• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.4°C / 14.5°C
    2 BF
    92%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.8°C / 12.8°C
    4 BF
    85%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 13.7°C
    2 BF
    81%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    4 BF
    58%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    5 BF
    81%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 11.0°C
    1 BF
    95%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.2°C / 7.4°C
    2 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    1 BF
    95%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 18.2°C
    4 BF
    89%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.5°C / 13.5°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 17.4°C
    5 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    2 BF
    87%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    80%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.4°C / 8.9°C
    2 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.5°C / 12.3°C
    1 BF
    91%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.3°C
    2 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.1°C / 13.8°C
    2 BF
    93%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.5°C / 9.5°C
    4 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.5°C / 12.8°C
    3 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.3°C / 5.3°C
    1 BF
    93%

Καρλ Μαρξ

Η υπερσυσσώρευση στον προηγμένο καπιταλισμό και η αποανάπτυξη

  • A-
  • A+

Μέσα από μια ανάλυση της δομής του προηγμένου καπιταλισμού ως οικονομίας χρηματικής παραγωγής, οδηγούμαστε σε μια θεωρία συσσώρευσης που εξηγεί τη στενή σύζευξη υπερπαραγωγής και υπερκατανάλωσης στην οποία βασίζεται η κοινωνική αναπαραγωγή. Συνδεδεμένη η καπιταλιστική οικονομία με τον ύστερο νεοφιλελευθερισμό, τα «απόβλητα» δεν είναι υποπροϊόν της μεταβολικής δραστηριότητας, είναι ένας επιθυμητός και προγραμματισμένος τρόπος απορρόφησης του πλεονάσματος. Αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις για οποιαδήποτε θεωρία οικολογικής μετάβασης.

Η αποανάπτυξη, τόσο ως ερευνητική προοπτική όσο και ως σύνολο κοινωνικών κινημάτων, συμμετέχει σε μια βαθιά και ριζική ανανέωση της κριτικής του σημερινού καπιταλισμού. Πρόκειται για μια πλουραλιστική προσπάθεια, όπου μια ποικιλία θεωριών, μεθόδων και πρακτικών –των ΚΟΙΝΩΝ και του Κοινοτισμού, της αυτονομίας, αυτοδιαχείρισης και άμεσης δημοκρατίας- συνυπάρχουν και εμπλουτίζονται μέσω του συνεχούς διαλόγου. Μια πολύ θετική συμβολή στον διάλογο αυτό ήταν η δημοσίευση του "Degrowth, ένα λεξιλόγιο για μια νέα εποχή "1 από μελετητές και ερευνητές που συνδέονται με τη Βαρκελώνη τη σχολή πολιτικής οικολογίας και οικολογικής οικονομίας στο ICTA.

Ο τόμος περιέχει ένα λήμμα για τον καπιταλισμό και είναι η βάση για μια ειδικά προσανατολισμένη στην αποανάπτυξη κριτική του καπιταλισμού. Παραπέρα κάποιοι αποαναπτυξιακοί ερευνητές προτείνουν μια ευρύτερη ανάλυση της φύσης και της πορείας της καπιταλιστικής οικονομίας μέσα από τις κατηγορίες και τις έννοιες που αναπτύχθηκαν από την πολιτική οικονομία της "υπερσυσσώρευσης" . Ως καθοριστικό χαρακτηριστικό του προηγμένου καπιταλισμού, είναι η δυναμική της καπιταλιστικής υπερσυσσώρευσης που οι περιβαλλοντικοί ιστορικοί έχουν ονομάσει "Η Μεγάλη Επιτάχυνση "2, η έκρηξη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στα οικοσυστήματα και τους πόρους του πλανήτη από τη δεκαετία του 1950 και η επιτάχυνση της διαδικασίας που προκαλούν αυτές τις επιπτώσεις. Η υλική ανάπτυξη - ως ρυθμός παραγωγής - βρίσκεται στο επίκεντρο της Μεγάλης Επιτάχυνσης - είτε με τη μορφή της εξαγόμενης, χρησιμοποιούμενης και απορριπτόμενης ύλης, είτε των μορφών ζωής, είτε της χρήσης και διασποράς-υποβάθμισης των μορφών της ενέργειας.

 Η πολιτική οικονομία της υπερσυσσώρευσης είναι γόνιμη ως εργαλείο για τον εντοπισμό και την ανάλυση των κινητήριων δυνάμεων αυτής της ανάπτυξης ως ένα σύμπλεγμα κοινωνικών σχέσεων και όχι ως υποκειμενική προδιάθεση των ατόμων. Μπορεί να βοηθήσει το κίνημα της αποανάπτυξης, της αυτονομίας και του ελευθεριακού κοινοτισμού να ξεφύγει από τις ηθικές και πολιτιστικές καταδίκες της σπατάλης, της υπερκατανάλωσης και της υπερεργασίας και να λάβει υπόψη του διαρθρωτικές θεσμοθετημένες κοινωνικοοικονομικές δυνάμεις που παίζουν ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς και δομές και θεσμούς που μπορεί να τους αλλάξει μέσω της πρακτικής του. Η απόδοση του σύγχρονου ή προηγμένου καπιταλισμού ως μεταβολική διαδικασία παρουσιάζεται ως το αποτέλεσμα μιας διαρθρωτικής σύζευξης υπερπαραγωγής και υπερκατανάλωσης με ισχυρούς και βαθύτατους πολιτιστικούς και πολιτικούς συσχετισμούς.

 Αυτή η σύζευξη οργάνωσε την οικονομική διαδικασία των σύγχρονων κοινωνιών στον προηγμένο δυτικό καπιταλιστικό πυρήνα γύρω από το πρόβλημα της απορρόφησης πλεονασμάτων. Η απάντηση στο πρόβλημα αυτό σύμφωνα με τη θεωρία της υπερσυσσώρευσης είναι η "σπατάλη", ως συστημικό προϊόν του προηγμένου καπιταλισμού. Υπάρχουν και επιπτώσεις αυτής της θεωρητικής προοπτικής στο συγκυριακό πρόβλημα της κοινωνικής πρακτικής και του κοινωνικού μετασχηματισμού προς μια κοινωνία μετά την ανάπτυξη, στο πλαίσιο σήμερα του ύστερου νεοφιλελευθερισμού.

Προηγμένος καπιταλισμός, υπερσυσσώρευση και αποανάπτυξη

Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα κριτικά ρεύματα σκέψης όπως η αποανάπτυξη, είναι η επαναθεμελίωση της έννοιας της αξίας.

Όταν ο Μαρξ δηλώνει ότι "η αξία φιλοδοξεί" αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο το καπιταλιστικό σύστημα προσανατολίζει την υποκειμενική δραστηριότητα των μελών της καπιταλιστικής τάξης. Ο προηγμένος καπιταλισμός και το φαινόμενο της υπερσυσσώρευσης εμφανίζεται με μια ριζική αλλαγή στην φύση του καπιταλιστή ως υποκειμένου που "ως αξία φιλοδοξεί να αξιοποιήσει τον εαυτό του". Με λίγα λόγια το κεφάλαιο - στο γύρισμα του 20ού αιώνα - και σήμερα σε ακόμη ευρύτερες μορφές - ενσωματώνεται σε έναν οργανισμό: την επιχειρηματική εταιρεία. Παίρνει τη μορφή μεγάλων και πολύπλοκων οργανισμών που έχουν μια κοινωνικά αντικειμενική - θεσμοθετημένη ύπαρξη ως καπιταλιστικά υποκείμενα, τα οποία είναι υποχρεωμένα να στοχεύουν στην κερδοφορία, ικανά να συναλλάσσονται, να συσσωρεύουν, να απασχολούν και να δανείζονται, γίνονται οι "κάτοχοι των μέσων παραγωγής". Αυτές οι νέες καπιταλιστικές σχέσεις ιδιοκτησίας, όπου η οργάνωση μετατρέπεται σε νομικό πρόσωπο από την υπηρεσία δικαίου, δεν συνεπάγονται την εξαφάνιση μιας τάξης ατόμων που αυτοπροσδιορίζονται μέσω της σχέσης τους με τη συσσώρευση κεφαλαίου, νέες διαμεσολαβήσεις δομούν αυτές τις σχέσεις και η καπιταλιστική ελίτ παρουσιάζεται είτε ως κάτοχος οικονομικού τίτλου "μετοχές" με κάποια χαρακτηριστικά ιδιοκτησίας ή ως υπάλληλος που ελέγχει τον οργανισμό σε καθημερινή βάση ως εκτελεστικό στέλεχος, ή ένα μείγμα και των δύο.

Ούτως ή άλλως, η σχέση με το κεφάλαιο δεν είναι άμεση, διαμεσολαβείται πλέον από τις κοινωνικές δομές - οικονομικές ή διοικητικές - που συνθέτουν την επιχείρηση, και ο οργανισμός είναι ο νέος τόπος συσσώρευσης. Οι εταιρείες αυτές προκύπτουν από μια διαδικασία της συσσώρευσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, που φέρει μαζί της μια επανάσταση στην καπιταλιστική συσσώρευση3, διατηρώντας παράλληλα την εσωτερική λογική της ως "αξία που επιδιώκει την αξιοποίηση". Η ανάδυσή τους έχει πολλές και πολύπλευρες επιπτώσεις.

Το Χαρακτηριστικό αυτής της νέας δυναμικής της συσσώρευσης είναι ότι οι εταιρείες μετατρέπονται σε μονοπωλιακές επιχειρήσεις που διαμορφώνουν τις τιμές, διαχειρίζονται τον ανταγωνισμό, ελέγχουν τις επιπτώσεις των ανατρεπτικών καινοτομιών για να προστατεύουν το πάγιο κεφάλαιό τους και επενδύουν ένα σημαντικό μέρος των κερδών τους για τη διαμόρφωση της ζήτησης των προϊόντων τους.

 Η εταιρική ανάπτυξη δεν είναι πρωτίστως ένα βιοφυσικό ή υλικό φαινόμενο, αν και υλοποιείται ως βιοφυσική απόδοση. Είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο, η ανάπτυξη εκδηλώνεται ως η επέκταση της οργανωτικής δύναμης επί των οικονομικών σχέσεων που διέπουν την ύπαρξη του εταιρικού κεφαλαίου ως διαδικασία συσσώρευσης. Όσο περισσότερο μια δεδομένη εταιρεία αναπτύσσεται, τόσο περισσότερο ελέγχει το περιβάλλον της, συμπεριλαμβανομένων των άλλων επιχειρήσεων που είναι στον ίδιο τομέα δραστηριότητάς της. Όλες οι μεγάλες εταιρείες επιδιώκουν τον ίδιο στόχο, όλες επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση της ικανότητά τους να συγκεντρώνουν και να συσσωρεύουν το κεφάλαιο ως οργανωτική δύναμη πάνω στην οικονομία, η ανάπτυξη γίνεται επιτακτική ανάγκη πιο επιτακτική από την κερδοφορία, η οποία υποβιβάζεται σε μέσο προς επίτευξη ενός σκοπού. Αυτό είναι που η πολιτική οικονομία του 20ού αιώνα αντιλήφθηκε ως "μονοπωλιακή δύναμη" με την ευρεία έννοια που δίνεται στον όρο.

Αυτός ο εταιρικός στόχος της μεγιστοποίησης της ανάπτυξης, την ίδια στιγμή προστατεύει το κεφάλαιο που έχει δεσμευτεί σε παραγωγική και οργανωτική ικανότητα, γεγονός που οδηγεί σε μια κατάσταση υπερσυσσώρευσης. Η υπερσυσσώρευση μπορεί να θεωρητικοποιηθεί με δύο διαφορετικούς τρόπους, και αυτό θα οδηγήσει σε μια ξεχωριστή διάγνωση σχετικά με το πού κατευθύνεται ο προηγμένος καπιταλισμός και ποια η φύση των ορίων που αντιμετωπίζει.

Από τη μία πλευρά η υπερσυσσώρευση μπορεί να κατανοηθεί ως μια κατάσταση όπου υπάρχει πληθώρα αποταμιεύσεων των καπιταλιστών που αντιμετωπίζουν επενδυτικές ευκαιρίες χαμηλής απόδοσης στον παραγωγικό επιχειρηματικό τομέα της οικονομίας και οδηγεί σε εκτροπή της "αξίας που επιδιώκει την αξιοποίηση" προς κερδοσκοπικές μορφές επενδύσεων, χρηματοοικονομικές και τελικά ακίνητη περιουσία, γης ή κτισμένη ιδιοκτησία. Η αξία θα αποτιμηθεί ως-σύμφωνα με τα λόγια του David Harvey- "πλασματικό κεφάλαιο" και τελικά θα καταστραφεί στον απόηχο μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, ως διαδικασίας στον οικονομικό κύκλο του προηγμένου καπιταλισμού. Αν και σημαντικό αυτό παραμένει ένα επιφανειακό φαινόμενο μακροπρόθεσμα.

Μια άλλη προσέγγιση είναι να κατανοήσουμε την υπερσυσσώρευση ως διαρθρωτικό χαρακτηριστικό που είναι εγγενές στις κυριαρχούμενες από τις εταιρείες καπιταλιστικές οικονομίες. Η υπερσυσσώρευση είναι μια "λανθάνουσα μορφή κρίσης", πέρα από τις επεισοδιακές περιόδους βίαιης υποτίμησης του κεφαλαίου που σημάδεψαν την πορεία του προηγμένου καπιταλισμού. Η προσοχή μας επικεντρώνεται σε μια πιο μακροχρόνια παγκόσμια τάση: πώς οι εταιρείες πρέπει να βρίσκουν συνεχώς τρόπους να απορροφούν παραγωγικά το οικονομικό πλεόνασμα που παράγουν. Στην πραγματικότητα η"τάση αύξησης του πλεονάσματος" θεωρείται ως ξεχωριστός "νόμος" ή εγγενής ιδιότητα του προηγμένου καπιταλισμού, και η πηγή της υπερσυσσώρευσης. Το πλεόνασμα τείνει να αυξάνεται για διάφορους λόγους: επειδή σε μικροοικονομικό επίπεδο κάθε εταιρεία αναζητά ολοένα και μεγαλύτερη παραγωγικότητα, αλλά σε μακροοικονομικό επίπεδο αυτά τα παραγωγικά κέρδη δεν μετατρέπονται σε λιγότερο χρόνο εργασίας, η εργασία μεταφέρεται από την άμεσα παραγωγική διαδικασία στις οργανωτικές λειτουργίες μέσω του φαινομένου της αλληλεπίδρασης, χωρίς να μειώνεται.

Δεδομένου ότι η μείωση των τιμών είναι το εξαιρετικό αποτέλεσμα της μείωσης του κόστους, η αυξημένη παραγωγικότητα, είτε καταγράφεται στους μισθούς των εργαζομένων -και συνεπάγεται διευρυμένη κατανάλωση- και ενσωματώνεται στην επιχείρηση, είτε ως γενικά έξοδα με τη μορφή εισοδήματος της ανώτατης διοίκησης και των στελεχών ή ως παρακρατηθέντα κέρδη που πρέπει να επενδυθούν, είτε ως πάγιο ή άυλο κεφάλαιο. Όλα αυτά τα κανάλια συνεπάγονται διευρυμένη παραγωγή. Ο στόχος της εταιρείας είναι ένας μεγιστοποιημένος ρυθμός ανάπτυξης, οι επενδύσεις θα χρηματοδοτηθούν επίσης, επιπλέον των παρακρατηθέντων κερδών, από τραπεζικές πιστώσεις και άλλες μορφές χρηματοδότησης, το πλεόνασμα θα αυξηθεί έτσι μέσω της ανάπτυξης αυτών των οικονομικών σχέσεων.

Τα πλεονάσματα του προηγμένου καπιταλισμού μπορούν να παραχθούν και να απορροφηθούν με δύο τρόπους:

1. Μέσω της ύπαρξης πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας που υπερβαίνει πάντα την υπάρχουσα ζήτηση και θα οδηγήσει είτε σε υπερπαραγωγή και τη συμπερίληψη της απορριπτόμενης παραγωγής και των απορριμάτων ως κόστους παραγωγής - όπως είναι ο κανόνας στη βιομηχανία ενδυμάτων και τροφίμων, ή θα οδηγήσει σε στρατηγική υποαξιοποίηση του παραγωγικού δυναμικού, όπως είναι ο κανόνας στις εξορυκτικές βιομηχανίες

2. Προγραμματισμένη απορρόφηση του πλεονάσματος σε εταιρικό επίπεδο, μέσω της βραχύβιας κατανάλωσης και της απόρριψής του ως απόβλητα, σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο. Έπρεπε να απορροφηθούν τα νέα εμπορεύματα, και αυτό σήμαινε περαιτέρω - αν η μείωση των τιμών δεν ήταν επιλογή - ότι το εισόδημα από την εργασία έπρεπε να αυξηθεί. Η κατανάλωση με βάση τα απόβλητα συνεπάγεται εξαρχής μια αλλαγή στον κοινωνικοοικονομικό τρόπο ύπαρξης της μισθωτής εργασίας. Οι εργαζόμενοι στην παραγωγή, πρέπει να κοινωνικοποιηθούν ως "καταναλωτές ", και το εισόδημά τους με τη μορφή μισθών, από κόστος που πρέπει να ελεγχθεί, γίνεται κύρια πηγή αγοραστικής δύναμης που απαιτείται για να επικυρώνουν την "ποσοτική αύξηση" της παραγωγικής ικανότητας. Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε τη βαθιά μεταμόρφωση που επέφερε αυτό στη μισθωτή πλειοψηφία και τον αντίκτυπό της στους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς των δυτικών εργαζόμενων τάξεων. Η ανάπτυξη συνοδεύτηκε στον αναπτυγμένο κόσμο από έναν υπερκαταναλωτικό τρόπος ζωής!

Η Μεγάλη Επιτάχυνση ως αναγκαία για την παραγωγή ευμάρειας και υλικών ανέσεων ενσωματωμένων στο δυτικό πρότυπο κατανάλωσης, είχε και οικολογικές επιπτώσεις, όχι μόνο όσον αφορά τις περιορισμένες δυνατότητες του πλανήτη να απορροφήσει όλα αυτά τα απόβλητα-είτε με τη μορφή υλικών απορριμάτων, είτε με τη μορφή εκπομπών αερίων στην ατμόσφαιρα. Η απορρόφηση του πλεονάσματος στηρίχθηκε σε ένα αντιοικολογικό πρότυπο που αποτελεί τη "σκοτεινή πλευρά" της δυναμικής της συσσώρευσης. Ο ρυθμός καύσης επιταχύνεται περαιτέρω, παράλληλα με τη χρήση των ορυκτών καυσίμων που απαιτούνται για την τροφοδοσία της σύγχρονης κοινωνίας, καθώς παράγονται καπιταλιστικές αξίες χρήσης. Αυτοκίνητα-3και 4 για κάθε π.χ. ευρωπαϊκό νοικοκυριό- οικιακές συσκευές, ηλεκτρικά εργαλεία -τόσο γελοία όσο ο φυσητήρας φύλλων για τη συλλογή τους από τους δρόμους των πόλεων- και στη συνέχεια ηλεκτρονικές συσκευές επικοινωνίας που σταδιακά γοητεύουν και επαναπροσδιορίζουν τον υλικό κόσμο των αντικειμένων της καθημερινής ζωής όλο το 24ωρο, επιταχύνοντας τα ενεργειακά απόβλητα, τα υλικά απόβλητα και τα απόβλητα οικοσυστημάτων τα οποία είναι όλα ενσωματωμένα στον τρόπο ζωής των σύγχρονων κοινωνιών.

Αυτή είναι η πιο σκοτεινή πλευρά της νεωτερικής και μετανεωτερικής ευημερίας. Και φυσικά, σύμφωνα με την αρχή της αλληλοδιείσδυσης, η παραγωγή αυτών των νέων υπεραπορροφητικών καπιταλιστικών αξιών χρήσης είναι μια σύνθετη και εντατική διαδικασία η οποία απορροφά από μόνη της ένα σημαντικό ποσό εργασίας καθώς και ενέργειας, είτε πρόκειται για σχεδιασμό υλικών, για μηχανική νέων υλικών ή έρευνα στον τομέα του μάρκετινγκ, της επωνυμίας και της επικοινωνιακής στρατηγικής.

Στον αναπτυγμένο καπιταλιστικό πυρήνα, η ευημερία είναι συνώνυμο της καινοτομίας, των υψηλών ποσοστών αποβλήτων και της βραχύβιας χρήσης-αντικατάστασης αντικειμένων, καθώς και της έντονης χρήσης ενέργειας. Η κλασική περιβαλλοντική έννοια της υπερκατανάλωσης υπό αυτό το πρίσμα σημαίνει κάτι καινούργιο, δεν είναι ηθικό φαινόμενο, σημαίνει και καθορισμένη κατανάλωση αξιών χρήσης που έχουν σημαντική και προγραμματισμένη διάσταση αποβλήτων. Αυτό το μοτίβο της υπερκατανάλωσης επικυρώνει μια δυναμική υπερπαραγωγής - η οποία παρεμπιπτόντως συνεπάγεται την ύπαρξη ανάγκης για υπερβολική εργασία.

Από τη σκοπιά της αποανάπτυξης, η παραπάνω ανάλυση για τον προηγμένο καπιταλισμό έχει 2 σημαντικές πολιτικές και ιστορικές επιπτώσεις.

1.       Μπορούμε να μετακινήσουμε την κριτική της υπερκατανάλωσης από το έδαφος της ηθικής και της ψυχολογίας, σε εκείνο των δομικών αιτιών που εξαρτώνται από τις αντικειμενικές κοινωνικές σχέσεις, καθώς επίσης και από την απλοϊκή καταδίκη της ποσοτικής συσσώρευσης "περισσότερων πραγμάτων", στη φύση -κοινωνικά και βιοφυσικά - του υλικού που συσσωρεύεται.

2.       Μπορούμε με ασφάλεια να προβλέψουμε πώς οι μονοπωλιακές και πλέον παγκόσμιες εταιρείες θα προσπαθήσουν να προσαρμοστούν σε κάθε μορφή

της οικολογικής επιταγής που θα μπορούσε να περιορίσει τις δραστηριότητές τους, θα το κάνουν μέσω νέων εκτατικών και εντατικών μορφών "υπερσυσσώρευσης",

όπου εκτεταμένη συσσώρευση: οικειοποίηση, αγορά και πώληση υφιστάμενων μορφών ζωής, οικοσυστημάτων, άνθρακα ή γης,

και εντατική συσσώρευση που θα "διατηρήσει" με επιφανειακό τρόπο μια περαιτέρω επιτάχυνση της βιοφυσικής απόδοσης, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει περισσότερη ανακύκλωση, πιο εντατική χρήση των βιομηχανοποιημένων βιοϋλικών,  πειρασμός της γεωμηχανικής για να διατηρηθεί ένας αυξανόμενος ρυθμός καύσης, περισσότερη υψηλή τεχνολογία, κ. λπ

Συμπερασματικά : Η τρέχουσα συγκυρία, αποτελεί ένα πραγματικό πολιτικό αίνιγμα για την αποανάπτυξη ως κοινωνικό κίνημα. Τι συμβαίνει όταν σε παγκόσμιο επίπεδο, οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις μετατοπίζονται από μια υψηλή ανάπτυξη σε έναν στόχο υψηλού κέρδους; Υψηλό κέρδος με τη συγκεκριμένη έννοια ότι επιθυμούν να δημιουργήσουν σταθερό κέρδος, προβλέψιμα και σχετικά υψηλά κέρδη για την ικανοποίηση ενός οικονομικού κανόνα απόδοσης που συνεπάγεται υψηλά μερίσματα και μια σημαντική μεταφορά κερδών σε χρηματοοικονομικούς επενδυτές μέσω της επαναγοράς μετοχών. Όταν επιπλέον αυτοί οι ίδιοι χρηματοοικονομικοί επενδυτές (οι οποίοι μπορεί να είναι τόσο διαφορετικοί όσο οι ιδιοκτήτες κορυφαίων περιουσιακών στοιχείων, οι διαχειριστές συνταξιοδοτικών ταμείων, επενδυτικές τράπεζες και τα στελέχη βιομηχανικών επιχειρήσεων με δικαιώματα προαίρεσης αγοράς μετοχών) επιβάλλουν στις ίδιες αυτές εταιρείες μια σύμβαση διαχείρισης ρευστότητας που αποτιμά τις υψηλές εταιρικές αποταμιεύσεις που διατηρούνται ως μετρητά, ώστε να είναι σε θέση να διατηρούν σταθερά τα ποσοστά μερισμάτων και επαναγοράς μετοχών σε περίπτωση οικονομικής κρίσης ή ύφεσης ή πίεσης στα κέρδη;

Για να αυξηθούν τα κέρδη πέρα από τον ρυθμό ανάπτυξης της πραγματικής οικονομίας-πράγμα που παρατηρείται σήμερα με τους μεγάλους ρυθμούς αύξησης των δεικτών στα χρηματιστήρια και της στασιμότητας των δεικτών της παραγωγικής οικονομίας- θα πρέπει να υπάρξει έστω κάποια ανάπτυξη, θα πρέπει το κόστος να συμπιεστεί, γεγονός όμως που τελικά θα επηρεάσει τα μισθολογικά ποσοστά, τα οποία θα πρέπει να αυξηθούν με βραδύτερο ρυθμό από την παραγωγικότητα, πράγμα όμως που θα εξασθενήσει και τη τελική ζήτηση. Μείωση αγοραστικής δύναμης-λόγω και του παρατηρούμενου στασιμοπληθωρισμού, αλλά και της αύξησης των τιμών των προϊόντων και της ενέργειας-σημαίνει μείωση και της ζήτησης για κατανάλωση. Ένα αξεπέραστο δομικό πρόβλημα του καπιταλισμού της ανάπτυξης.

 Σε αυτό το πλαίσιο μπορούμε να περιμένουμε μια μερική μετατόπιση στον περιορισμό της απορρόφησης του πλεονάσματος από τη μάζα των μισθωτών προς τη μικρότερη ελίτ των οικονομικών συσσωρευτών. Αντιλαμβανόμαστε ότι αυτό το μείγμα οικονομικών προσδιορισμών είναι χαρακτηριστικό του ύστερου νεοφιλελευθερισμού, που προάγει μια οικονομία με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και έχει ενσωματωμένη την τάση για στασιμότητα στις πολιτιστικές και πολιτικές δομές του προηγμένου καπιταλισμού.

Αυτό θα μεταμορφώσει την τάξη των μισθωτών σε πολιτικό παράγοντα "ζήτησης ανάπτυξης". Οι πολιτικοί και κοινωνικοί θεσμοί των μισθωτών ως οργανωμένη τάξη - συνδικάτα και προοδευτικά πολιτικά κινήματα- θα δουν αυτή τη φορά σαν λύση του κοινωνικού ζητήματος την επιστροφή σε μια φετιχοποιημένη καπιταλιστική χρυσή εποχή ανάπτυξης.

Μια πολύ κακή πολιτική συγκυρία για την αποανάπτυξη ως κοινωνικό σχέδιο, εκτός αν μπορέσει να πείσει αναπτύσσοντας ένα ελκυστικό μετακαπιταλιστικό όραμα για την οικονομία και τη σύγχρονη κοινωνία. Όσο ο καπιταλισμός παραμένει ο ορίζοντας στον οποίο οραματίζεται και η αποανάπτυξη για το μέλλον της ανθρωπότητας, η καλή "χωρίς αποκλεισμούς" ανάπτυξη θα είναι το φετίχ πίσω από το οποίο οι δυνάμεις του νεοφιλελευθερισμού θα συνεχίσουν να καθοδηγούν την ιστορία του πλανήτη και των ανθρώπων του.

 

1. Giacomo D'Alisa, Federico Demaria, Giorgos Kallis, (eds), Degrowth, a Vocabulary for a New Era, New York, Routledge, 2014 . Στα ελληνικά έχει εκδοθεί ως «Το λεξιλόγιο της αποανάπτυξης», εκδόσεις των συναδέλφων,

2. Steffen, W. , Broadgate, W. , Deutsch, L. , Gaffney, O. , & Ludwig, C. (2015). Η πορεία του Ανθρωπόκαινου: Η Μεγάλη επιτάχυνση. The Anthropocene Review, 2(1), 81-98. doi:10. 1177/2053019614564785 Για μια εκτενή ανασκόπηση και μια πρωτότυπη κριτική θεωρία βασισμένη στις προϋποθέσεις της Μεγάλης Επιτάχυνσης, βλ. Ian Angus, Facing the Anthropocene: Fossil Capitalism and the Crisis of the Earth System, Monthly Review Press, 2016.

3. Όταν εξέτασε ο Μαρξ το ζήτημα στο βιβλίο του για το Κεφάλαιο, κατέληξε σε ένα ριζικά διαφορετικό αποτέλεσμα προβλέποντας ότι είναι ένα στάδιο στο δρόμο προς το σοσιαλισμό.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η «Συνδημία», ο παγκόσμιος καπιταλισμός και η ευκαιρία για κοινωνίες Αποανάπτυξης!
 Συνδημία αντί Πανδημία Μέχρι τώρα, οι επιστήμονες είχαν χρησιμοποιήσει τον όρο Παγκόσμια Συνδημία (Global Syndemic), για να...
Η «Συνδημία», ο παγκόσμιος καπιταλισμός και η ευκαιρία για κοινωνίες Αποανάπτυξης!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια μετάβαση πέρα ​​από την ανάπτυξη είναι μια μετάβαση πέρα ​​από Καπιταλισμό
Η αποανάπτυξη, ακόμη και με τη στενή έννοια της μείωσης της κλίμακας της υλικής οικονομίας, είναι απίθανο να είναι συμβατή με τον καπιταλισμό.
Μια μετάβαση πέρα ​​από την ανάπτυξη είναι μια μετάβαση πέρα ​​από Καπιταλισμό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για έναν πολιτισμό «μετά την ανάπτυξη»
Το «buen vivir»(καλή ζωή) των ιθαγενικών κοινοτήτων της λατινικής Αμερικής, καθώς και των «καρακόλ» των Ζαπατίστας και του συστήματος συμβουλίων των Κούρδων της Ροζάβα είναι παραδείγματα.
Για έναν πολιτισμό «μετά την ανάπτυξη»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αποανάπτυξη ως ερμηνευτικό πλαίσιο για την δράση των «από κάτω»
Η αποανάπτυξη ως ερμηνευτικό πλαίσιο παρέχει μια ολοκληρωμένη διάγνωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η κοινωνία και τη συνδέει με τη δυνατότητα δράσης πολλαπλών φορέων.
Η αποανάπτυξη ως ερμηνευτικό πλαίσιο για την δράση των «από κάτω»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Τοπικοποίηση και η έννοια της ανθεκτικότητας
Η «βιώσιμη ανάπτυξη» -μια έννοια αντιφατική καθεαυτήν στις σημερινές συνθήκες κατάρρευσης των οικοσυστημάτων και της κλιματικής αλλαγής-έχει κάποια ουσία μόνο αν συνδεθεί με την έννοια της ανθεκτικότητας.
Η Τοπικοποίηση και η έννοια της ανθεκτικότητας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κυρίαρχος ανθρωπολογικός τύπος και η σημερινή συστημική κρίση!
Η εκπαίδευση και η διαμόρφωση των ανθρώπων από τις ίδιες τις καταναλωτικές κοινωνίες, έχει σαν βάση τη θρησκευτική σχεδόν πεποίθηση της διαρκούς μεγέθυνσης και αυτό αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο, που έχουμε...
Ο κυρίαρχος ανθρωπολογικός τύπος και η σημερινή συστημική κρίση!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας