• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.5°C / 28.2°C
    2 BF
    38%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 22.3°C / 28.0°C
    1 BF
    42%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 21.0°C / 27.7°C
    1 BF
    37%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    1 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    53%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    25°C 24.4°C / 25.7°C
    1 BF
    45%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 21.4°C / 21.8°C
    2 BF
    40%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.2°C / 23.2°C
    2 BF
    34%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 21.8°C / 26.4°C
    2 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.5°C / 23.5°C
    3 BF
    64%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.8°C / 27.4°C
    3 BF
    44%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.7°C / 25.7°C
    4 BF
    67%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    3 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.3°C / 22.3°C
    1 BF
    33%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    26°C 21.5°C / 26.7°C
    2 BF
    36%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.8°C / 24.9°C
    3 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.7°C / 28.0°C
    2 BF
    57%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    2 BF
    37%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 21.7°C / 26.7°C
    2 BF
    48%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.3°C / 18.3°C
    2 BF
    48%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Ουκρανία και ο ρεαλισμός ως θεωρία και πολιτική

  • A-
  • A+

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία μπορεί να περιληφθεί στα κορυφαία γεγονότα του νέου αιώνα. Οι λόγοι πολλοί αλλά ο πιο σημαντικός –κατά τη γνώμη πολλών– είναι ότι η Ουκρανία ξεκλειδώνει την Ευρασία, που είναι το κλειδί της παγκόσμιας ηγεμονίας. Με τον ρόλο της Ευρασίας στην παγκόσμια κυριαρχία έχουν ασχοληθεί πολλοί. Ο Μπρεζίνσκι, για παράδειγμα, τη χαρακτήρισε «το κέντρο της παγκόσμιας ισχύος». Το 1904 ο Mackinder, που θεωρείται από πολλούς ο πατέρας της γεωπολιτικής, υποστήριξε τη διάσημη θεωρία περί «καρδιάς της Γης» και προειδοποίησε ότι η ερχόμενη εποχή θα περιελάμβανε αγώνες υψηλού διακυβεύματος για την κυριαρχία στην Ευρασία και τους γύρω ωκεανούς της. Αυτή η προφητεία επιβεβαιώθηκε στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους και στον Ψυχρό Πόλεμο. Στον 21ο αιώνα, η θεωρία του Mackinder παρέμεινε επίκαιρη, καθώς αυτοί που αμφισβητούν την πρωτοκαθεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, εργάζονται για να δημιουργήσουν μια ριζικά αναθεωρημένη παγκόσμια τάξη με την Ευρασία στον πυρήνα της.

Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, για πρώτη φορά ύστερα από πέντε αιώνες κυριαρχίας ευρασιατικών δυνάμεων στις παγκόσμιες υποθέσεις, μία μη ευρασιατική δύναμη, οι ΗΠΑ, φάνηκε ότι υπερέχει στην Ευρασία. Η εισβολή στην Ουκρανία έδειξε ότι μια άλλη δύναμη, η Ρωσία, αμφισβήτησε αυτήν την πρωτοκαθεδρία, αδιαφορώντας για τη διεθνή αστάθεια που θα προκύψει από την ανατροπή των ισορροπιών.

Υπό το πρίσμα αυτό, η εισβολή του Πούτιν, ό,τι προηγήθηκε και ό,τι ακολουθεί είναι πολιτικές κινήσεις στη γεωπολιτική σκακιέρα οι οποίες υπερβαίνουν κατά πολύ την ηθικολογία που βασίζεται στη σύγκρουση του «Καλού» με το «Κακό» που προσπαθούν να προωθήσουν οι εμπλεκόμενοι. Η Ουκρανία από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης αντιμετωπιζόταν ως ωρολογιακή βόμβα που θα έσκαγε όταν οι επίγονοι των τσάρων και των Σοβιετικών ηγετών θα διεκδικούσαν την κληρονομιά της Μεγάλης Ρωσίας.

Πριν από τριάντα χρόνια, το 1993, ο ακαδημαϊκός Mearsheimer έγραφε ότι το Κίεβο θα πρέπει να διατηρήσει το απόθεμα των πυρηνικών όπλων που κληρονόμησε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, διότι η Μόσχα ίσως επιδίωκε μια ημέρα να ανακαταλάβει την Ουκρανία. Περίπου 20 χρόνια αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος υποστήριξε ότι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ και η υπόσχεση για ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία προκάλεσαν τη ρωσική επιθετικότητα και την κατάληψη της Χερσονήσου της Κριμαίας το 2014.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς διδάκτορας Πολιτικών Επιστημών του Χάρβαρντ για να αντιληφθεί τις διαφορές μεταξύ της προσέγγισης που βασίζεται σε ηθικούς όρους και των αντίστοιχων που ενστερνίζονται τον ρεαλισμό. Η μία προσέγγιση συσκοτίζει και απομακρύνει από την πραγματικότητα και η άλλη αναζητά την πραγματικότητα για να την ερμηνεύσει και να ανακαλύψει τις επιπτώσεις της. O ρεαλισμός δεν είναι ούτε καλός ούτε κακός ούτε μονόπλευρος ούτε εμμονικός ούτε ισοπεδωτικά ομοιόμορφος. Ο ρεαλισμός είναι ταυτόχρονα σχολή σκέψης όσο και θέση πολιτικής που λαμβάνει υπόψη μεταξύ πολλών παραμέτρων τα πρόσωπα, τους θεσμούς και την κατανομή της ισχύος. Η ιδιαιτερότητά του είναι ότι τα σφάλματα της πολιτικής του ρεαλισμού δεν ακυρώνουν τη χρησιμότητα της ρεαλιστικής ανάλυσης.

Ο ρεαλισμός ως θεωρία πρώτα αναζητά την ερμηνεία και μετά το αποτέλεσμα. Στο Ουκρανικό, για παράδειγμα, θα συνεκτιμούσε την επιθυμία όλων των πλευρών για κυριαρχία. Θα ανέλυε τα δεδομένα των «συμπεριφορών» τους. Θα εξέταζε συνθήκες και περιβάλλον. Θα αναζητούσε και θα κατένεμε κόστος και όφελος. Θα έκανε προβολές. Αλλά παρότι δεν είναι σίγουρο ότι θα κατέληγε στη βέλτιστη ερμηνεία, τα ρεαλιστικά ερωτήματα θα βοηθούσαν για να συμφιλιωθούμε με την πραγματικότητα ότι ο κόσμος είναι -και πιθανώς θα παραμείνει- γεμάτος πόνο και απόγνωση.

Οταν η θεωρία του ρεαλισμού εισέρχεται στην πολιτική, τότε μετατρέπεται σε realpolitik. Μια πολιτική που βασίζεται στην παραδοχή ότι τα κράτη πρέπει να επιδιώκουν τις ισορροπίες που θα τους αποφέρουν κέρδη έναντι των αντιπάλων τους και ότι αν το επιτρέπουν οι συνθήκες μπορούν να αγνοούν -ή και να θυσιάζουν- υπερεθνικούς και θεσμικούς περιορισμούς. Και εδώ αναδεικνύεται το οξύμωρο του ρεαλισμού: στη θεωρία στοχεύει στην αποδεκτή αλήθεια και στην πράξη στο μεμονωμένο συμφέρον!

Την προηγούμενη εβδομάδα επισήμανα ότι οι πολιτικές ελίτ στο Ουκρανικό θα πρέπει να εγκαταλείψουν την επικοινωνιακή διαχείριση που παραπέμπει στις... Σταυροφορίες και να δρουν με γνώμονα τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη λογοδοσία και τη διαφάνεια. Κάποιοι αντέδρασαν, αγνοώντας ότι μόνο η αλήθεια που αναζητά η θεωρία του ρεαλισμού, μπορεί να αποτρέψει το συμφέρον που καθοδηγεί την καταστρεπτική για τις μικρές χώρες realpolitik.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιταχυντής χειραφέτησης;
Η αντίδραση της Δύσης στην εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία λειτούργησε στη λογική της αυτοεκπληρούμενης προφητείας που επιταχύνει τη δυσμενή εξέλιξη την οποία υποτίθεται ότι αποσκοπεί να καθυστερήσει και...
Επιταχυντής χειραφέτησης;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από το 1947 στο 2003;
Κάθε μέρα που περνά Μακρόν, Σολτς και Ντράγκι διαφοροποιούνται συνεχώς από την Ουάσινγκτον, μια δυναμική που θα καταγραφεί στις επικείμενες συνόδους κορυφής τόσο της Ε.Ε. όσο και του ΝΑΤΟ.
Από το 1947 στο 2003;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμφίπλευρη ασάφεια
Οι ΗΠΑ αργά ή γρήγορα θα πρέπει να διαμορφώσουν τους στόχους τους απέναντι στη Μόσχα με ευκρίνεια, ώστε να γίνουν αντιληπτοί και από το Κρεμλίνο και από τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Αμφίπλευρη ασάφεια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αδύνατη διαφοροποίηση
Οι ισορροπίες που προσπαθεί να κρατήσει ο Σολτς είναι ένα δύσκολο στοίχημα, αφού η ενιαία επιχειρησιακή δομή του ΝΑΤΟ λειτουργεί με τρόπο που απονευρώνει επιφυλάξεις και κόκκινες γραμμές.
Η αδύνατη διαφοροποίηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο λογαριασμός των 500 δισ. δολαρίων
Η Ιστορία δείχνει ότι κάθε φορά που εφαρμόζονται λογικές «κερδισμένου και χαμένου» η αδιαλλαξία ενισχύεται, αφού στα υφιστάμενα εμπόδια προστίθεται και το οικονομικό.
Ο λογαριασμός των 500 δισ. δολαρίων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τις Βρυξέλλες στο Ραμστάιν
Οι 40 υπουργοί Αμυνας συναντήθηκαν στη μεγαλύτερη αμερικανική βάση στην Ευρώπη, στο Ραμστάιν της Γερμανίας. Ουσιαστικά, η σύνοδος επικύρωσε την επιστροφή της Γερμανίας στην ατλαντική κανονικότητα.
Από τις Βρυξέλλες στο Ραμστάιν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας