• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 14.2°C / 19.5°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.2°C / 18.5°C
    3 BF
    47%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.0°C / 20.5°C
    0 BF
    55%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    14°C 9.9°C / 14.4°C
    1 BF
    63%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 11.9°C / 14.1°C
    2 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.7°C / 15.1°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 10.4°C
    3 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 16.8°C
    2 BF
    58%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 20.8°C
    3 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 16.8°C
    4 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.8°C / 20.4°C
    5 BF
    52%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    3 BF
    44%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.5°C / 20.5°C
    2 BF
    71%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    16°C 15.9°C / 16.8°C
    0 BF
    48%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.2°C / 19.4°C
    1 BF
    53%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.6°C / 21.8°C
    4 BF
    44%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 19.0°C
    0 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.7°C
    2 BF
    50%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 17.7°C
    2 BF
    47%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    1 BF
    62%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποιον τύπο πολιτικής αντιπαράθεσης έχει ανάγκη η δημοκρατία μας;

  • A-
  • A+

Η πρόσφατη συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής με θέμα το νομοσχέδιο για την Ανώτατη Εκπαίδευση επανέφερε στο προσκήνιο μια χρόνια δομική παθογένεια της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας μας. Και αυτή η παθογένεια δεν είναι άλλη από την αδυναμία όλων όσοι εμπλέκονται στην κοινοβουλευτική δημοκρατία να αυτοαναγνωρίζονται ως ομιλητές οι οποίοι διεξάγουν μεταξύ τους συζητήσεις που ονομάζονται «πολιτική αντιπαράθεση».

Η ομιλιακή συνθήκη, «πολιτική αντιπαράθεση» στην κοινοβουλευτική διαδικασία, θέτει ως προϋπόθεση για τη διεξαγωγή της συζήτησης την ορθολογικότητα. Αυτό σημαίνει ότι ο ομιλητής (είτε πρόκειται για άτομο, όπως π.χ. είναι ο βουλευτής, είτε πρόκειται για συλλογικό υποκείμενο, όπως π.χ. είναι τα κόμματα) σκέπτεται, αποφασίζει και πράττει για ζητήματα που αναφέρονται στο «κοινό καλό» της κοινωνίας. Αυτό το «κοινό καλό» στις σύγχρονες δημοκρατίες δεν είναι εξ ορισμού δεδομένο, αλλά προκύπτει ως αποτέλεσμα ενδελεχών ορθολογικών διαβουλεύσεων. Με τη δομή και τη λειτουργία της δημοκρατίας, η διαβούλευση ως ορθολογική συνθήκη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη. Συμπερασματικά, όλα αυτά σημαίνουν ότι η πολιτική συνθήκη της δημοκρατίας, η ορθολογική διαβούλευση ως ομιλιακή συνθήκη και η λήψη των πολιτικών αποφάσεων ως αποτέλεσμα των σχετικών συζητήσεων, συγκροτούν μια ενότητα, μια πραγματολογική ολότητα, η οποία κατακερματίζεται και τελικά απαξιώνεται όταν η δομή και η λειτουργία της δημοκρατίας δεν θεμελιώνονται στην αρχή της ορθολογικότητας.

Ολα όσα ανέφερα μέχρι τώρα γίνονται δεκτά στην πολιτική θεωρία και συνιστούν το μέτρο με το οποίο μετριέται ο δημοκρατικός χαρακτήρας μιας πολιτικής κοινωνίας. Στη δική μας κοινοβουλευτική δημοκρατία, η παραβίαση της αρχής της ορθολογικότητας έχει μετατραπεί σε πολιτικό κανόνα. Αυτό συνέβη και κατά την πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή κατά την ψήφιση του νομοσχεδίου για την Ανώτατη Εκπαίδευση. Δεν θα αναφερθώ στα πραγματικά γεγονότα, τα οποία είναι σε όλους μας γνωστά. Θα τονίσω μόνο τρεις πτυχές (όψεις) της ομιλιακής παθογένειας του πολιτικού πολιτισμού μας. Αυτές οι τρεις όψεις του πολιτικού ανορθολογισμού, ο οποίος και υπονομεύει και απειλεί τη δημοκρατική οργάνωση της κοινωνίας μας, είναι οι εξής: η απαξίωση της πολιτικής επιχειρηματολογίας, το μίσος για τη δημοκρατία (Ζακ Ρανσιέρ) και η «φτώχεια» της πολιτικής.

Ας εξετάσουμε με τη σειρά αυτά τα τρία προβλήματα που δημιουργούνται εξαιτίας ακριβώς της αδυναμίας των πολιτικών ομιλητών να αυτο-προσδιοριστούν ως τέτοιοι. Οσον αφορά την πολιτική επιχειρηματολογία: ενώ σύμφωνα με τον ισχύοντα πολιτικό κανόνα η πολιτική αντιπαράθεση δομείται και λειτουργεί με άξονα τα επιχειρήματα που διατυπώνονται στον πολιτικό ανταγωνισμό, για να καταλήξουμε σε μια κοινώς αποδεκτή (βάσει της αρχής της πλειοψηφίας) πολιτική απόφαση, η «ελληνική περίπτωση» σ’ αυτόν τον τομέα κουβαλάει επιχειρηματολογικά φορτία παρωχημένων ιδεολογικών συγκρούσεων. Και το χειρότερο απ’ όλα, τα ad hominem επιχειρήματα πλεονάζουν. Δεν εκδηλώνεται το παραμικρό ενδιαφέρον για τη διαμόρφωση του πολιτικού σχεδίου που θα οδηγήσει στο επιδιωκόμενο «κοινό καλό», αλλά η εξόντωση του αντιπάλου είναι ο πρώτιστος στόχος. Με τέτοιου τύπου, όμως, πολιτική επιχειρηματολογία στρεφόμαστε τελικά κατά της ίδιας της δημοκρατίας.

Και το επόμενο βήμα (εκδήλωση του πολιτιστικού ανορθολογισμού μας) είναι αυτό που ο Ζακ Ρανσιέρ (επιφανής Γάλλος φιλόσοφος της εποχής μας) ονομάζει «μίσος για τη δημοκρατία». Εχουμε να κάνουμε με μια πολιτική στάση η οποία ως ανορθολογική και προ-πολιτική κατάσταση επισκιάζει τα πάντα στη δημοκρατία μας. Ο ίδιος ο ομιλητής (εδώ ο αναγνώστης μπορεί να σκεφτεί για λογαριασμό του όποιον βουλευτή ή όποιο κόμμα θέλει) δεν ενδιαφέρεται για την αναζήτηση του «κοινού καλού», αλλά αντιθέτως, χωρίς ο ίδιος να το συνειδητοποιεί, στρέφεται κατά της δημοκρατίας. Τρέφεται ο ίδιος από ένα «μίσος για τη δημοκρατία». Ενώ συμμετέχει στις διαβουλεύσεις ο ίδιος, αυτοπροσδιορίζεται ως «εχθρός» της δημοκρατίας. Καταλαβαίνουμε όλοι τώρα ποιοι είναι οι εσωτερικοί κίνδυνοι για τη σύγχρονη δημοκρατία.

Η επίθεση του πολιτικού ανορθολογισμού στην «ελληνική περίπτωση» προχωράει ένα βήμα παραπέρα. Ο επόμενος στόχος είναι η πτώχευση της πολιτικής. Εάν η πολιτική αντιπαράθεση μετατραπεί σε σύγκρουση εξόντωσης του πολιτικού και ιδεολογικού αντιπάλου, τότε όλοι καταλαβαίνουμε ότι βρισκόμαστε στον «βαθμό μηδέν» της πολιτικής.

Σκιαγράφησα τη δομική παθογένεια, η οποία χαρακτηρίζει τη δημοκρατία μας στον τομέα της πολιτικής επιχειρηματολογίας. Στο χέρι όλων μας, πολιτών και πολιτικών, είναι να επεξεργαστούμε μηχανισμούς και διαδικασίες υπέρβασης αυτού του παθολογικού προβλήματος. Στο χέρι όλων μας είναι να εκπονήσουμε σχέδια και προγράμματα υπεράσπισης της ορθολογικής και δημοκρατικής οργάνωσης της κοινωνίας μας.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
H υπαρξιακή κρίση της δημοκρατίας
Η βαθιά κρίση που διέρχονται οι σύγχρονες πολιτικές κοινωνίες σχετικά με τη δημοκρατική οργάνωση και λειτουργία τους έχει την καταγωγή της στο γεγονός ότι στις σχέσεις πολιτικής και οικονομίας απέκτησε τα...
H υπαρξιακή κρίση της δημοκρατίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παθητική και ενεργητική δημοκρατία
Η ενεργητική δημοκρατία διασφαλίζει τη σωστή λειτουργία και τη διάρκεια του πολιτεύματος, την εύρυθμη λειτουργία των θεσμών και το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών. Αυτό, όμως, δεν επιτυγχάνεται από κάποιο αόρατο...
Παθητική και ενεργητική δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μάρτιν Λούθερ Κινγκ
Τι θα έλεγες άραγε, μεγάλε απόστολε της ισότητας, βλέποντας έναν δεδομένο ρατσιστή πρόεδρο της χώρας σου (ΗΠΑ), βλέποντας τους ναζιστές στην κυβέρνηση της χώρας της μουσικής (Αυστρία), βλέποντας τους ναζιστές...
Μάρτιν Λούθερ Κινγκ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο νέος αγνώριστος γείτονας
Χάσαμε τη δυνατότητα να σκεφτόμαστε αλλιώς, να δημιουργούμε σημασίες, αφού το εθνικό σπορ είναι πλέον η ατομιστική κριτικομανία και η εξιδανίκευση της απομυθοποίησης. Πλειοψηφία, κράτος, εκκλησία, κόμματα,...
Ο νέος αγνώριστος γείτονας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το πάθος για εξουσία
Στις φιλελεύθερες δημοκρατίες η εξουσία δεν είναι πάντα έκδηλη, συχνά είναι «αόρατη», οι εξουσιαστικές σχέσεις δεν εκδηλώνονται με πολύ θόρυβο, αλλά κατ’ οικονομίαν. Σε εμάς δεν συμβαίνει αυτό, γεγονός που από...
Το πάθος για εξουσία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ψώρα του ανορθολογισμού
Η υπόθεση Σώρρα ήρθε με δραματικό τρόπο στην επικαιρότητα. Μόλο που όλοι ήξεραν. Κανείς, ωστόσο, δεν θέλησε να ασχοληθεί πολιτικά και προοπτικά. Υποτιμήθηκε η υπόθεση. Τα διάκενα του πολιτικού ανορθολογισμού...
Η ψώρα του ανορθολογισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας