• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.2°C / 16.3°C
    3 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 11.9°C / 16.0°C
    2 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 17.0°C
    3 BF
    48%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 8.9°C / 12.7°C
    1 BF
    52%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    4 BF
    47%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 14.0°C
    1 BF
    48%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.4°C / 10.4°C
    2 BF
    40%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    2 BF
    45%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 17.1°C
    3 BF
    63%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.0°C
    3 BF
    51%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.5°C / 16.4°C
    3 BF
    48%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    63%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    4 BF
    55%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.8°C / 13.4°C
    0 BF
    47%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.8°C / 16.0°C
    1 BF
    45%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 18.2°C
    4 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.2°C / 16.5°C
    2 BF
    43%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 13.3°C / 13.3°C
    2 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.4°C / 13.7°C
    2 BF
    63%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    1 BF
    44%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός και ανθρώπινη συνθήκη

  • A-
  • A+

Από τον τίτλο του άρθρου μου καταλαβαίνει κανείς ότι θα κάνω, έστω και επιγραμματικά, κάποιες θεμελιώδεις, υποθέτω, επισημάνσεις για τον τρόπο ζωής και τη μορφή ζωής του ανθρώπου στις συνθήκες του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού στην εποχή μας. Προηγουμένως όμως, κρίνω απαραίτητο να υπενθυμίσω στους αναγνώστες μας ότι πριν από μερικές μέρες σ’ ένα άλλο άρθρο μου με τον τίτλο «Εθνικά κράτη και παγκόσμιο δημόσιο χρέος» (δημοσιεύτηκε στην «Εφ.Συν.», 30 Μαΐου 2022) υποστήριξα ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος, το οποίο ανέρχεται στα 300 τρισ., είναι ένα χρηματοπιστωτικό μέγεθος το οποίο αποτιμάται χρηματικά στο ποσό αυτό. Και ως τέτοιου τύπου χρηματοπιστωτικό ποσό επιμερίζεται στα εθνικά κράτη της παγκόσμιας πολιτικής κοινότητας, σύμφωνα με τα χρηματικά χρέη του εκάστου εθνικού κράτους.

Επειδή όμως δεν είμαι ειδικός τεχνοκράτης με θεματικό αντικείμενο τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό, δεν θα επιμείνω στον νέο ρόλο του καπιταλισμού, αλλά με την ιδιότητα του πολιτικού φιλοσόφου θα αναπτύξω τις απόψεις μου σχετικά με την ανθρώπινη μορφή ζωής στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης. Με απλά λόγια θέλω όλοι μας να καταλάβουμε ότι η ζωή μας σήμερα, ο κοινωνικός βιόκοσμος, η καθημερινότητά μας, αλλά και οι θεσμοί της πολιτικής και οικονομικής ζωής μας έχουν ριζικά αλλάξει, έχουν δομικά μετασχηματιστεί.

Γι’ αυτές τις ριζικές αλλαγές και γι’ αυτούς τους δομικούς μετασχηματισμούς, οι οποίοι συντελούνται τις τελευταίες δεκαετίες στην παγκόσμια πολιτική κοινωνία, δύο είναι οι παράγοντες που έχουν παίξει και, εννοείται, εξακολουθούν να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο πρώτος παράγων είναι αυτός που αναφέρεται στην αντιστροφή των σχέσεων πολιτικού συστήματος και οικονομικού συστήματος. Και η δεύτερη συνθήκη (επιμέρους έκφραση του πρώτου παράγοντα) είναι η επικράτηση του χρήματος ως εμπορεύματος έναντι της μέχρι τούδε νεωτερικής λειτουργίας του (του χρήματος εννοώ) ως μέσου ανταλλαγής.

Η πολιτική στις μέρες μας δεν είναι αυτόνομη υπόθεση της οποίας σκοπός είναι η επίτευξη του «ευ ζην» του ανθρώπου. Η πολιτική έχει μεταμορφωθεί σε «θεραπαινίδα» της οικονομική εξουσίας. Τα πρωτεία του οικονομικού στοιχείου έναντι του πολιτικού είναι μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα. Είναι ένα factum το οποίο εάν εξακολουθούμε να μην το βλέπουμε, κατά το πρότυπο της στρουθοκαμήλου, τόσο χειρότερα για όλους μας.

Στην ιστορικο-κοινωνική εξέλιξη της ανθρωπότητας, στο πλαίσιο πάντοτε της παντοδύναμης πολιτικής εξουσίας (πρόκειται για το παράδειγμα της πολιτικής νεωτερικότητας), τα δύο δομικά στοιχεία της ανθρώπινης κοινωνίας (δηλ. το πολιτικό και το οικονομικό) έβρισκαν και εκπονούσαν διαμεσολαβήσεις ανάμεσα στον καπιταλισμό και τη δημοκρατία. Και εάν ανατρέξει κανείς στην ιστορία των πολιτικών και οικονομικών θεσμών των δύο τελευταίων αιώνων, θα διαπιστώσει ότι η κορύφωση της θετικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στον καπιταλισμό από τη μια μεριά και τη δημοκρατία από την άλλη έγινε πραγματικότητα μ’ αυτό που ονομάστηκε «δημοκρατικός καπιταλισμός». Πρόκειται για τη θεσμική έκφραση του νεωτερικού πνεύματος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πράγματι μετά το 1945, τουλάχιστον η ευρωπαϊκή πολιτική έζησε στιγμές «χρυσού αιώνα». Ενδεικτικά αναφέρω τα εξής: σοσιαλδημοκρατία, κράτος δικαίου, κοινωνικό κράτος, συστήματα δικαιωμάτων, διαδικασίες ενσωμάτωσης των ξένων και πολλά άλλα είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα του δημοκρατικού καπιταλισμού.

Μετά όμως το έτος-τομή 1989, τα πολιτικά πράγματα άλλαξαν άρδην και ριζικά όχι μόνον στην πολιτική ευρωπαϊκή ενδοχώρα, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης τίθεται σε ισχύ (από την ίδια την εγγενή δυναμική της ανθρώπινης κοινωνίας). Αλλά ταυτόχρονα εμφανίζονται στον ορίζοντα τα σημάδια της επιστροφής στη βαρβαρότητα. Αντιλαμβανόμαστε όλοι ότι τελικά η ιστορική απόσταση ανάμεσα στον δημοκρατικό καπιταλισμό που κατέρρευσε το έτος 1989 και τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό της εποχής μας ισοδυναμεί με ένα φύσημα της καταστροφής και του θανάτου.

Υποστηρίζω λοιπόν ότι η μετάβαση από τον μεταπολεμικό δημοκρατικό καπιταλισμό στον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό της εποχής μας θέτει επί τάπητος μείζονα ζητήματα επαναπροσδιορισμού του ανθρώπινου τρόπου ζωής. Θα διατυπώσω δυο-τρία ερωτήματα (είναι ενδεικτικά του τρόπου σκέψης της εποχής μας).

Πρώτον, ενώ συντελούνται αυτές οι ριζικές αλλαγές στο παγκόσμιο σύστημα οργάνωσης του κεφαλαίου, οι άνθρωποι «επί της γης» δεν καταλαβαίνουν περί τίνος πρόκειται.

Δεύτερον, η πολιτική νεωτερικότητα με τα ίδια και απαράλλακτα στοιχεία της, δηλαδή την αρχή της αντιπροσώπευσης, τον κοινοβουλευτισμό, τα κόμματα, εξακολουθεί να λειτουργεί!

Και το τρίτο ερώτημα, το οποίο είναι και το θεμελιώδες για την ύπαρξη του ανθρώπου, διατυπώνεται ως εξής: Οταν το κεφάλαιο ως χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός στις μέρες μας είναι η αδιαφιλονίκητη οντότητα που μας δυναστεύει, πόσα περιθώρια ανθρώπινης ζωής αφήνει στον ίδιο τον άνθρωπο; Το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο και η ανθρώπινη ζωή είναι ασύμβατα μεταξύ τους πράγματα.

 * καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια οικουμενική ηθική της ζωής
Η επιθυμία να θέλουμε να επιβάλουμε μια ανθρώπινη ηθική σε μη ανθρώπινες υπάρξεις αποτελεί μια μορφή κυριαρχίας και ανθρωποκεντρισμού.
Για μια οικουμενική ηθική της ζωής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμύνεσθαι περί πάρτης
Εθνική εορτή πλησιάζει και δεν πρέπει να ξεχνάμε αυτούς που δεν έχουν την ίδια πατρίδα με όλους τους υπόλοιπους. Αυτούς που επιμένουν να κάνουν πολέμους συνέχεια, για να πωλούν όπλα ή να υπερασπίζονται...
Αμύνεσθαι περί πάρτης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δυστοπίες του τεχνο-καπιταλισμού
Αποτελεί ήδη ιστορικό δεδομένο ότι η επιστημο-τεχνολογική εξέλιξη επικαθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την οικονομικο-παραγωγική εξουσία η οποία συναρθρώνεται βέβαια με την αντίστοιχη πολιτικο-στρατιωτική.
Δυστοπίες του τεχνο-καπιταλισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μύγα, το «μέλι» και ο τεχνοκρατισμός
Μέσω ενός τεχνοκρατικά δομημένου εργαλειακού ορθολογισμού, ο πάντα εγωιστής και άπληστος για πλούτο, δύναμη και εξουσία άνθρωπος έχει εξαπολύσει, με το τούρμπο όχημα της τεχνοεπιστήμης, έναν καταναλωτικά και...
Η μύγα, το «μέλι» και ο τεχνοκρατισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεοθατσερικός λαϊκισμός
Πραγματικά, δέκα χρόνια μετά το ξέσπασμα της παρούσας καπιταλιστικής κρίσης, κατάληξη της πιο καθαρής φάσης επικράτησης της «ελεύθερης οικονομίας» σε παγκόσμιο επίπεδο, τα μεγάλα golden zombies της ιδιωτικής...
Νεοθατσερικός λαϊκισμός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το όπιο του λαού
Για να αποτινάξουν οι άνθρωποι τα δεσμά τους προαπαιτείται –μεταξύ άλλων, προφανώς- η κριτική της θρησκείας. Με άλλα λόγια, τούτη η κριτική είναι απαραίτητη προκειμένου οι άνθρωποι να συνειδητοποιήσουν τις...
Το όπιο του λαού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας