• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.1°C / 27.9°C
    3 BF
    50%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.1°C / 27.0°C
    3 BF
    61%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 22.0°C / 27.7°C
    2 BF
    53%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    60%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    4 BF
    57%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 21.0°C / 25.7°C
    2 BF
    66%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.4°C / 20.1°C
    2 BF
    77%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.3°C / 23.3°C
    2 BF
    57%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.2°C / 26.0°C
    4 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.0°C / 24.9°C
    2 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 24.4°C
    5 BF
    78%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    5 BF
    63%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 28.2°C / 28.2°C
    3 BF
    56%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.1°C / 25.1°C
    1 BF
    64%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.5°C / 25.1°C
    2 BF
    72%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.8°C / 24.9°C
    2 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.3°C / 28.0°C
    4 BF
    49%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.3°C / 21.3°C
    2 BF
    83%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 24.4°C / 26.4°C
    2 BF
    57%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    0 BF
    84%
Eurokinissi/ΥΠΠΟ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

1922-2022: Η Μακρόνησος των προσφύγων

  • A-
  • A+

Η Μακρόνησος είναι γνωστή στους περισσότερους ως τόπος εξορίας για πολιτικούς κρατούμενους, από το 1947 μέχρι το 1958, ως στρατόπεδο «εθνικής αναμόρφωσης» για χιλιάδες αριστερούς αγωνιστές, ως ο «νέος Παρθενώνας» και η «εθνική κολυμβήθρα» των κυβερνήσεων του Eμφυλίου και μετά, συνώνυμο της φρίκης και του μαρτυρίου.

Ελάχιστοι γνωρίζουν πως στις αρχές της δεκαετίας του 1920 το ξερονήσι λειτούργησε ως λοιμοκαθαρτήριο για τους εκπατρισμένους από την περιοχή του Καυκάσου και για τους εξαθλιωμένους πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, κυρίως τους ξεριζωμένους από τον μικρασιατικό Πόντο μαζί με εκείνα στον Αγιο Γεώργιο της Σαλαμίνας και στο Καραμπουρνού της Καλαμαριάς.

Στα μέσα του 1922, σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου για το ζήτημα των Ελλήνων προσφύγων από τη Ρωσία, ελήφθη η απόφαση «όπως εγκατασταθούν όλοι εις την Μακρόνησον». Στον αθηναϊκό Τύπο αναφέρεται ότι «προς τούτο θα εγκατασταθούν σήμερον συνεργεία όπως συμπήξουν παραπήγματα και σκηνάς». Οι έγκλειστοι «μετά την απολύμανσίν των και την εξυγίανσιν θα τοποθετηθούν εις διάφορα μέρη και άλλοι παρά ταις οικογενείαις των» («Εμπρός», 10-6-1922).

Οσο για τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων κατά την ολιγόμηνη παραμονή τους στη Μακρόνησο, οι μαρτυρίες είναι αποκαλυπτικές: «Οι συνθήκες των προσφύγων δεν περιγράφονται. Ανθρωποι, συνήθως γυναικόπαιδα, χωρίς πατρίδα, απόκληροι όλου του κόσμου. Τους μαζεύουν και τους οδηγούν από τόπο σε τόπο σαν τα ζώα. Τους ρίχνουν σε σκοτεινές τρύπες και τρώγλες. Δεν έχουν φαγητό, πετρέλαιο, νερό, σκεπάσματα και ρούχα. Είναι παγωμένοι, πεινασμένοι και άρρωστοι» διεκτραγωδεί η Αμερικανίδα γιατρός E.P. Lovejoy. Η Αμερικανίδα γιατρός προσθέτει ότι κάποιοι πρόσφυγες «σχεδόν είχαν χάσει τα λογικά τους από τις δοκιμασίες του ταξιδιού. Πολλών τα παιδιά είχαν πεθάνει και είχαν υποστεί το μαρτύριο να βλέπουν τα σωματάκια τους να πετιούνται στη θάλασσα και ύστερα να επιπλέουν γύρω από το καράβι...» Οι μακρονησιώτικες μαρτυρίες αποκαλύπτουν και άλλες πτυχές της οδυνηρής εμπειρίας, όπως την εχθρική στάση και τη ρατσιστική συμπεριφορά κάποιων κρατικών υπαλλήλων.

Σε πρωτοσέλιδο του «Ριζοσπάστη» (8-12-1923) καταγγέλλεται ότι «οι αρρώστιες θερίζουνε τις προσφυγικές μάζες... Αυτοί φάγανε 50 χιλιάδες πρόσφυγες στην Καλαμαριά της Θεσσαλονίκης, στην Τούμπα κ.λπ. Αυτοί φάγανε 40 χιλιάδες πρόσφυγες στη Μακρόνησο, στην καραντίνα...». Φαντάζει τεράστιος ο αριθμός των θυμάτων, ίσως να απέχει αρκετά από την πραγματικότητα, δίνει όμως μια ιδέα για το μέγεθος του προβλήματος και την έκταση της τραγωδίας.

«Επί των 8.600 προσφύγων ήδη έχουσιν αποθάνη περί τους χιλίους διακοσίους εντός πεντήκοντα μόνον ημερών», γράφει η εφημερίδα «Εθνος» στις 21 Ιουλίου 1922.

Η βιωμένη ιστορική μνήμη του πολιτισμού και της Παιδείας ενός τόπου, ενός μαρτυρικού τόπου... Και μαζί και οι αμαρτίες ή ενοχές αυτού του τόπου. Ατέλειωτοι σωροί από υλικά που έχουν αποτυπωμένα πάνω τους τα σημάδια της φθοράς του χρόνου, μα και σημάδια πόνου, φρίκης, θανάτου. Το τοπίο αυτό είναι σπαρμένο από κόκαλα και ποτισμένο με τον ιδρώτα και το αίμα χιλιάδων ανθρώπων. Το ίδιο τοπίο που ο θάνατος ρίζωσε και δεν θα εγκαταλείψει ποτέ το μετερίζι του.

* Πανεπιστημιακός, συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ευρώπη, Ελλάδα: ιστορία, πρόσφυγες και παιδιά
Πώς υποδέχεται η Ευρώπη τη νέα κινούμενη κρίσιμη μάζα; Τα παιδιά; Η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική εμφανίζεται σαν ιδέα ανοσοποιητικών και αποσμητικών σκευασμάτων που μηχανεύονται οι πολιτικές ελίτ για να...
Ευρώπη, Ελλάδα: ιστορία, πρόσφυγες και παιδιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
65 χρόνια από την ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ τον Ιούνη του 1957
Ένα από τα σημαντικότερα και πιο επιδραστικά επεισόδια στην ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και του ΚΚΣΕ υπήρξε η ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ τον Ιούνη του 1957 από την οποία μας χωρίζουν 65...
65 χρόνια από την ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ τον Ιούνη του 1957
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναπάντητες ερωτήσεις και απόκρυφες απαντήσεις για την Ουκρανία
Επειδή στη βαρβαρότητα, στην ανομία, στην ανηθικότητα και στον φασισμό δεν γίνονται «συμψηφισμοί», γι’ αυτό η εισβολή της Ρωσίας του Πούτιν στην Ουκρανία ήδη έχει το δικό της κεφάλαιο στη «Μαύρη Βίβλο» του...
Αναπάντητες ερωτήσεις και απόκρυφες απαντήσεις για την Ουκρανία
ΑΠΟΨΕΙΣ
55 χρόνια μετά: Μνήμες από την εκπαίδευση επί Χούντας
Πρώτο μέλημα της δικτατορίας ήταν να επιβάλει «σιδερένιο» έλεγχο μέσω εγκάθετων διοικήσεων σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ξεκινώντας από τις διώξεις των «μιασμάτων», «μη νομιμοφρόνων» και υπόπτων για...
55 χρόνια μετά: Μνήμες από την εκπαίδευση επί Χούντας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εχει πλευρές η Ιστορία;
Η πρόσφατη πρωθυπουργική δήλωση ότι η Ελλάδα ήταν «πάντα στη σωστή πλευρά της Ιστορίας» προκάλεσε κύμα σχολίων στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο.
Εχει πλευρές η Ιστορία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κοσμοκράτορες και βασιλίσκοι: η επικαιρότητα της Ιστορίας
Η αποστροφή του Ουκρανού ηγέτη, που στο πρόσωπο του Αμερικανού προέδρου έβλεπε τον κοσμοκράτορα των ημερών μας από τον οποίο εκλιπαρούσε βοήθεια, με πήγε νοερά πολύ πίσω στον χρόνο, σε άλλες εποχές, πολιτικές...
Κοσμοκράτορες και βασιλίσκοι: η επικαιρότητα της Ιστορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας