλιο, η υποκρισία της εκφοράς λειτουργεί αποδομητικά για την ιδεολογία του κράτους των εθνικοφρόνων, γελοιοποιώντας τη με εξαιρετική αποτελεσματικότητα.

Η εποχή είναι μαύρη για την Ελλάδα. Η θανατοπολιτική κυριαρχεί ως πρακτική των νικητών του εμφυλίου. Ο φόβος είναι η διαρκής συνθήκη για την πλειονότητα του πληθυσμού, ακόμη και για εθνικόφρονες, που ζουν υπό το καθεστώς τού «ποτέ δεν ξέρεις» τι θα μπορούσε να μεταφέρει καταλλήλως στις Αρχές ο ομοϊδεάτης σου για ιδιοτελείς λόγους. Κι όμως, στο πλαίσιο αυτής της ακραία ζοφερής συνθήκης, κανείς αριστερός δεν θα υιοθετούσε ένα τέτοιο σύνθημα. Ενας από τους λόγους ήταν πως η ιδεολογία –και η πρακτική, όχι η γελοιωδώς διακηρυκτική, ηθική στάση– ήταν το πεδίο στο οποίο με τον πιο καθαρό τρόπο εκφραζόταν η αντίσταση.

Πόσο διαφορετικά είναι σήμερα τα πράγματα ως προς την ιδεολογία!

Το σύνολο, σχεδόν, του πολιτικού συστήματος συμφωνεί πως η επιδίωξη δεν μπορεί να είναι άλλη παρά η πρόοδος και η αξιοκρατία – η «ανάπτυξη» περιέχεται την πρόοδο. Αυτό το δίπολο συνοψίζει τη σύγκλιση στην κορυφή των κύριων πολιτικών δυνάμεων. Και ο Μητσοτάκης «την πρόοδο και την αξιοκρατία» διακηρύσσει, και ο Τσίπρας το ίδιο, όπως και ο Ανδρουλάκης.

Ισχυρίζομαι πως οι συγκεκριμένοι όροι είναι ισχυρά ιδεολογικά εργαλεία. Το αληθινό τσιμέντο, για να θυμηθούμε και τον χιλιοταλαιπωρημένο, από όσους αναφέρονται σε αυτόν, κομμουνιστή Αντόνιο Γκράμσι. Αυτό που συνέχει την άρχουσα ιδεολογία και της δίνει δραστικότητα.

Η Αριστερά, μην προβάλλοντας ως κεντρικό στόχο την επιδίωξη για εξάλειψη της εκμετάλλευσης –και όχι μόνο της «υπερεκμετάλλευσης»– και την αδιάλλακτη μάχη ενάντια στους αγοραίους μηχανισμούς, επιμένοντας στην επιδίωξη «προόδου» και «αξιοκρατίας», γίνεται ιδεολογικό υποχείριο.

Θα αναρωτηθεί, βέβαια, η καλόπιστη αναγνώστρια: δεν πρόκειται, αυτόδηλα, για θετικές επιδιώξεις;

Η απάντηση είναι «όχι». Μπορούμε να επιχειρηματολογήσουμε με πολλούς τρόπους.

Η λέξη «πρόοδος» μπορεί να γεμίσει με εντελώς διαφορετικά περιεχόμενα, πράγμα που δεν ισχύει για την «αταξική κοινωνία», λόγου χάριν.

Διάβασα, π.χ., κάπου πως η χρήση μαχαιροπίρουνων από τους κανίβαλους δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί σαφής πρόοδος.

Η κατεδαφιστική κριτική της προόδου, από τον Μεσοπόλεμο ήδη, είναι τόσο δικαιωμένη που απορεί κανείς πώς δεν ασκεί καμιά επιρροή στην πολιτική Αριστερά. Ας θυμηθούμε μόνο, μεταξύ πολλών άλλων, τον σπουδαίο Βάλτερ Μπένγιαμιν όταν, παίρνοντας ως αφορμή τον πίνακα του Κλέε Angelus Novus, γράφει:

«[Ο άγγελος] μοιάζει να θέλει να απομακρυνθεί από κάτι στο οποίο έχει στυλωμένο το βλέμμα του. Τα μάτια του είναι γουρλωμένα, το στόμα του ανοιχτό […] Εχει στραμμένο το πρόσωπό του στο παρελθόν. [Σε αυτό που] σ’ εμάς φαίνεται μια αλληλουχία γεγονότων, εκείνος βλέπει μια και μοναδική καταστροφή […] [Α]πό τη μεριά του παραδείσου πνέει μια θύελλα που παγιδεύεται στα φτερά του […], τόσο δυνατή που δεν μπορεί να τα ξανακλείσει. Αυτή τον σπρώχνει ακαταμάχητα προς το μέλλον […], ενώ ο σωρός των ερειπίων φτάνει ώς τον ουρανό. Αυτή η θύελλα είναι ό,τι εμείς αποκαλούμε πρόοδο».

Αυτό είναι ένα «προμήνυμα κινδύνου», που δεν αφήνει περιθώρια ανυποψίαστης αισιοδοξίας. Η επανάσταση πρέπει να βάλει φρένο σε αυτήν την καταστροφή, με τον μόνο τρόπο που απέμεινε: την οργάνωση της απαισιοδοξίας.

Μπορεί τα προηγούμενα να φαίνονται κρυπτικά. Δεν είναι, αν κάνουμε την απαιτούμενη προσπάθεια να τα μελετήσουμε καλά. Είναι σχεδόν προφητικά, για όσα ακολούθησαν τη δεκαετία του 1930.

Σε ό,τι αφορά, τώρα, την «αξιοκρατία», το να ομνύει η Αριστερά σε αυτήν συνιστά παραδοξότητα. Είναι τόσο προφανές πως αποτελεί κεντρική ιδεολογική σημασία στον ύστερο καπιταλισμό, νομιμοποιητική βάση ενός τερατώδους, εκμεταλλευτικού και καταστροφικού, για τη Γη και την ανθρωπότητα, συστήματος που, πραγματικά, σηκώνουμε τα χέρια ψηλά. Η «εφαρμογή της αξιοκρατίας» σημαίνει πως ο καθείς βρίσκεται στη θέση που του αντιστοιχεί, «βάσει προσόντων, ικανοτήτων και προσπάθειας». Η ανισότητα, σε αυτήν την περίπτωση, είναι όχι μόνο δίκαιη, είναι επιβεβλημένη.

Οι εκδόσεις Πόλις μάς χάρισαν πρόσφατα την εμβληματική «Τυραννία της αξίας» του Michael Sandel, κάθε άλλο παρά αριστεριστή ή αναρχικού, που κάνει φύλλο και φτερό την τοξική αυτή έννοια.

Είναι χαρακτηριστικό το στιγμιότυπο που μεταφέρει από την περίοδο της εξέγερσης των «κίτρινων γιλέκων»: «Οταν ένας εξέχων [μακρονικός] ρωτήθηκε ποια ήταν τα λάθη της κυβέρνησης, απάντησε: “Μάλλον το ότι υπήρξαμε υπερβολικά έξυπνοι, υπερβολικά οξυδερκείς”». Κάτι σαν τον Πατέλη, δηλαδή.

* εκπαιδευτικός

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι εξισορροπητικές δυνάμεις πρέπει να βγουν μπροστά
Έχει πραγματική αξία χρήσης το ευρύτερο αριστερό στρατόπεδο σε μία εποχή που όλοι και όλα λανσάρουν την ανταλλακτική τους αξία; Αν δεν έχει στο σήμερα, πότε θα έχει...
Οι εξισορροπητικές δυνάμεις πρέπει να βγουν μπροστά
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Το όνομά σου έχει κλειστά χείλη και σπασμένα δόντια»
Ο Σαντέκ, το φτωχόπαιδο που έγινε γιατρός για να προσφέρει και παρέμεινε πολιτικός ακτιβιστής στο σύνολο της ζωής του, κυνηγημένος πρώτα από τη γαλλική αποικιοκρατία κι έπειτα από το αλγερινό καθεστώς, είδε το...
«Το όνομά σου έχει κλειστά χείλη και σπασμένα δόντια»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νικηφόρα Αριστερά ξανά στη Βραζιλία
Η νίκη της επανάστασης με επικεφαλής τους Κάστρο και Γκεβάρα στην Κούβα, το 1959, ήταν η εξαίρεση για τη Λατινική Αμερική, μέχρι τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, η οποία συνέπεσε και με την πτώση του «υπαρκτού»...
Νικηφόρα Αριστερά ξανά στη Βραζιλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κράτος και επανάσταση - Η πάλη για τη δημοκρατία σήμερα
Το μονοήμερο συζητήσεων που οργανώνει το ΣΕΚ την Κυριακή 6 Νοέμβρη στη Νομική Σχολή Αθήνας ανοίγει καίρια ζητήματα: την πολιτική κρίση που είναι κρίση συστημική, τον μαρξισμό και το κράτος, για τον Λένιν και...
Κράτος και επανάσταση - Η πάλη για τη δημοκρατία σήμερα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αυτοδιοίκηση και κυβερνώσα Αριστερά
Αυτοδιοίκηση και κυβερνώσα Αριστερά Toυ Δημήτρη Μπίρμπα* Η ισχνή παρουσία του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία στους αυτοδιοικητικούς θεσμούς...
Αυτοδιοίκηση και κυβερνώσα Αριστερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ουμπούντου, η αφρικανική συνταγή για επιβίωση
Οφείλει η Αριστερά παγκοσμίως να διατυπώσει και να διεκδικήσει μια νέα έννοια της αλληλεγγύης μετά και την εμπειρία της πανδημίας: ανθρώπινη αλληλεγγύη, κοινωνική, διεθνιστική και αλληλεγγύη με τη φύση και με...
Ουμπούντου, η αφρικανική συνταγή για επιβίωση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας