• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.4°C / 19.0°C
    2 BF
    50%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.3°C / 17.0°C
    0 BF
    59%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.0°C / 19.9°C
    0 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.5°C / 15.9°C
    2 BF
    43%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    54%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 12.1°C / 15.0°C
    2 BF
    58%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.5°C
    2 BF
    50%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.5°C / 13.5°C
    2 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.2°C / 19.8°C
    4 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 16.8°C / 18.9°C
    4 BF
    59%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.8°C / 20.5°C
    6 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.1°C / 15.1°C
    4 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.5°C / 20.5°C
    2 BF
    65%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 13.4°C
    0 BF
    82%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    15°C 11.5°C / 15.1°C
    1 BF
    72%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 22.1°C
    3 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.8°C / 18.8°C
    3 BF
    53%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.1°C / 16.1°C
    2 BF
    45%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 12.7°C / 15.5°C
    2 BF
    59%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    0 BF
    65%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Γεωπολιτική και Δημοκρατία

  • A-
  • A+

Η γεωπολιτική είναι μια μέθοδος μελέτης που εστιάζει στη σημασία του γεωγραφικού παράγοντα, ορισμένων φυσικών πόρων ή πολιτικών γεγονότων και στον αντίκτυπο που παράγουν στις εξωτερικές σχέσεις μιας χώρας. Μπορεί να συμβάλλει στον τομέα ανάπτυξης των κοινωνιών και των οικονομικών τους συστημάτων με εργαλεία στρατηγικής ανάλυσης που βοηθούν στη λήψη αποφάσεων για κοινωνικά και οικολογικά ζητήματα, τον τομέα των διεθνών σχέσεων και της μακροοικονομίας. Με την αξιοποίηση της γεωπολιτικής επιδιώκεται συχνά η δημιουργία ή η ενίσχυση μιας ιστορικής εθνικής συνείδησης και η πρόβλεψη καταστάσεων που μπορεί να επηρεάσουν το διεθνές περιβάλλον αλλά συχνά να ανατρέψουν και διεθνείς συνθήκες.

Μετά από μια περίοδο ενοχοποίησης, λόγω της σύνδεσής της με τη ναζιστική θεωρία του «ζωτικού χώρου» (Lebensraum), το ενδιαφέρον για τον «χωρικό ντετερμινισμό» αναζωπυρώνεται σήμερα κυρίως εκεί που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν όχημα για αναθεωρητικές πολιτικές και στρατηγικά προγράμματα επεκτατισμού και ισχύος, απαξιώνοντας συστήματα διεθνούς δικαίου και λοιδορώντας τους λάτρεις μιας απατηλής διεθνούς νομιμότητας.

Η γεωπολιτική, κυρίως όταν εργαλειοποιείται ως προσχηματική επιστημονική επικάλυψη για έναν αχαλίνωτο ιδεολογικό υπερεθνικισμό που συνοδεύεται από επεκτατισμούς και στρατιωτικές εισβολές, επιχειρεί να υποβάλει την ίδια την πολιτική επιστήμη στους γεωστρατηγικούς φιλόδοξους στόχους της. Περιθωριοποιεί, χειραγωγεί ή και ακυρώνει στην ουσία ακόμη και ολόκληρες επιστήμες που ασχολούνται με ζητήματα εσωτερικής δημοκρατίας, ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων, ενώ περιφρονεί και απαξιώνει οποιεσδήποτε δεσμεύσεις μπορεί να απορρέουν από την ισχύ κανόνων κράτους δικαίου. Αντιπαρατίθεται η δυναμική και ανατρεπτική γεωπολιτική στη στατικότητα των συμβατικών επιστημών, που λησμονούν τάχα τη διάσταση του χώρου.

Οι «ειδικές στρατιωτικές επιχειρήσεις» της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι «γαλάζιες πατρίδες» της Τουρκίας επικαλούνται στην ουσία μια μορφή προφάσεων που εκτυλίσσονται στη σφαίρα μιας υπονομευτικής των διεθνών κανόνων εθνικής αυτοσυνειδησίας και μιας ανυπόστατης αντίληψης περί δικαίου που εδράζεται στη γεωγραφία και στους ασφυκτικούς περιορισμούς που υποτίθεται έχει επιβάλει στα κράτη αυτά η διεθνής νομιμότητα. Το παράλογο των διεκδικήσεων με την επίκληση του δικαίου στην απόλαυση εδαφικής «ευρυχωρίας» μετουσιώνεται σε εθνικό αφήγημα και το δίκαιο της ισχύος σε δόγμα.

Δεν θα πρέπει να εντυπωσιάζει τον δημοκρατικά σκεπτόμενο κόσμο ότι οι αναθεωρητικές επιδιώξεις αυταρχικών κρατών δεν αξιώνουν απλώς νομιμοποίηση από τους πολίτες τους, αλλά σχεδόν επιβάλλουν τη συστράτευση σε κατασκευές εθνικο-ιδεολογικών οραμάτων απέναντι σε επινοημένες απειλές για το έθνος, αλλά και σε αντιδράσεις ενάντια στην κατάφορη παραβίαση ελευθεριών και δικαιωμάτων.

Μη μας εκπλήσσει άλλωστε ότι πλήθος πρυτανικών αρχών σε πανεπιστήμια της Ρωσίας ετάχθησαν υπέρ του Πούτιν και της εισβολής στην Ουκρανία καταστρατηγώντας οποιαδήποτε αυτοτέλεια και ακαδημαϊκή ελευθερία. Αλλωστε ο… δικαιωματισμός είναι το σύμπτωμα της ασθενούς δημοκρατίας, του χαμηλού εθνικού φρονήματος, ενώ η προδοσία δεν εντοπίζεται σε πράξεις που απαξιώνουν το δημοκρατικό πολίτευμα αλλά στην απάρνηση του εθνικού μεγαλοϊδεατισμού και των πράξεων υλοποίησής του, όπως φυσικά οι ίδιοι οι θιασώτες του τον ερμηνεύουν.

Η Ευρώπη, από τη μεριά της, πέρα από άλλες αδυναμίες ή ανολοκλήρωτους στόχους, είχε θέσει συστήματα σταθερότητας, συνεργασίας και αλληλεγγύης καθώς και άλλες δημοκρατικές και κοινωνικές αξίες ως προτεραιότητα στον εδαφικό της χώρο με προοπτική τη διεύρυνση και την εμβάθυνση. Με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την αποτυχία μιας προληπτικής διπλωματίας το μεταπολεμικό ειρηνευτικό της σχέδιο απειλείται σοβαρά και η στροφή προς ένα νέο δόγμα ασφάλειας έχει προαναγγελθεί μεγαλοπρεπώς. Ανεξάρτητα από την έκβαση του πολέμου, το πλήγμα στην αίσθηση της ελευθερίας, στην ανεμπόδιστη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών και στην περαιτέρω συμπίεση των εργασιακών σχέσεων είναι ταυτόχρονα ένα πλήγμα για τη δημοκρατία. Και αυτό είναι που παράλληλα επιδιώκουν αυταρχικές και ολιγαρχικές μορφές διακυβέρνησης.

Η δημοκρατία να ταυτίζεται κάπως με συστήματα… παροχής υπηρεσιών που όταν υποτίθεται δεν υπηρετούν τη μεγαλο-ιδεολογική κατασκευή κάποιου εθνικού αφηγήματος να μη διστάζουμε να απαλλαγούμε από αυτήν. Εύκολα πράγματα, διότι εθνικό δεν είναι πλέον το αληθές, αλλά αυτό που συμπορεύεται των εθνικών ψευδαισθήσεων και των γεωπολιτικών οραμάτων του αναθεωρητισμού. Μια διαπίστωση που επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα της συμμόρφωσης με τους νόμιμους κανόνες και τις διαδικασίες δεν υπήρξε ποτέ αδιαμφισβήτητο στη διεθνή πολιτική.

Ωστόσο, η Ευρώπη εξελίσσεται ιστορικά και παρακάμπτει προβλήματα μέσα από τις κρίσεις που γνωρίζει. Ισως η κρίση αυτή να αποτελέσει και την ενίσχυση της αυτοεικόνας της ως πολιτικής κοινότητας με κοινή μοίρα αλλά και του αισθήματος της κοινωνικής αλληλεγγύης και συνοχής. Σε κάθε περίπτωση, η επιστροφή της γεωπολιτικής στην Ευρώπη και η αναγκαιότητα δημιουργίας ενός νέου δόγματος ασφάλειας δεν θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε βάρος της κατάκτησης και υπερίσχυσης των δημοκρατικών αξιών και της συνταγματικής και κοινωνικής τους καταξίωσης. Οι σύγχρονες δημοκρατίες δεν θα πρέπει να συμπαρασυρθούν και να χρησιμοποιούν άκριτα τη γεωπολιτική θυσιάζοντας τα δημοκρατικά ιδεώδη που έχουν κατακτήσει και αποτελούν τελικά τα όπλα για τη δική τους γεωπολιτική υπεροχή και τη διασφάλιση διεθνοπολιτικής σταθερότητας.

*καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κείμενο Ευρωπαίων διανοουμένων για ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο
Το Δημοκρατικό και Προοδευτικό Μέτωπο θα αγωνιστεί για να μπει τέλος στη νεοφιλελεύθερη λιτότητα, να μειωθούν οι ανισότητες, να καταστεί μόνιμη η πρόσφατη αύξηση των δαπανών για τις υπηρεσίες υγείας.
Κείμενο Ευρωπαίων διανοουμένων για ένα νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι νέες δικτατορίες της Ευρώπης
Να το πάλι το δημοκρατικό σας έλλειμμα. Πριν από δύο εβδομάδες το θυμήθηκα, με άλλη αφορμή, τώρα σηκώνει ξανά το κακομούτσουνο κεφάλι του: Ο Ορμπαν λειαίνει το έδαφος για το απολυταρχικό του καθεστώς και...
Οι νέες δικτατορίες της Ευρώπης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πραγματικότητα, άλλη απ’ ό,τι μας δείχνουν
Η δημοκρατία είχε σημαντική επίδραση στην ανάπτυξη – στον βαθμό που στηρίζει καλύτερα αναγκαίες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Αλλά η βαθιά συσχέτιση εκδημοκρατισμού και οικονομικής ανάπτυξης...
Η πραγματικότητα, άλλη απ’ ό,τι μας δείχνουν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η παγκόσμια πολιτική κοινωνία σε μετάβαση
Το έτος 2019 καταγράφεται ως ιστορικό ορόσημο στην παγκόσμια πολιτική κοινωνία. Συμπληρώνονται 30 χρόνια από την «πτώση του Τείχους» (1989) και 100 χρόνια από την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας της Γερμανίας...
Η παγκόσμια πολιτική κοινωνία σε μετάβαση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περασμένα αλλά ποτέ ξεχασμένα
Συχνά ακούμε μεγαλοστομίες από τη Δύση ( = Ευρώπη και ΗΠΑ) για την εξαγωγή της δημοκρατίας γενικά, λες και είναι απλά ένα εξαγώγιμο είδος, όπως λ.χ. τα ποδήλατα και οι μπανάνες. Η Δύση πάντοτε χαρακτηριζόταν...
Περασμένα αλλά ποτέ ξεχασμένα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία στην Ευρώπη
Για την κοινή γνώμη η αντιπροσωπευτική δημοκρατία συνδέεται με τα κόμματα, με τη διεξαγωγή εκλογών και με τον σχηματισμό κυβέρνησης, δηλαδή ενός οργάνου το οποίο αναλαμβάνει να ασκεί την πολιτική εξουσία εντός...
Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία στην Ευρώπη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας